Lann a bhfuil rian lámh scoile eile le feiceáil uirthi
Is maith an tús le stair na cruach fillte é déantán ar eisceacht é, de réir dealraimh. Tá an t-ainm Masazane ar lann sa Metropolitan Museum of Art. Gabha a bhain le hIse agus le scoil Sengo Muramasa ab ea é. Ar fud na lainne, áfach, feictear patrún de línte cuartha rialta ar a dtugtar ayasugi. Is minice a chastar an focal ar chuairteoirí músaeim i gcomhthéacs thraidisiún Gassan. Díríonn an Met aird ar an lann seo go díreach mar nach luíonn ainm an ghabha agus cuma na cruach leis an ngaol a mbeifeá ag súil leis. Duine a d’fhoghlaim conas ealaíontóirí a aithint de réir chairt na bpatrún amháin, d’fhéadfadh sé an freagra mícheart a thabhairt agus é thar a bheith cinnte de.

Céard go díreach atá aitheanta ag an té atá ag féachaint ar an lann? Ó chúpla troigh uaidh, dearadh de línte geala agus dorcha a fheiceann sé. Sa chatalóg, is gné ainmnithe é a bhfuil stair fhada saineolais ag baint lena haithint. Faoin micreascóp lorgófaí gnéithe ar scála eile, cuid acu i bhfad róbheag le feiceáil i ngrianghraf den lann ar fad. I gcuntas ar a déantús, d’fhéadfadh an patrún a bheith ina fhianaise ar an gcaoi ar oibríodh an miotal. Tá gaol idir na ceithre bhreathnóireacht, ach teastaíonn fotheideal dá chuid féin ó gach ceann acu. Féadann an focal Béarla grain na ceithre chiall sin a cheilt ar an léitheoir.
Patrún a fheictear agus criostal a thomhaistear
Ciallaíonn hada craiceann nó dromchla. I gcás claímhte Seapánacha, cuireann sé síos ar chuma na cruach oibrithe, go háirithe ar phríomhréimse réidh na lainne. Baineann kitae leis an ngaibhniú féin nó leis an gcuma a fágadh dá bharr. Feictear focail ar nós grán, uigeacht agus patrún gaibhnithe in aistriúcháin ar an dá théarma sin. Nuair a chuireann coimeádaí an patrún i gcomparáid le grán adhmaid, is iad treo, spásáil agus gluaiseacht na línte atá le tabhairt faoi deara. Ní mhaíonn sé go bhfuil stiallacha sa lann a bhfuil imlínte chomh beacht leis na fáinní i líníocht de stoc crainn acu.
Tá brí eile le «grán» ag an miotalagrafaí. I miotal ilchriostalach is limistéar é grán a bhfuil an laitís chriostail dírithe ar an mbealach céanna, a bheag nó a mhór, ar fud an limistéir. Buaileann gráinní cóngaracha le chéile ag a dteorainneacha. Sula bhfoilsíonn taighdeoir tomhas ar mhéid gráin, is gá a rá cad iad na comhábhair a scrúdaíodh agus cén modh a úsáideadh. Is annamh a thugann grianghraf den chlaíomh ar fad na freagraí sin, go háirithe mura léir an scála ná conas a ullmhaíodh an sampla. Ní hionann deich mbanda a fheiceáil ar lann agus deich ngrán criostail a chomhaireamh, díreach mar nach féidir braonta báistí ar leith a chomhaireamh ó na línte ar léarscáil aimsire.
Is fiú an t-idirdhealú sin fiú ag aon láthair amháin ar aon déantán amháin. Is féidir le grianghrafadóir líne a léiriú atá leanúnach, de réir dealraimh, thar achar fada. Dá scrúdódh miotalagrafaí réimse fíorbheag trasna na líne sin, d’fhéadfadh sé teacht ar ghráinní criostail ar leith, ar iataí beaga agus ar ghnéithe eile. Tamall beag uaidh d’fhéadfadh comhréir na ngnéithe athrú. Cuidíonn an mhioníomhá chun an chuma fhoriomlán a thuiscint má tá an gaol idir an dá shuíomh doiciméadaithe. Ní leor micreagraf suntasach a chur in aice le grianghraf álainn de lann chun an gaol sin a chruthú.
Athruithe ar chruach ilchineálach le linn na hoibre
Baineann tamahagane le traidisiún tatara na Seapáine inar táirgeadh iarann agus cruach as gaineamh iarainn. Ní ábhar aonchineálach a fhaightear ón mbruithniú. Bíonn difríochtaí idir píosaí ón mais chéanna ó thaobh cion carbóin, méid an ábhair neamh-mhiotalaigh agus a dháileadh. Ní mór mar sin a bheith cúramach leis an nath «cruach amháin» agus táirgí ilchodacha nua-aimseartha á gcur i gcomparáid leis. Ní gá don chruach ó aon traidisiún táirgthe amháin tosú amach chomh haonfhoirmeach lena comhdhéanamh is a bheadh leathán tionsclaíoch deimhnithe. Ní deimhniú ar anailís cheimiceach déantáin ar leith é an focal tamahagane ar lipéad taispeántais ach oiread.
I staidéar a foilsíodh in ISIJ International, rinneadh scrúdú ar ábhar ón tinne tatara céanna ag céimeanna éagsúla den obair thraidisiúnta. Is sa ghaol idir na samplaí atá tábhacht stairiúil an staidéir. In ionad tuairimíocht a dhéanamh faoi lann chríochnaithe aisti féin, bhí na taighdeoirí in ann fianaise ó phointí éagsúla sa phróiseas céanna a chur i gcomparáid. Fuair siad amach gur chabhraigh an athoibriú leis na difríochtaí móra a bhí ann ar dtús a rialú. Insíonn sé sin níos mó dúinn ná an seanrá a deir go ndéanann gach filleadh an claíomh níos glaine. Léiríonn sraith tomhas athrú ar an éagsúlacht gan glacadh leis go bhfuil an t-ábhar go hiomlán aonchineálach sa deireadh.
Nuair a phléitear eisíontais, caithfear dhá phróiseas a idirdhealú. Le linn an chomhdhlúthaithe féadfaidh cuid den ábhar ar na dromchlaí nó sna hiataí neamh-mhiotalacha imeacht as an mais. An méid a fhanann, féadfar é a bhriseadh suas, a fhadú agus a athdháileadh. Athraíonn sin cuma an trasghearrtha, cé go bhfuil an t-ábhar fós sa déantán. Samhlaigh iamh dorcha a fheictear ón gceann i sampla amháin agus ar a fhad i sampla eile. Braitheann a chruth dealraitheach ar threo an ghearrtha. Ba cheart go sonródh cuntas inchreidte achar an réimse a scrúdaíodh, treo an ghearrtha agus cé chomh hionadaíoch agus a bhí an sampla.
Scéal eile arís is ea an carbón. Is féidir leis idirleathadh i gcruach the agus dá réir tá an fad idir limistéir a bhfuil comhdhéanamh éagsúil iontu tábhachtach. Nuair atá siad níos gaire dá chéile, is lú an t-achar ar a maireann na difríochtaí. Féadfaidh an méid a tharla do dhromchla an mhiotail an cion carbóin a athrú freisin. Is dhá thoradh éagsúla iad athrú ar an meánchion carbóin agus laghdú ar an difríocht ó áit go háit. D’fhéadfadh an meán athrú agus an t-ábhar fós ilchineálach. D’fhéadfadh dáiltí an-éagsúla a bheith ag dhá shampla a bhfuil an meán céanna acu. Thaispeánfadh léaráid chruinn an scaipeadh agus an meán araon.
I gcuntas traidisiúnta tugtar orikaeshi tanren uaireanta ar fhilleadh agus ar athoibriú na cruach. Ainm ar stair oibre atá ann. Ní insíonn sé dúinn go beacht cad a rinneadh le lann neamhshínithe sna meánaoiseanna. Tar éis dianchomhdhlúthaithe, is féidir iarsmaí de sheanteorainneacha a aimsiú agus difríochtaí idir réigiúin chomharsanacha laghdaithe go mór. Maireann roinnt gnéithe níos fearr ná a chéile. Míníonn sé seo rud a d’fhéadfadh a bheith contrártha ar lipéad músaeim: bíonn grán so-aitheanta ar dhromchla a bhfuil cuma chomhtháite, mhínoibrithe air. Baineann an grán sin agus an comhdhlúthú le dhá ghné éagsúla den ábhar céanna.
Ceithre fhocal ar uigeacht an dromchla
Smaoinítear ar ghrán cláir adhmaid nuair a fheictear itame. Athraíonn na línte treo agus téann siad thart ar a chéile, mar a dhéanann an grán ar aghaidh cláir shábháilte. Déanann an téarma cur síos ar réimse iomlán; níl cruth áirithe riachtanach do gach líne ann. Is féidir le músaem a rá gur itame is mó atá ar lann agus go bhfuil an grán níos dírí i roinnt áiteanna. Dá bhfeicfeadh an léitheoir gearrthóg as na háiteanna sin amháin, bheadh sé deacair air an pictiúr agus an fotheideal iomlán a réiteach. Seans gurb é leithead an réimse atá i gceist, seachas radharc na súl ag ceachtar breathnóir.
| Téarma hada | An rud a chuireann an patrún i gcuimhne | Cad atá le seiceáil sa taifead |
|---|---|---|
| Itame | Aghaidh cláir, agus línte ag casadh timpeall ar a chéile | Cén réimse a ndéanann an chatalóg cur síos air? Bíonn paistí níos dírí in áiteanna eile uaireanta. |
| Masame | Grán fada a bhíonn beagnach comhthreomhar | Treo na línte i gcoibhneas leis an lann agus raon an ghrianghraif. |
| Mokume | Cuair chiorclacha a chuireann snaidhmeanna adhmaid i gcuimhne | An paiste beag atá i gceist, nó príomhuigeacht an dromchla? |
| Nashiji | Breacáin mhíne mar na cinn ar chraiceann piorra | Seiceáil scála agus soilsiú na híomhá. D’fhéadfadh comhbhrú íomhá ar an ngréasán uigeacht mhín a cheilt. |
Comparáidí iad seo bunaithe ar dhromchlaí snasta a scrúdú. Ní leor aon cheann díobh as féin chun grád cruach a aithint.
Foinsí · Metropolitan Museum of Art, lann ar a bhfuil síniú Masazane · Músaem Náisiúnta Kyoto, treoir chun breathnú ar chlaímhte Seapánacha
Is grán níos dírí atá i gceist le masame. Sampla maith le scrúdú is ea Ōhōshō i Músaem Náisiúnta Tóiceo, saothar sínithe ag Fujiwara Sadayoshi. Luann an chatalóg dáta i dtús na ceathrú haoise déag agus traidisiún Yamato Hōshō. Is fiú saothar doiciméadaithe a bheith ann le filleadh air i ndiaidh sainmhíniú teibí a léamh. Is é príomhthreo na huigeachta a thugtar le fios le «díreach». Ní gá go mbeadh na línte ar aon leithead agus go beacht comhthreomhar ó cheann ceann. Bíonn éagsúlachtaí áitiúla sna déantáin féin nach bhfeictear beagnach choíche i léaráid shimplithe.
Cuirtear mokume i gcomparáid de ghnáth le figiúirí cruinne sa ghrán adhmaid, go háirithe gar do shnaidhm nó d’ata adhmaid. Leanann an tsúil na cuair agus iad ag filleadh ar ais orthu féin. Is féidir itame agus mokume a lua san aon chur síos amháin. Déantar cur síos mar sin ar chlaonta agus ar mheascáin gan gach seandromchla a bhrú isteach in aon chatagóir amháin. Má chuardaítear mokume i mBéarla d’fhéadfaí mokume-gane a aimsiú chomh maith: traidisiún maisiúil miotalóireachta a mbaineann codarsnacht idir miotail neamhfheiriúla leis go minic. Ní hionann na hábhair ná na ceardaíochtaí toisc go gcuireann siad araon grán adhmaid i gcuimhne dúinn.
Is ó chraiceann an phiorra a thagann ainm nashiji. Tugann sé le fios uigeacht an-mhín, chothrom a mbíonn a dlús agus a mine níos suntasaí ná aon lúb mhór inti. Úsáidtear an focal i gceird laicear na Seapáine chomh maith, ach is trí mheán ealaíne eile a fhaightear an chuma bhreac sin. Má chastar an focal orainn faoi dhó i ngailearaí, is fiú fiafraí cad é go díreach atá faoi chaibidil gach uair. Tá taithí ag daoine ar fhéachaint go géar ar chraiceann piorra. Ní insíonn an chomparáid sin dúinn go bhfuil comhdhéanamh ceimiceach i bpáirt ag laicir agus cruach.

D’fhéadfadh ainm traidisiúnta a bheith fíorbheacht faoina bhfeictear gan iallach a chur ar choimeádaí glacadh le samhail nua-aimseartha den mhicreastruchtúr. Ní «piorra» a thugtar ar aon chruth criostail amháin ná níl riail optúil ann chun céatadán carbóin a léamh ó phaiste mokume. Thiocfadh le scrúdú gaol a aimsiú idir codarsnacht ar an dromchla agus athruithe sna comhábhair, sna hiataí, i gcruth na sraitheanna nó sa fhreagra ar shnasú. Teastaíonn eiseamal agus modh scrúdaithe leis sin a chruthú. Déantán inaitheanta i mbailiúchán Thóiceo é Mikazuki Munechika, a fheictear anseo, agus tá a thaifead féin aige. Cuireann an íomhá scálaí breathnóireachta i gcomparáid dúinn; ní micreagraf í a léiríonn sainmhíniú nashiji.
Na trí bhrí atá leis an ainm Damaisc
I mBéarla an lae inniu is minic a thugtar Damascus ar chruach phatrún-táthaithe. Sa chiall sin, roghnaigh an ceardaí ábhair éagsúla a chur le chéile d’aon turas agus feictear an chodarsnacht eatarthu de bharr na bailchríche. Bíonn tionchar ag leagan amach inmheánach an ábhair ilchodaigh agus ag plána an dromchla ar an bpatrún. Ní ionann sin agus a rá go gcruthaíonn líne tharraingteach ar bith gur úsáideadh dhá chóimhiotal nua-aimseartha. Bheadh fianaise ar na teorainneacha idir na hábhair ag teastáil ón gcaomhnóir a bheadh ag aithint déantáin gan ainm. Agus is féidir nach mbeadh ach rian an-lag le feiceáil i ndéantán ilchodach le bailchríoch chiúin, fiú nuair atá a struchtúr doiciméadaithe.
I gcuntais ar chruach bhreogáin stairiúil a bhfuil cuma uisciúil uirthi, bíonn ciall eile fós le Damascus. Baineann wootz le traidisiún cruach breogáin i ndeisceart na hÁise. Is féidir patrún bandaí a fheiceáil sa chruach chríochnaithe mar gheall ar dháileadh na gcairbídí. D’fhéadfadh an chuma uisciúil teacht ón méid a tharla don tinne féin, gan aon bhaint a bheith ag an bpatrún le leatháin éagsúla cóimhiotail nua-aimseartha a táthadh le chéile. Pléann an Metropolitan Museum an difear ina aiste ar mhaisiú miotail. Tá áit an déantúis, bealach stairiúil na trádála agus an t-ainm a roghnaigh catalógóir níos déanaí ar fad le fiosrú fós: ní fhreagraíonn an focal Damascus na ceisteanna sin.
Is cuntas scaoilte ar an gcuma atá ar rud é an tríú húsáid. D’fhéadfadh seanchatalóg, tuairisc cheant nó gnáthaistriúchán Béarla an focal damascened a úsáid ar phatrún láidir uisciúil, nó fiú ar obair mhaisiúil eile ar fad ina bhfuil codarsnacht idir miotail ar an dromchla. Is fiú an t-ainmfhocal a ghabhann leis an aidiacht a léamh: an cruach na lainne, páirt mhaisithe den fheisteas, nó inscríbhinn inleagtha atá i gceist? Cuidíonn roinn an mhúsaeim agus dáta na foilsitheoireachta freisin. Ní gá gurb ionann foclóir catalóige ón naoú haois déag agus foclóir tuairisce caomhnaithe inniu.

Léiríonn gearrchlaíomh Naotane sa Metropolitan Museum cén fáth ar gá gach páirt a ainmniú ar leithligh. Déanann a thaifead idirdhealú idir inscríbhinn na lainne, leithchur na greanadóireachta i leith duine áirithe agus déantóir an gharda. Tá ábhair dá gcuid féin, dathanna agus bailchríocha ar leith san fheisteas. D’fhéadfaí cur síos beoga ar an iomlán a thabhairt gan grán na lainne a lua in aon chor. D’fhéadfadh an fotheideal «miotalóireacht phatrúnaithe Sheapánach» amháin súil an léitheora a tharraingt ar an bpáirt mhícheart sula dtiocfadh patrún-táthú i gceist fiú.
Grianghraf, iamh agus líon na bhfillteacha
Maítear rud amháin go minic a bhfuil scrúdú grinn tuillte aige de bhrí gur cosúil go bhfuil sé éasca a thástáil. Luann údar líon ollmhór sraitheanna, taispeánann sé grianghraf agus iarrann sé ar an léitheoir an uimhir sin a aithint sa phatrún. Ní hionann uimhríocht theoiriciúil na sraitheanna fillte agus líon na mbandaí inaitheanta ar sheandromchla. Doiléirítear teorainneacha na n-ábhar, cailltear cuid den dromchla le himeacht ama agus ní ghearrann an plána a fheicimid ach tríd an gcuid áirithe sin de chruth neamhrialta. Is féidir le grianghraf an chuma a thaifeadadh go beacht gan aon chomhaireamh neamhspleách a thabhairt ar líon na n-oibríochtaí a rinneadh ar dtús.
Tá an rabhadh céanna i gceist le barra scála beag i micreagraf. D’fhéadfaí méid an iaimh sa ghrianghraf a fháil óna fhad sách beacht. Ní insíonn sé leis féin cad as ar tháinig an sampla. Ar phíosa den dromchla, trasghearradh, cuid d’athchruthú nua-aimseartha nó ábhar a bhain le deisiú níos luaithe é? Cén fhianaise a nascann é leis an déantán ainmnithe sa teideal? Le páipéar a fhreagraíonn na ceisteanna sin is féidir comparáid chothrom a dhéanamh. Más sampla a bhí áisiúil chun plé ginearálta a léiriú atá ann, ba cheart sin a rá go follasach.

Meabhraíonn tachi mhuintir Uesugi i dTóiceo dúinn cén costas a d’fhéadfadh a bheith ar fhiosrú den sórt sin. Tá luach ag baint le déantán oidhreachta ina iomláine agus lena cheangail stairiúla thar chomhdhéanamh ceimiceach na cruach. Ní féidir grianghraf den chuid a baineadh de chun sampla a fháil a chur ina háit. D’fhéadfadh taighdeoirí scrúdú a dhéanamh ar shamplaí atá scartha ón déantán cheana nó ar athchruthuithe a bhfuil stair a n-ábhar doiciméadaithe, nó modh neamhscriosach oiriúnach a roghnú. Athraíonn teorainneacha na gconclúidí de réir an rogha. Míníonn sampla turgnamhach próiseas go sármhaith uaireanta gan bunús beacht ceardlainne déantáin mheánaoisigh i mbailiúchán náisiúnta a réiteach.
Léigh léaráid fhoilsithe ó na himill isteach. Féadfaidh an fotheideal an t-eiseamal agus a threoshuíomh a ainmniú. Insíonn an barra scála duit cé acu réimse patrúnaithe iomlán nó struchtúr inmheánach comhábhair ar leith atá os comhair do shúl. Ba cheart go míneodh an téacs conas a táirgeadh an chodarsnacht agus cad eile a d’fhéadfadh cur léi. Ansin fill ar ghrianghraf an ghailearaí. Is aoibhinn a fháil amach cad a chaomhnaíonn gach íomhá nach bhféadfadh an íomhá eile a chaomhnú. Tá rithim fhísiúil iomlán na lainne tábhachtach i stair na healaíne fiú murar tógadh aon sampla micreascópach uaithi.
Ar ais chuig lann Masazane
Triail mhaith ar aon chóras néata catagóirí is ea lann Masazane sa Met. Nascann an síniú an lann le gabha ainmnithe. Cuireann cuair shuntasacha na huigeachta traidisiún eile i gcuimhne don choimeádaí. Ní athraíonn an músaem ainm an ghabha go ciúin chun an patrún a chur ag teacht le cairt. Caomhnaíonn sé an dá bhreathnóireacht agus fiafraíonn cad a léiríonn an meascán faoi thionchar ealaíonta. Is é an eisceacht í féin a insíonn go leor dúinn faoin gcaoi ar aistrigh smaointe físiúla ó cheardlann go ceardlann. Dá n-aithneofaí an lann ón bpatrún amháin chaillfí an rud is suntasaí faoin saothar seo.
Taispeánann sé freisin cé mhéad úsáid is féidir a bhaint as taifead amháin. D’fhéadfadh múinteoir a phléann itame agus mokume saothar Masazane a chur i ndeireadh sraithe samplaí chun ayasugi a thabhairt isteach. B’fhéidir go dtosódh miotalóireolaí leis an íomhá chéanna chun fiafraí cé acu míniú ar an gcodarsnacht a d’fhéadfaí a thástáil i ndáiríre. D’fhéadfadh staraí bailiúchán dul sa tóir ar an uimhir shealbhúcháin i gcartlann eile ar fad. Fanann an déantán mar atá i ngach ceann de na trí chás. Is é cineál na fianaise a thabharfadh freagra ar an gceist a athraíonn.
Tá áit in aon fhotheideal gairid ar chruach fhillte do dhá chineál cruinnis: ainm beacht a thabhairt ar a bhfeictear agus a rá chomh soiléir céanna cad atá ar eolas faoi stair ábhartha an déantáin. I gcás Masazane d’fhéadfaí an lann shínithe a ainmniú agus aird a tharraingt ar na cuair neamhghnácha. I gcás píosa miotail phatrúnaithe gan aithne b’fhéidir gurbh fhearr ceist an struchtúir a fhágáil ar oscailt. Caomhnaíonn sin pléisiúr a chailltear go héasca nuair a lorgaítear líon suntasach sraitheanna: a thuiscint gur fhág ealaíontóir áirithe patrún gan choinne ar lann ar leith a tháinig slán.
Maidir le stair an téarma Damascus, féach an plé ar an difríocht idir cruach wootz stairiúil agus cruach phatrún-táthaithe.
Ceisteanna agus freagraí
Cad is cruach fhillte ann?
I gcomhthéacs lann Seapánach, tagraíonn cruach fhillte don ábhar a comhdhlúthaíodh agus a athdháileadh arís agus arís eile. Hada a thugtar ar an uigeacht infheicthe ar an dromchla. Ní féidir líon na bhfillteacha a chomhaireamh go hiontaofa ón uigeacht sin amháin.
Cad is cruach phatrún-táthaithe ann?
I gcruach phatrún-táthaithe cuirtear ábhair éagsúla le chéile d’aon ghnó. De bharr a leagain amach agus na difríochta sa chaoi a bhfreagraíonn siad don bhailchríoch, féadfaidh patrún a bheith le feiceáil ar an dromchla.
Cad is cruach wootz ann?
Baineann wootz le teaghlach stairiúil de chruacha breogáin. Féadfaidh an patrún uisciúil sainiúil atá uirthi dáileadh na gcomhdhúl cairbíde a léiriú i gcruach a tháinig ó thinne.
Cad is tamahagane ann?
Is cruach é tamahagane a roghnaítear as an gcnap miotail a fhaightear i bhfoirnéis thraidisiúnta tatara na Seapáine. Ní gá go mbeadh an comhdhéanamh céanna i ngach cuid den chnap.
Cad is grán ann i gcás cruach?
I dtuairisc mhiotalagrafaíochta, is éard is grán ann ná réigiún criostalach ina bhfuil an treoshuíomh céanna ar fud an réigiúin. In aistriúchán ar chatalóg Sheapánach, áfach, féadfaidh an focal grán tagairt don phatrún níos mó atá le feiceáil de shúil an duine, an hada.
Cad is miotalagrafaíocht ann?
Sa mhiotalagrafaíocht scrúdaítear struchtúr miotail ar scála agus ó threoshuíomh a shonraítear. Ceanglaítear na céimeanna ábhair, na hiataí agus teorainneacha na ngrán a chonacthas le sampla ar leith nó le réimse radhairc ar leith.
Scannáin agus léachtaí
Birmingham Museums Trust — Blag caomhnaithe an taisce: an gléas fluaraiseachta X-ghathanna (XRF)
The Met — Réamhrá ar ealaín na samúraithe
Taifid bhailiúcháin agus tuilleadh léitheoireachta
- Metropolitan Museum of Art, lann ar a bhfuil síniú Masazane
- Músaem Náisiúnta Tóiceo, an Ōhōshō sínithe
- Metropolitan Museum of Art, maisiú agus brí an téarma Damascus
- ISIJ International, staidéar ar shamplaí ó chéimeanna leanúnacha den obair
- Tetsu-to-Hagané, athruithe ar an gcion carbóin
- Músaem Náisiúnta Kyoto, treoir chun breathnú ar chlaímhte Seapánacha
- Cad is tamahagane ann? An 72 uair an chloig i bhfoirnéis tatara as a dtagann cruach chlaímhte na Seapáine
