Een boek waarvan de auteur nooit een moderne editie heeft gezien.
Een rol papier, die net iets minder dan achttien centimeter hoog is, zou het uitzicht over een bureau nauwelijks verstoren. Uitgerold tot zijn volle lengte, bereikt een dergelijk manuscript van het 'Vuur'-boek van Miyamoto Musashi meer dan twaalf meter. Beide afmetingen horen bij hetzelfde object. De lezer die 'Het Boek der Vijf Ring' kent van een paperback editie, zal de titel wellicht direct herkennen, maar zal nog moeten leren hoe dit boek ooit een hele kamer in beslag nam. De geschiedenis ervan is deels de geschiedenis van de afstand tussen wijsvinger en duim, tussen een regel handschrift en de volgende, en tussen de vitrine waarin een scroll open ligt en de veel grotere lengte die nog verborgen is.
De vijf rollen in kwestie behoren tot de Eisei Bunko, de collectie die verbonden is aan de familie Hosokawa. Het Kyushu National Museum publiceerde hun afmetingen toen de set werd getoond in een tentoonstelling van de schattingen van Hosokawa. In Kumamoto identificeert een andere instelling, het Shimada Museum voor Kunst, een manuscript van het "Wind"-boek dat bijzonder dicht bij Musashi's leven valt. Een derde collectie, bij de Prefectuurbibliotheek van Kumamoto, registreert beschadigde documenten waarvan de identificatie als onderdeel van het werk nog steeds in twijfel getrokken wordt. Een goed overzicht van de "Gorin no Sho" heeft alle drie nodig. Ze bieden ons een tekst die bekend staat onder één titel, papieren met opvallend verschillende achtergronden, en de namen van mensen die de verspreiding mogelijk hebben gemaakt.

Een gast in het land van Hosokawa.
De vijf jaar die Musashi in Kumamoto doorbracht, tegen het einde van zijn leven, geven deze objecten een ongewoon precies tijdsbeeld. Hosokawa Tadatoshi nodigde hem daar in 1640 uit. Higo was de provincie, Kumamoto de vestingstad, en Hosokawa de naam van het regerende geslacht. Het is belangrijk om deze drie elementen te onderscheiden, omdat documenten en afbeeldingen die verband houden met dezelfde persoon nu in een lokaal kunstmuseum, een provinciaal bibliotheek en een particuliere collectie in Tokio verschijnen. Een provincie kan een manuscript niet in bezit nemen. Families, studenten en instellingen daarentegen wel, en dat gebeurt op heel verschillende manieren.
Musashi's bekendheid als duellist kan ertoe doen aan deze laatste woning het gevoel geven van een rustig bijkomend onderdeel. Hier is de hoeveelheid bronmateriaal over de schrijver en kunstenaar bijzonder uitgebreid. Het Shimada museum verbindt de jaren in Kumamoto met een andere tekst, bestaande uit dertig-vijf artikelen, evenals met de Gorin no Sho. Het behandelen van deze werken als afzonderlijke entiteiten geeft meer context aan het verhaal. Een leraar kan immers zijn gedachten op verschillende momenten, voor verschillende gelegenheden en in uiteenlopende lengtes formuleren. Een lezer die teleurgesteld is omdat een vroege uitspraak niet overeenkomt met de opzet van een latere, vraagt het wellicht om een taak waarvoor het nooit is geschreven.
De naam Hosokawa kan ook verschillende betekenissen hebben, afhankelijk van de bron. In een biografie kan het verwijzen naar de connectie die Musashi naar Higo bracht. In een leenexpositie kan het een geschiedenis van verzamelingen weergeven die zich over generaties uitstrekte. Een relatie die dateert uit de zeventiende eeuw, kan op zichzelf niet de datum van een blad bepalen dat in de negentiende eeuw is gevat. Een nuttig voorbeeld is een familiefotocollectie met daarin een veel later gedrukt exemplaar van een oud negatief. De album kan uitstekend bewijs leveren van wat het gezin heeft bewaard, zonder dat elke afdruk gelijktijdig is gemaakt met de fotoshoot.
Wat er van het boek "Wind" over is.
Japan's officiële meerstalige gids voor de Shimada-collectie identificeert het "Wind"-manuscript als een kopie, gemaakt in 1651, door Terao Magonojō, de leerling die Musashi's tekst had ontvangen. Musashi was in 1645 overleden. Zes jaar is een korte periode voor de verspreiding van een werk uit de vroegmoderne tijd, maar lang genoeg om het proces van het schrijven te onderscheiden van het proces van het creëren van dit specifieke document. De gids meldt dat er geen manuscript van het werk in Musashi's eigen handschrift bewaard is gebleven. Deze verklaring verwijst naar het fysieke schrijven van dit specifieke werk. Het doet geen afbreuk aan de afzonderlijke collectie van werken van hem, zoals tekeningen, die het museum bezit.
| Getuige. | Wat bewaard is gebleven | Waar de datum naar verwijst. |
|---|---|---|
| Windscroll | Een manuscriptexemplaar in het Shimada Museum. | Het overgebleven exemplaar dateert uit 1651. |
| Het boek van de vijf ringen | Een tekst die via kopieën is verspreid. | Een gedrukte versie kan aanzienlijk later zijn dan de tekst die ze overbrengt. |
| Potloosaquarel. | Een overzicht van werken, geordend per onderwerp en toeschrijving. | Een catalogusdatum of tentoonstellingsdatum is verbonden aan het betreffende item, tenzij deze datum ook direct naar het schilderwerk zelf verwijst. |
| Zwaardstootplaat met zeekomkommermotief | Een openwerkontwerp, geassocieerd met Musashi. | Het object en latere voorbeelden van hetzelfde ontwerp hebben elk hun eigen geschiedenis. |
Voor verwijzingen naar manuscripten, noteer het handschrift, de kopiïst, de datum van het kopiëren en de huidige instelling, voor zover deze informatie in de catalogus vermeld staat.
Bronnen · Kūmamoto tentoonstellingsnotities. · Shimada Kunstmuseum
Op de pagina van de Shimada-collectie lonen de korte Japanse aanduidingen een aandachtige lectuur. De naam van de schrijver, de identificatie van het werk als een kopie en de jaartal staan dicht bij elkaar. Een Engelse bijschrift, dat de naam vermeldt maar het woord voor "kopie" weglaat, verandert de indruk van wat de bezoeker in de vitrine ziet. Als er slechts ruimte is voor één regel, vermeld dan het werk, het bewaarde fragment en de conditie van het document. Met twee regels kunnen de naam van de kopiist en de datum het document in een scherper historisch perspectief plaatsen.
De term "wind" heeft voor een Engelstalige lezer een zekere ambiguïteit. Het is een van de elementen die de vijf delen hun bekende namen geven, maar het karakter behoort ook tot een vocabulaire van stijlen, gebruiken en aangeleerde manieren. Een Engelse titel kan de elementaire samenhang op een prachtige manier behouden, terwijl die secundaire betekenis verloren kan gaan. Het feit dat de collectie een "Wind"-rol identificeert, heeft het voordeel dat het in de catalogus een perfecte, specifieke beschrijving is. Het vertelt de bezoeker welk fysiek onderdeel bewaard is in Shimada. Het is niet nodig dat elk gebruik van het woord in elk fragment op precies dezelfde manier geïnterpreteerd wordt.
De lengte van de vijf boeken.
De Eisei Bunko-set maakt een verrassende vergelijking mogelijk. De rollen 'Aarde' en 'Vuur' zijn elk ongeveer twaalf meter lang, 'Water' en 'Wind' iets meer dan negen meter, en de overgebleven rol 'Leegte' is minder dan vier meter lang. De hoogtes wijken slechts een paar millimeter van elkaar af. Als de afmetingen in een tabel worden weergegeven, kan dit de indruk wekken dat het om vijf gestandaardiseerde delen gaat, die echter zeer verschillende hoeveelheden tekst bevatten. Iemand die in de vitrine kijkt, krijgt echter bijna het tegenovergestelde beeld. Vijf openliggende secties van ongeveer dezelfde hoogte kunnen veel meer op elkaar lijken dan de complete objecten in werkelijkheid zijn.
Deze afmetingen behoren tot de set die is vermeld in de lijst van werken in de tentoonstelling. Ze doen geen directe claim op de afmetingen van de bladen voor Musashi. Het lettertype, de ruime marges, het blanco papier aan beide uiteinden, de manier waarop losse bladen aan elkaar zijn bevestigd en latere bevestigingen kunnen allemaal de lengte beïnvloeden. Men kan zich terecht afvragen waarom Leegte zo kort lijkt in vergelijking met Vuur, zonder de verhouding van hun lengtes om te zetten in een telling van Musashi's woorden. De lijst geeft een brede datatie voor deze set, die teruggaat tot de Edo-periode. Een precieze lengte, tot op de millimeter nauwkeurig, kan zonder problemen naast een onzekerheid van meer dan een eeuw over een specifieke datum bestaan.
Het museum heeft opgemerkt dat verschillende rollen gedurende de expositie getoond zouden worden. De roulering heeft gevolgen voor de geschiedenis die een bezoeker kan reconstrueren. Twee personen die deze expositie op verschillende dagen bezochten, kunnen beiden correct herinneren dat ze Gorin no Sho hebben gezien, maar mogelijk verschillende handschriften, titels of passages hebben gezien. Een foto, enkel voorzien van de naam van de expositie, kan niet vaststellen welke rol op dat moment werd getoond. Het is nuttig om een kopie van het objectlabel te maken, zolang de relatie tussen het label en het document nog zichtbaar is. Zodra de foto het museum verlaat, kan het verrassend lastig zijn om een ontbrekende titel van een rol te achterhalen.

Twee twijfelachtige vermeldingen die ons veel vertellen.
Ver verwijderd van de bekende gevallen, biedt de catalogus van de krijgskundige documenten van Tominaga bij de Prefecturale Bibliotheek van Kumamoto een andere benadering van wetenschappelijk onderzoek. Voor vermeldingen vijftig-een en vijftig-twee is er geen bestaande titel die de catalogiseerder met zekerheid kon vermelden. Beide worden beschreven als teksten in inkt op opgerolde papieren; beide zijn beschadigd. De catalogus associeert ze voorlopig met de Vijf Ringwerken. Eén begint met tekst die al in ontwikkeling was, en in de openingswoorden van de andere wordt verwezen naar het boek over de Wind. Deze fragmenten van informatie zijn leerzamer dan een stil afgeronde titel zou zijn geweest.
De bibliotheek registreert een hoogte van iets meer dan vijfentwintig centimeter. Een lezer die dit vergelijkt met de objecten van de Eisei Bunko, vergelijkt in feite twee verschillende groepen fysiek bewijsmateriaal. Er is geen noodzaak om een concurrerende literaire school te bedenken om het verschil in hoogte van een rol uit te leggen. Evenmin is er een reden om alle bewaarde versies in de vijfdelige presentatie te forceren, zoals die in moderne edities gebruikelijk is. De specifieke schade, zoals die in het inventaris is vastgelegd, inclusief schade door insecten en verliezen, beperkte wat de bibliothecaris vanaf het begin kon vaststellen aan de hand van het begin en einde van de documenten. De details over het behoud van deze documenten hebben direct invloed op de literaire interpretatie.
De catalogus geeft namen en data weer, zoals die in de bijlagen voorkomen. Data uit de zeventiende en negentiende eeuw staan samen vermeld in de beschrijving van het eerste document. Dat is precies het soort detail dat verloren gaat wanneer een digitale interface slechts één datum per object toestaat. Een verklaring over kopie of overdracht kan de datum van een eerdere overdracht bewaren, zelfs wanneer het document waarop die verklaring staat, deel uitmaakt van een veel latere transactie. Voor een familie die een overzicht bijhoudt, was de eerdere datum een onderdeel van de waarde van het document. Voor een historicus onthullen beide datums een verband dat een enkel getal zou verbergen.
Het lezen van een colofon met een potlood en een apart vel papier.
Een manier om zo'n catalogus te lezen, is een vel papier in drie kolommen te verdelen. In de eerste kolom noteert u wat de historicus kan zien of wat de archivaris fysiek heeft gemeten. In de tweede kolom schrijft u wat het manuscript zelf vertelt over zijn geschiedenis. In de derde kolom noteert u wat latere redacteuren of familietradities hebben afgeleid. De twijfelachtige Tominaga-documenten vullen alle drie de kolommen ongelijkmatig. Hun hoogte past gemakkelijk in de eerste kolom. Een naam in het colofon behoort in de tweede kolom. Een voorgestelde titel voor de beschadigde tekst staat in de derde kolom, met het vraagteken intact.
Deze eenvoudige oefening beantwoordt ook een veelvoorkomende vraag over kopieën. Een kopie kan namelijk het vroegst bekende bewijs van een passage vormen, en tegelijkertijd een laat getuigenis van een claim over auteursrecht. Afschrijvers behouden spellingen, wijzigen ze, vullen hiaten in uit hun geheugen of laten blanco's achter die ze niet kunnen oplossen. Wanneer twee kopieën van elkaar verschillen, betekent dit niet automatisch dat de visueel oudere versie de oorspronkelijke tekst weergeeft. Het is mogelijk dat twee recentere kopieën afstammen van een bron die ouder is dan het bekende vroegste exemplaar. Het vaststellen van dat verband vereist het vergelijken van herhaalde overeenkomsten en duidelijke fouten over een aanzienlijk deel van de tekst.
Voor lezers die zich bezighouden met vertaling is er een bijpassend experiment. Plaats twee vertalingen van een kort fragment naast elkaar en bekijk in eerste instantie de begeleidende tekst. Identificeert een van de vertalers de Japanse tekst die is gebruikt? Is de indeling in alinea's hetzelfde? Plaatsen ze een titel waar de andere een ononderbroken regel laat? Een verschil kan reeds ontstaan voordat de vertaler een enkel woordkeuze heeft gemaakt. De fysieke overgang tussen de rollen, de indeling die door een moderne redacteur is aangebracht en de lege regel op een digitaal scherm vertegenwoordigen drie verschillende momenten in de geschiedenis van het werk.
Een ijzeren bevestiging en een schilderij.
Musashi is in de Shimada-collectie terug te vinden in objecten die geen langere tekstuele beschrijving vereisen. Tot de meest bekende behoren een penseelwerk waarin een zilvermeeuw op een verwelkte tak zit, en een ijzeren guard met openwerk dat traditioneel geïnterpreteerd wordt als een paar zeekomkommers. Het museum schrijft het schilderwerk toe aan Musashi en omschrijft de guard met de aanduiding 'den', een toeschrijving die voortkomt uit de traditie. Het is gemakkelijk om het verschil over het hoofd te zien wanneer deze objecten samen worden gepresenteerd onder de naam van een beroemde persoon. Dit beïnvloedt de manier waarop men elk van deze objecten kan gebruiken als bewijs voor zijn artistieke praktijk.
Let de verdeling van de lege ruimte in ogenschouw. Op papier neemt de vogel slechts een klein deel van de beschikbare ruimte in beslag. Het oog van de toeschouwer moet langs de tak bewegen en door onbehandelde delen van het blad. In een open structuur worden de muur of de stof achter het object zichtbaar door daadwerkelijke openingen. Wat lijkt op het onbehandelde deel van een compositie, is in het ene geval daadwerkelijk papier en in het andere geval de afwezigheid van metaal. Deze vergelijking is op zichzelf al visueel interessant. Een gemeenschappelijke voorkeur voor soberheid is een vergelijking; het kan niet de persoon identificeren die een penseel over papier heeft gevoerd of een ijzeren plaat heeft laten maken.
Zeeëgel is een opmerkelijk accurate naam voor een motief dat in aanzicht bijna abstract kan lijken. De naam geeft de waarnemer de ruimte om een levende vorm te herkennen, zonder dat er natuurgetrouwe details, zoals een specifieke huidtextuur, vereist worden. Een presentatie tegen een lichtgekleurde achtergrond nodigt het oog uit om de openingen als vormen te interpreteren. Tegen een donkere achtergrond kan daarentegen juist de strakke omtrek overheersen. Twee catalogusfoto's kunnen een lezer heel verschillende indrukken van het ontwerp geven, terwijl ze in werkelijkheid hetzelfde object weergeven. Geen van beide belichtingsopstellingen lost de traditionele toeschrijving op.

Een grot, een portret en de verwachting van een gelijkenis.
Reigandō, nabij Kumamoto, neemt een belangrijke plaats in in de lokale herinneringen aan dit werk. Bezoekers kunnen er nog steeds de overgang van landschap naar een ommuurde stenen constructie ervaren. Wat er op de locatie bewaard is, maakt de geografische traditie concreet. Het geeft heel andere informatie dan de colofon van een exemplaar. De erosie van de rotsen kan niet vaststellen in welke fase de vijf boeken hun huidige vorm hebben aangenomen. Een afbeelding van de locatie is het best voorzien van de plaatsnaam en de datum waarop de foto is genomen. Vervolgens kan deze naast de manuscripten worden geplaatst, zonder te suggereren dat het een afbeelding is van de auteur tijdens het werk.
Portretten creëren een gerelateerd probleem door middel van een tegengesteld visueel effect. De bezoeker ziet een gezicht en verwacht instinctief een persoon die onbewogen voor de kunstenaar heeft geposeerd. Het verslag van Kumamoto City over het portret van Shimada bevestigt de traditie dat het via de Terao-familie is doorgegeven en werd beschouwd als een zelfportret. De catalogus van het museum laat de schilder onbekend. Beide details zijn belangrijk. De familiegeschiedenis verklaart waarom het portret gezag genoot en waarom latere werken ernaar zagen. Het terughoudende optreden van het museum houdt een vraag open die alleen door erfgoed niet kan worden beantwoord.
Overige items in de collectie dragen het beeld van Musashi ver voorbij de periode van de studenten die hem kenden. Schilderijen van hem in zijn jeugd, later prenten van een ontmoeting op Ganryūjima, en veel later afbeeldingen van eerdere gebeurtenissen, vormen samen een klein overzicht van de manier waarop hij werd gezien. Het dateren van deze werken in relatie tot hun eigen tijdperk geeft ze meer waarde. Een prent kan onthullen wat het grote publiek in de late Edo-periode van een beroemde ontmoeting verwachtte, inclusief welke aspecten van de gebeurtenis een uitleg in een bijschrift nodig hadden. Geen getuige uit de zeventiende eeuw had al die latere verwachtingen kunnen voorzien.

Wat u bij Higo mee naar huis kunt nemen.
Zelfs de term "Higo-antiek" verdient aandacht. Het kan verwijzen naar objecten die in de regio bewaard zijn gebleven, objecten die toegeschreven worden aan een persoon die er zijn laatste jaren doorbracht, of objecten die een moderne instelling heeft samengesteld om dat verhaal te vertellen. Het Shimada is een particulier kunstmuseum, terwijl Eisei Bunko collecties bewaart die verbonden zijn aan een gerenommeerd familiehuis, en de provinciale bibliotheek een benoemde donatie in kaart brengt. Hun verschillende herkomst helpt om zowel de opmerkelijke verscheidenheid aan bronnen als de tekortkomingen te verklaren. Iemand die zich uitsluitend richt op de categorie 'beeldende kunst' kan de meest leerzame, hoewel twijfelachtige, fragmenten in een bibliotheekcatalogus over het hoofd zien.
De volgende keer dat een boekverkoper of een affiche van een tentoonstelling deze vijf titels samen vermeldt, stel je dan drie objecten voor naast de bekende omslag. Er is het exemplaar van "Wind", dat in de handen is geweest van degenen die de tekst hebben verspreid. Er is de lange "Vuur"-rol, waarvan delen zichtbaar kunnen zijn en die tijdens een museumtentoonstelling mogelijk veranderen. En er is het beschadigde blad waarvan het ontbrekende begin een bibliothecaris ertoe heeft aangezet een vraagteken te laten drukken. Elk van deze objecten bewaart een deel van de materiële geschiedenis van het lezen, die een prachtig getypeset exemplaar juist weglat. Samen laten ze zien hoe Musashi's boek een herkenbare identiteit kon behouden, terwijl het in bijna vier eeuwen veranderde in termen van handschrift, afmetingen, eigendom, publiek en taal.
Er is een praktische consequentie verbonden aan het beschrijven van het boek in het Engels. Vermeld een manuscript op twee plaatsen in een catalogus, indien de beschikbare informatie dit toestaat: eenmaal voor de omgeving waarin het werk is ontstaan en eenmaal voor de instelling die dit specifieke document bewaart. Houd een derde vermelding beschikbaar voor de collectie waaruit het afkomstig is. Zo kunnen bijvoorbeeld een familienaam en een collectie in Tokio samen op één label worden vermeld, zonder tegenstrijdigheden. Dezezelfde zorgvuldigheid is ook nuttig bij een gedrukte reproductie van een schilderij. Noteer de toeschrijving aan de kunstenaar zoals die vermeld staat in de informatie van de uitlener, en identificeer de fotograaf of uitgever apart. Over een eeuw kunnen lezers evenveel interesse hebben in de geschiedenis van die reproductie als wij in de geschiedenis van een papieren exemplaar dat werd gemaakt na Musashi's overlijden.
Vragen en antwoorden
Is het originele manuscript van De Vijf Elementen bewaard gebleven?
De officiële catalogus van de Shimada-collectie meldt dat er geen enkel manuscript is bewaard gebleven dat daadwerkelijk door Musashi zelf is geschreven.
Welke delen van Gorin no Sho bevinden zich in het Shimada Museum voor Kunst?
Het museum vermeldt een manuscript van het boek "Wind". De catalogus van de overheidsverzameling identificeert het als een kopie, gemaakt door Terao Magonojo in 1651.
Hoe heten de vijf rollen?
Aarde, water, vuur, wind en leegte zijn de gebruikelijke Engelse benamingen voor deze categorieën. De Eisei Bunko bezit een set van vijf rollen uit de Edo-periode.
Hoe lang is een historische Five Rings-scroll?
In de Eisei Bunko-uitgave is de rol met vuurmotieven meer dan twaalf meter lang, terwijl de rol met 'leegte'-motieven minder dan vier meter meet. Andere edities hebben hun eigen afmetingen.
Maakte Musashi de bewaker van zeekomkommers voor het Shimada-gebied?
Het museum vermeldt de traditionele toeschrijving aan Musashi. Het Japanse kwalificatiewoord "den" is belangrijk om het label goed te begrijpen.
Waarom is Kumamoto zo belangrijk voor de geschiedenis van het boek?
Musashi vestigde zich daar in 1640 op uitnodiging van Hosokawa Tadatoshi. Het lokale museum en de bibliotheek bewaren diverse bronnen die getuigen van de verspreiding van zijn werk.
Films en lezingen
Kumamoto Museum Network — Musashi en zijn band met Kumamoto in het Shimada Museum
Officieel wijkkanaal van Nishi, Kumamoto: een stadshuis uit de Meijiperiode en het Shimada Museum
Collectiegegevens en verdere literatuur
- Shimada Museum of Kunst · Musashi-collectie
- Overheidsgids voor de Shimada-collectie.
- Nationaal Museum Kyushu · Overzicht van de tentoonstelling over Hosokawa.
- Kumamoto Prefectuur Bibliotheek · Tominaga catalogus.
- Kumamoto · portretverslag
- De werkelijke zwaarden van Miyamoto Musashi: Een studie van zijn bewaarde daisho, tsuba en de geometrie van de Niten Ichi-Ryu.
