Wat een opschrift op een bewaarschede overlevert: een geschiedenis van sayagaki

Een bezoeker van het museum die kijkt naar de Japanse dolk die bekend staat als Ōsaka Chōgi, kan drie teksten lezen, zonder dat er drie objecten voor hem staan. Op het lemmet staat de naam van de maker en de datum. Op de houten hoes van de dolk staan ook tekens geschreven met inkt. In die tekens vindt men ook een referentie naar een document dat is opgesteld in de veertiende eeuw. Het leidt dus van de veertiende eeuw naar de zeventiende eeuw. Het roept ook een fundamentele vraag op over archieven: wanneer één document vermeldt dat er nog een ander document is, welk document hebben we dan eigenlijk gelezen?

Het Nagoya Zwaardenmuseum publiceert een interpretatie van de inscriptie op de schede in korte fragmenten. Dit maakt het mogelijk om te onderzoeken wat een *sayagaki* kan bewaren, zonder elke regel te behandelen als een onafhankelijk bewijs van authenticiteit. De inkt identificeert een specifiek object, vermeldt een lengte, verwijst naar de datum op het blad en geeft aan dat er een taxatie is uitgevoerd. Een lezer kan door middel van vertaling veel van deze informatie terugvinden. Om de verschillende verhalen overzichtelijk te houden, is het echter nuttig om bij elke bewering een ander schrijfoppervlak in gedachten te nemen en te bedenken dat een andere persoon heeft bepaald wat een latere lezer zou moeten weten.

Een naam die met één bepaald voorwerp meereist

Het eerste deel van de gepubliceerde tekst identificeert Ōsaka Chōgi. In deze context verwijzen die woorden naar de naam van een specifiek stilet. Een museumomschrijving kan een maker, een eigenaar, een geografische associatie of een naam vermelden die verbonden is aan een beroemd werk. Het comprimeren van al deze vier mogelijkheden in de term “de handtekening van de maker” zou betekenen dat het hout een bewering herhaalt die het in werkelijkheid niet bevat. De inscriptie van de maker op het staal en de naam die aan dit specifieke object is toegekend, hebben weliswaar een verband in hun geschiedenis, maar het gaat om verschillende soorten namen.

Het opslagsysteem maakt het gemakkelijk om deze onderscheiding vast te houden. Zodra het voorwerp zich in het systeem bevindt, wordt het schrift op het staal niet meer zichtbaar. Een naam op het voorwerp maakt het mogelijk voor de verzamelaar om te bepalen wat er precies in het voorwerp is opgeslagen. Het schrift kan ook iemand helpen die het voorwerp op een andere gelegenheid zal zien, mogelijk in een andere collectie. Voor deze lezer kan een bekende naam nog steeds herkenbaar zijn, terwijl de context waarin de naam oorspronkelijk werd gebruikt vervaagd is. Een aanduiding van de lengte of een referentie naar een oude waardering kan helpen om een naam nauwkeuriger te koppelen aan bepaalde bewijzen.

Licht houten bewaarmontuur met op de zijkant verticale regels in penseelschrift
Een opbergbevestiging met een inktinscriptie. Dit is een visuele vergelijking; de transcriptie van de Ōsaka Chōgi inscriptie komt uit Nagoya's afzonderlijke objectrecord. Rama, CC BY-SA 2.0 France. WebP.

De foto hier illustreert de relatie tussen de kalligrafie en het grote oppervlak van een houten bevestigingsconstructie. De foto is gemaakt door Rama. Het is een apart voorbeeld, en geen van onze interpretaties van het werk uit Nagoya zijn afgeleid van de op de foto afgebeelde tekens. De foto kan desondanks een vraag beantwoorden die een transcriptie niet kan. Ze laat zien hoe een geschreven lijn kan aansluiten bij de schaal en richting van de fysieke houder. Een onderschrift dat de rol van deze foto als een vergelijking benadrukt, stelt de lezer in staat om beide bronnen te gebruiken, zonder het ene te reduceren tot het andere.

De Japanse term "shirasaya" verwijst naar de eenvoudige, onversierde montage. "Sayagaki" wijst de aandacht op wat op de schede is vermeld. Dit onderscheid is belangrijk in collecties waar een houten montage bewaard is zonder enige beschrijving van inscripties, of in gevallen waarin een publicatie zich uitsluitend richt op een bepaalde inscriptie. Een Engelstalige zoekopdracht naar een opslagschede kan een object opleveren zonder enige transcriptie van tekst. Een zoekopdracht naar inscripties op scheden kan een publicatie opleveren waarin de auteur de tekst weergeeft, zonder het volledige houten object af te beelden. Elk resultaat kan een legitieme vraag over het archief beantwoorden.

Negen sun en één bu

De tweede groep tekens in Nagoya geeft een lengte aan van negen sun en één bu. Het museum vertaalt dit als ongeveer 27,7 centimeter en identificeert het als een maat voor de kling. Die laatste kwalificatie is onontbeerlijk. Een moderne afbeelding kan het object in een montuur tonen, of een kling op zichzelf, of een zorgvuldig vergrote inscriptie. De vastgelegde maat beschrijft een specifiek historisch onderwerp. Het beschrijft niet de lengte van de houten koker, en het dient niet als schaalbalk voor een niet-gerelateerde foto op dezelfde pagina.

Metingen worden vaak beschouwd als het minst dubbelzinnige aspect van het verleden van een object. Hier worden de cijfers alleen informatief wanneer men weet wie of wat ze beschrijven. Een inventarislezer kan deze gebruiken om twee werken te onderscheiden die onder vergelijkbare namen zijn geregistreerd. Een latere catalogus kan een andere eenheid gebruiken, een ander aantal decimalen behouden of een andere dimensie voor een ander doel meten. Een discrepantie in deze omstandigheden is het begin van een vraag over de metingen. Dit alleen al is geen bewijs dat het object is uitgewisseld of dat de eerder genoemde schrijver zich heeft vergist.

Voor lezers die met verschillende talen werken, is een goede oplossing om zowel de historische aanduiding als de bij benadering overeenkomstige metrische waarde te vermelden. De eerste optie behoudt de oorspronkelijke formulering die iemand heeft gekozen om op het hout aan te brengen. De tweede maakt de schaal begrijpelijk voor een modern lezer. Het afronden van de metrische waarde naar een handzaam geheel getal kan in een algemeen overzicht acceptabel zijn, mits dit als 'ongeveer' wordt aangegeven. Het omzetten naar een uitgebreidere oude maat en het presenteren van het resultaat als een andere historische aanduiding zou onwaarheden opleveren die nooit op de schede stonden.

Twee jaartallen, drie eeuwen uit elkaar

Het volgende deel van de Nagoya-tekst verwijst naar de aanwezigheid van een Shōhei-datum op het werk. Het museum geeft de volledige datum op de achterkant van het blad als de vijfde maand van Shōhei vijftien en identificeert het jaar als 1360. Dit is een instructief voorbeeld van een verkorte verwijzing. De maker van de houtsnede hoefde niet elk element van de staalgravure te reproduceren om een deskundige lezer te laten weten waar ze moest zoeken. Een moderne auteur kan de volledige tekst reconstrueren op basis van het apart beschreven verslag van het museum, zolang beide bronnen nog herkenbaar zijn.

Het houtwerk wijst de lezer vervolgens naar Kanbun drie, 1663. Deze datum is ditmaal terug te vinden in een waarderingsdocument. Het rekenkundige verschil van 303 jaar is nuttig als eerste indicatie. Het plaatst een gebeurtenis in de geschiedenis van het vervaardigen en een andere in de geschiedenis van de taxatie. Het geeft geen automatische datum voor de kalligrafie die ernaar verwijst. Als een historisch document een gebeurtenis in 1663 noemt, is het doorgaans verstandig te vragen of dat document daadwerkelijk uit die periode stamt, of dat een latere lezer een eerder document herinnert. Dat is een vraag over de tekst en het hout waarop deze is bewaard.

Het beoordelingsbedrag wordt uitgedrukt in twintig mei. Nagoya verklaart de historische praktijk van het geven van een geëvalueerde waarde op een dergelijk document. Een verklaring dat een papier een waarde heeft toegekend is niet hetzelfde als een vermelding in het grootboek van een handelaar die een koper, een verkoper en een betaalde prijs identificeert. Het onderscheid geldt zelfs als hetzelfde nummer in beide soorten documenten voorkomt. De schede is waardevol historisch bewijs voor de waardering zoals gerapporteerd. Behandelen als een ontvangstbewijs zou het soort transactie wissen dat de bron eigenlijk registreert, een beoordelingshandeling.

Een verder onderscheid ligt tussen het bestaan van een taxatie op het moment dat deze werd genoemd en de huidige locatie ervan. Een inscriptie kan het beste overgebleven bewijs zijn dat een ander papier ooit heeft bestaan. Het kan ook een verwijzing zijn naar een papier dat nog steeds bij het werk wordt bewaard. Een bezoeker die een museumtranscriptie van het hout heeft gezien, heeft daarmee nog niet het papier, het handschrift, het zegel of de vouwen gezien die door het woord origami in deze context worden beschreven. Om het papier uit de eerste hand te citeren, zou men het document of een voldoende geïdentificeerde reproductie ervan moeten zien. Tot die tijd is de schede de bron voor de referentie.

Wie had een archief op hout nodig?

De Japanse stichting gewijd aan zwaardmuseumtechnologie beschrijft een reeks historische schrijfgebruiken. Haar verslag verbindt ambtenaren van hof- en domeincollecties met het werk van het bijhouden van geschenken. Een object kon belangrijk zijn omdat een heerser het schonk, omdat het een bepaalde gelegenheid markeerde of omdat het bewijs bewaarde van een relatie tussen huizen. Een opbergkist bood een oppervlak waarop iemand die verantwoordelijk was voor een collectie die informatie dicht bij het object zelf kon bewaren. De inkt kon een sociale geschiedenis bewaren die de maker van het lemmet noch reden noch gelegenheid had om te voorzien.

Een beoordeling is een andere gelegenheid om te schrijven. Een gespecialiseerde naam, een aangegeven meting of een beoordeling van de toeschrijving kan toekomstige studie sturen. Een latere eigenaar kan de inscriptie zelf waarderen als een verslag van een ontmoeting met een erkende expert. Hieruit volgt dat hetzelfde blanco houten oppervlak teksten met heel andere doeleinden zou kunnen ontvangen. Een verklaring van de gift geschiedenis, een specialistische mening en een inventaris steno zijn allemaal begrijpelijk gebruik ervan. Alvorens te vragen of een tekst juist is over een toeschrijving, is het de moeite waard om te vragen of toeschrijving het punt is waarover die schrijver het woord wilde voeren.

Dit verklaart waarom de geschiedenis van een schede bewaard kan blijven, onafhankelijk van een definitieve identificatie van het blad. Stel dat een schrijver een werk aan een maker toeschreef, maar een veel later museumcatalogus een andere toeschrijving voorstelde. Dit verschil maakt het eerdere document niet waardeloos. Het zou historici een gedateerd of dateerbaar voorbeeld geven van een vroegere opvatting. Dat kan dienen als bewijs voor de geschiedenis van de kunstkennersij of voor de verspreiding van namen binnen collecties. Het moet zichtbaar blijven als een historische mening, zelfs als een moderne tentoonstelling andere woorden gebruikt op het hoofdlabel.

Wanneer een schenker in een andere hoedanigheid schrijft

Een recent voorbeeld van een Japans museum geeft een bijzonder herkenbaar persoon weer in een nieuw licht. Het Nationaal Museum van Kyushu bezit een Dōtanuki-zwaard met het collectienummer F56. De bijbehorende documentatie identificeert de schenker als Sadaharu Oh, de honkbalspeler, en geeft een periode van eind zestiende tot begin zeventiende eeuw aan voor het werk. Een gepubliceerd verslag van een museumbezoek in Nagoya beschrijft hoe Oh iets op de witte schede heeft geschreven. Deze twee verslagen vullen elkaar aan. Het museum in Kyushu documenteert de genoemde schenking en de identiteit van het werk. Het verslag van het bezoek geeft een specifiek detail over de inscriptie die met de schenking is geassocieerd.

Het is belangrijk om dit onderscheid te maken, omdat de handschrift van een moderne schenker niet noodzakelijk een beoordeling hoeft te zijn door een historicus. Het kan juist om een andere reden van belang zijn. Het verbindt een publieke figuur met de latere geschiedenis van een object en met een specifieke collectie. De naam van de oorspronkelijke maker op het staal wordt niet automatisch de beoordeling van de schenker, enkel omdat beide namen voorkomen in een geschiedenis van hetzelfde werk. Een korte bijschrift kan twee personen en twee handelingen identificeren: enerzijds de erkenning voor het werk, en anderzijds de schenking en inscriptie die verbonden zijn aan de moderne toevoeging van het object aan het museum.

Men zou zich een tentoonstelling kunnen voorstellen die gewijd is aan de geschiedenis van de sport, waarin het handschrift van de donor van meer direct belang was dan de museumbeschrijving van het staal. Een tentoonstelling die gewijd is aan het metaalwerk van Kyushu zou de historische maker op de eerste plaats zetten. Het feit dat hetzelfde object in beide tentoonstellingen kon worden opgenomen is een deel van wat de inscriptie historische kracht geeft. Geen fysieke transformatie van het blad is nodig. De verandering van onderwerp komt van het brengen van een ander record en een andere lezer in het zicht.

Ook een doos kan een eigen geschiedenis hebben

Een object in de collectie van het Metropolitan Museum biedt een nuttig contrast met de relatie tussen een lemmet en de witte schede. Het omvat een gedetailleerd montuur voor een gehangen zwaard en een opbergdoos. Het museum dateert het montuur naar de Edo-periode en de opbergdoos naar ongeveer 1932. De hier opgenomen foto's tonen twee zijden van het versierde montuur. Het registratiedocument vermeldt de doos apart, hoewel beide objecten onder dezelfde, uitgebreide registratienummer vallen. Een gecombineerde aanduiding is efficiënt, maar de praktische voordelen mogen lezers niet overtuigen om de datum van het oudste onderdeel toe te schrijven aan alles wat eronder valt.

Eén zijde van het rijkversierde montuur van een hangend gedragen zwaard uit het Met, tegen een neutrale achtergrond
Het montuur van de itomaki-tachi in het Metropolitan Museum of Art; het museum vermeldt een andere datum voor de bijbehorende opbergdoos. Afbeelding met toestemming van The Metropolitan Museum of Art, Open Access.

Het Metropolitan Museum of Art associeert dit type montage met de familie van de shogun en diens naaste adviseurs, evenals met antieke zwaarden die werden uitgewisseld als belangrijke geschenken. Deze context helpt te verklaren waarom de geschiedenis van de bewaring en de benaming van specifieke objecten zo belangrijk kan zijn. De associatie van dit type montage met het uitwisselen van geschenken verschilt echter van een inscriptie die een specifiek geschenk op een bepaalde dag identificeert. Het lezen van dit verslag in combinatie met de discussie van de Japanse stichting geeft beide verslagen meer precisie. De tentoonstelling of catalogus schetst een sociale context, terwijl een zorgvuldig gelezen inscriptie van een geschenk specifieke gebeurtenissen kan toelichten.

Andere zijde van dezelfde montage, met zijn lang versierde schede en koord
De andere kant van dezelfde versierde bevestigingsplaat. Beide foto's zijn opgenomen in de catalogus van het ensemble; geen van beide reproduceert Nagoya's sayagaki. Afbeelding met vriendelijke toestemming van The Metropolitan Museum of Art, Open Access.

In deze discussie wordt in het Engels het woord "case" gebruikt voor verschillende objecten. Het kan verwijzen naar de houten behuizing direct rond een lemmet, een doos waarin een bevestigingsstuk zit, of de glazen vitrine waarin het ensemble is uitgestald. Het is opvallend hoe gemakkelijk het is om het onderscheid te verliezen zodra foto's van bijschriften zijn gescheiden. Een notitie op de buitenkant van een opslagdoos en een inscriptie aan de zijkant van een witte schede kunnen beide verwijzen naar een lemmet, zonder dat het om hetzelfde document gaat. De locatie van de tekst hoort net zo goed in een catalogusbeschrijving als de naam die eruit kan worden gelezen.

Wanneer een opschrift een gedicht bewaart

Het ‘Droom uit de achttiende eeuw’ in de schrijfdoos in New York biedt nog een kijkje in dit probleem. Het museum associeert de afbeeldingen op de buitenkant van de doos met een gedicht dat zich op de binnenkant bevindt. De tekst die op de doos staat, is nauw verbonden met het ontwerp van de doos. Echter, de literaire betekenis van deze tekst verschilt sterk van de historische waarde van de doos of de inhoud ervan. Een foto van de open doos laat de kijker zien hoe de binnen- en buitenkant van de doos met elkaar verbonden zijn. De tekst behoort dus tot de kunstvormen die met deze doos te maken hebben, en niet tot een lijst van voorwerpen die ooit in de doos hebben gestaan.

Open Naniwa schrijfdoos met zijn inktsteen en de versierde binnenkant van het deksel
Interieur van de droom in Naniwa schrijfdoos. De in een catalogus beschreven gegraveerde of geschreven woorden moeten aan een bepaald genre en ondersteuning worden toegewezen. Afbeelding met dank aan The Metropolitan Museum of Art, Open Access.

Dit maakt een nuttige vergelijking met de tekst die op de Ōsaka Chōgi-schede is te vinden. Beide objecten vereisen een moderne catalogus om de lezers te helpen bepalen waar de tekst zich bevindt. Beide objecten kunnen echter slecht worden beschreven met een simpel beschrijving als ‘inscriptie op hout’. Zodra de tekst is gevonden, zijn de routes die de tekst naar buiten leiden echter totaal verschillend. De tekst die op de schede is gevonden, leidt naar Naniwa, een gedicht en een verzameling van gedichten. De schede waar de tekst op is gevonden, leidt echter naar een oudere inscriptie op staal en een later geschreven document over de waarde van het object. Alleen de fysieke aard van het object is niet voldoende om te begrijpen wat de auteur heeft geschreven.

Een zorgvuldig opgesteld overzicht van het Nagoya-voorbeeld zou bestaan uit drie onderling verbonden delen. Het eerste deel zou de relevante details op het blad vermelden, evenals de interpretatie van de datering door het museum. Het tweede deel zou de bevindingen over het hout vermelden, inclusief de lengte en de verwijzing naar de taxatie. Het derde deel zou aangeven wat er bekend is over dat document en specificeren of de maker van het moderne overzicht daadwerkelijk dit document heeft geraadpleegd. Een dergelijk overzicht zou de langste historische context van het bewijs bewaren, terwijl het tegelijkertijd een andere lezer in staat stelt om slechts één onderdeel te corrigeren, zonder dat alle drie de onderdelen opnieuw hoeven te worden opgesteld.

Een beschermhoes begon dit verhaal als een manier om een werk te kunnen identificeren zonder het blad in het zicht te leggen. Het eindigt als een draagbare geschiedenis van hoe mensen ervoor kozen om een object te beschrijven dat ze waardeerden. De houder kon een naam bewaren waaronder het bekend stond, een manier waarop het herkenbaar kon worden en een verwijzing naar de beoordeling van een eerdere lezer. Het onderscheid tussen de naam uit de veertiende eeuw, het papier uit de zeventiende eeuw en de inscriptie op hout doet meer dan alleen een datatiefout voorkomen. Het stelt drie historische perspectieven in staat om gehoord te worden, terwijl een enkel modern label anders mogelijk twee daarvan zou overschaduwen.

Vragen over het lezen van het archief op hout

Wat is een sayagaki?

Sayagaki schrijft op een schede. In de hier besproken collectiehistories betekent het een inscriptie geborsteld met inkt op een vlakke houten berging. De tekst kan een maker identificeren, een lengte geven of een beoordeling of geschenk registreren. De inhoud en het auteurschap moeten van geval tot geval worden gecontroleerd.

Welke van de dateringen bij de Ōsaka Chōgi geldt voor de kling?

Het Nagoya Zwaardenmuseum leest de inscriptie op het staal, die verwijst naar de vijfde maand van het Shōhei-jaar vijftien, oftewel 1360. De schede verwijst naar de aanwezigheid van een Shōhei-datum. Er wordt ook verwezen naar een waarderingsdocument uit het Kanbun-jaar drie, 1663. Deze datums verwijzen naar verschillende stukken bewijs.

Welke lengte staat op de houten schede vermeld?

Het museum interpreteert de lengte van het lemmet als negen sun en één bu, wat overeenkomt met ongeveer 27,7 centimeter. De afmeting die vermeld staat in de inscriptie heeft een specifiek onderwerp: deze mag niet worden opgevat als de lengte van het geassembleerde object, het montuur in opslag of het gefotografeerde houtoppervlak.

Is het bedrag op de schede van de Ōsaka Chōgi een bewijs van verkoop?

Het betreft een taxatierapport waarin een waarde in twintig mei is vastgesteld. Dit document beschrijft het vermeende bestaan en de inhoud van dat rapport. Een gedateerde prijs, betaald door een specifieke koper, zou een apart transactieregister vereisen. Moderne interpretaties voegen aannames toe die niet worden ondersteund door de inscriptie op de schede.

Wie kon een bewaarschede beschrijven?

In het historische verslag van de stichting worden de ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor het verzamelen van objecten, en de specialisten die deze objecten beoordelen, genoemd. Een recente geval dat wordt beschreven in Kyushu, betreft een donateur: Sadaharu Oh. Het is belangrijk om te bepalen wat de rol van de schrijver is, gebaseerd op de beschrijvingen van het specifieke object. Het feit dat er een beroemde naam wordt genoemd, is niet voldoende om de schrijver als beoordelaar te identificeren.

Is een museale bewaardoos hetzelfde als een shirasaya?

Nee, het Metropolitan Museum of Art vermeldt afzonderlijke datums voor een ceremonieel montuur uit de Edo-periode en de daarop aansluitende opbergdoos, gedateerd circa 1932. Een opbergdoos, een direct ingelegde houten schede en een gelakt buitenmontuur zijn drie afzonderlijke onderdelen. Elk ervan kan een ander stadium in de geschiedenis van een object vertegenwoordigen.

Films van musea

Metropolitan Museum of Art — Zondag in het Met: penseelschrift in de Japanse kunsten

Japanese Art Society of America (JASA) — Samoeraipracht: zwaardbeslag in Japan tijdens de Edoperiode (lezing van Markus Sesko)

Collectiegegevens en verdere literatuur

gerelateerde artikelen