Eén zwaard, twee dateringen
In de catalogusbeschrijving van een Japanse katana in het Metropolitan Museum of Art blijkt een leesteken in het dateringsveld verrassend veel te zeggen. De kling is gedateerd op 1839, de montering op de negentiende eeuw. De twee dateringen staan op één regel, maar ze zijn niet even nauwkeurig en berusten op ander bewijsmateriaal. Op de kling staat de naam Taikei Naotane, op de stootplaat die van Yukinaka. Het graveerwerk op de kling wordt toegeschreven aan een derde kunstenaar, Honjō Yoshitane. Eén foto toont hun bijdragen beter in samenhang dan één enkel jaartal.
Kotō, shintō, shinshintō en gendaitō zijn manieren om werk, zoals dat van Naotane, in een lange geschiedenis van Japanse zwaarden te plaatsen. Volgens deze terminologie is zijn zwaard een shinshintō. De term geeft ongeveer aan wanneer hij werkte en verwijst naar een specifiek gesprek onder vakmensen over oudere staalsoorten, vormen en reputaties. De aanduiding van het museum, dat de periode als de Edo-periode identificeert, is eveneens correct. Een historicus die het dagelijks leven in een kasteelstad beschrijft, en een curator die zwaarden vergelijkt, kunnen hetzelfde werk in verschillende tijdsperioden plaatsen. Geen van beiden hoeft een observatie in te leveren om de ander gelijk te laten zijn.
Om een goed beeld te krijgen van wat deze vier termen bereiken, begin dan met drie datums die een bezoeker eventueel van drie labels kan overnemen. Dat zijn 1357, 1523 en 1839. De eerste twee datums kunnen beide onder 'kotō' vallen, ondanks dat de politieke wereld en de organisatie van werkplaatsen tussen die twee periodes ingrijpend veranderden. De derde datum ligt veel dichter bij het einde van de Edo-periode dan bij het begin. Een goed periodeschema maakt die verbanden zichtbaar. De waarde hiervan wordt vooral duidelijk wanneer een overgebleven object de verwachting weerspreekt dat alles wat binnen een bepaalde periode is gemaakt, in essentie hetzelfde zou moeten lijken.
Kotō en de geografie van ambacht in de middeleeuwen.
Kotō betekent oud zwaard. In een viervoudige inventarisatie strekt het gebied zich uit van de gebogen messen die geassocieerd worden met de late Heian-periode, via de Kamakura-, Nanbokuchō- en Muromachi-perioden, tot in de zestiende eeuw. Oudere objecten, waaronder oude rechte messen, kunnen in een uitgebreidere catalogus een apart hoofdstuk krijgen. Dit is relevant voor een museum waarvan de presentaties beginnen met opgegraven materialen. Het noemen van kotō als het begin van deze vier perioden betekent niet dat een tachi uit de late Heian-periode het oudste ijzeren zwaard is dat in Japan is gemaakt. Het identificeert het beginpunt van een specifiek historisch verhaal.
Middeleeuwse productie kent een geografische spreiding die generaties van kenners leerden te beschrijven aan de hand van vijf tradities, of gokaden. Yamashiro en Yamato roepen de culturele werelden van Kyoto en Nara op. Bizen, Sōshū en Mino verwijzen naar andere invloedrijke tradities. Namen van provincies, scholen, werkplaatsen en individuele smeden kunnen allemaal in dezelfde vermelding voorkomen, omdat ze verschillende vragen beantwoorden. Een verwijzing naar Osafune verfijnt een verwijzing naar Bizen. Een signatuur die een smed noemt, kan dit verder verfijnen. Een middeleeuws zwaard dat buiten de meest zuivere voorbeelden van de vijf tradities valt, behoort nog steeds tot die periode, en het bestaan ervan laat zien hoe selectief het latere systeem is.
De associatie van middeleeuwse productie met lokale ijzersanden vereist ook een gevoel voor omvang. De toegang tot grondstoffen, transport, brandstof, werknemers en opdrachtgevers maakte een regio tot een plausibele locatie voor werkplaatsen. Het patroon dat op een specifiek gepolijst lemmet zichtbaar is, identificeert op zichzelf niet de rivier of afzetting waarvan het materiaal afkomstig is. Schriftelijke documenten over productie en de resultaten van materiaalanalyse werken op verschillende niveaus in vergelijking met observaties over het uiterlijk. Bizen vormt in het bijzonder een interessant geval, omdat de naam een historische provincie, een reeks toegeschreven werkzaamheden of een model kan aanduiden dat latere kunstenaars elders probeerden te bestuderen.

De naam Daihannya Nagamitsu biedt een onverwachte verbinding tussen deze middeleeuwse categorieën en latere herinneringen. De archieven van het Nationaal Museum van Tokio vermelden een traditie waarin een tachi in de Muromachi-periode gewaardeerd werd op zeshonderd kan. Dit getal verwees naar de zeshonderd fascikels van de 'Grote Perfectie van Wijsheid'-soetra, en deze associatie leverde een naam op die voortbestond. Wie in de huidige collectie zoekt op de naam van een boeddhistische tekst, vindt daardoor een zwaard uit Bizen. De datum van het zwaard, de context van de waardering en de latere geschiedenis van de bijnaam, zijn allemaal onderdeel van de biografie van dit zwaard. Alleen de eerste factor bepaalt de positie ervan binnen het systeem van vier periodes.
Er is een extra voordeel aan het nader bekijken van dit specifieke document. Het museum geeft Nagamitsu aan als de daadwerkelijke handtekening en presenteert Daihannya als de bekende naam. Die twee namen kunnen naast elkaar in een korte aanduiding voorkomen, zonder dat er enige suggestie is dat de smid wist hoe een latere generatie zijn werk zou noemen. Een verzamelaar die begint met de bijnaam en een onderzoeker die begint met de naam van de smid, kunnen zo hetzelfde object bereiken via volledig verschillende wegen. Hun gezamenlijke uitgangspunt voor het interpreteren van de beschikbare informatie is de periode waarin het werk is gemaakt.
Een overzicht van een tentoonstelling in het Tokyo National Museum geeft een object een opmerkelijk nauwkeurige positie in die lange chronologie. Een tachi van Aoe Moritsugu is voorzien van een inscriptie die dateert van het tweede jaar van de periode Enbun, oftewel 1357. De vermelding van "Bitchū" in de inscriptie plaatst het werk binnen een regionale geschiedenis die verschilt van die van de naburige regio Bizen. Het jaartal situeert het in de periode Nanbokuchō. Het uiterlijk van het object is op zichzelf al beschrijvend, maar de inscriptie betekent dat het museum de datum niet volledig hoeft af te leiden uit de vorm. Een onafhankelijke datum is met name waardevol bij het vergelijken van werken zonder inscriptie.
Dezelfde lijst van tentoonstellingen vermeldt een werk van Osafune Sukesada, gedateerd in de tweede maand van het derde jaar van Daiei, oftewel 1523. De inscriptie vermeldt Bizen en Osafune. Beide zwaarden kunnen in de periode van de kotō vallen, maar er scheiden meer dan anderhalve eeuw tussen hen. Het is correct om ze beide als middeleeuws te beschrijven, maar dit is onvoldoende om hun individuele verhalen weer te geven. Zodra de datums zijn vastgesteld, wordt het vergelijken interessanter. Men kan zich afvragen welke geografische namen hun makers kozen om in te schrijven, hoe het museum die namen in vertaling weergeeft, en welke historische veranderingen zich in die periode hebben voorgedaan.
Wat veranderde er rond Keichō?
Het begin van de Keichō-periode in 1596 wordt vaak gebruikt als een gangbare aanduiding voor de overgang naar shintō, of nieuwe zwaarden. Het woord voor 'nieuw zwaard' wordt anders geschreven dan Shintō, de religieuze term met een vergelijkbaar geluid in het Engels. De Keichō-periode vond ook plaats vóór de oprichting van het Tokugawa-shogunaat in 1603. De enkele jaren tussen deze twee periodes verklaren een ogenschijnlijke inconsistentie in veel Engelstalige verslagen. Een kunstenaar kan besproken worden aan het begin van de periode van de nieuwe zwaarden, terwijl een historicus die zich bezighoudt met de overheid nog steeds de consolidatie beschrijft die aan het Tokugawa-bewind voorafging.
| Catalogusterm | Globale datering | Wat valt te controleren? |
|---|---|---|
| Kotō | Middeleeuws werk, doorgaans van vóór 1596 | Een provincie of een school kan een brede periode aanzienlijk specifieker maken. |
| Shintō | Van omstreeks 1596 tot laat in de achttiende eeuw | Onderscheid het jaartal op de angel van de datering van de montering. |
| Shinshintō | Late achttiende en negentiende eeuw, doorgaans tot 1876 | Controleer de naam van de smid en eventuele nadrukkelijke verwijzingen naar een oudere school. |
| Gendaitō | Moderne periode; de afbakening verschilt per catalogus | Lees welke datering en benaming het museum aan dit specifieke voorwerp geeft. |
De grenzen zijn conventioneel. Neem een nauwkeuriger datering van de beherende instelling over.
Bronnen · Japanse Zwaardenmuseum, Masahide uit de periodes An'ei en Tenmei. · Werken uit de middeleeuwen in de Japanse Galerij, te zien in het Nationaal Museum van Tokio.
Een belangrijke en blijvende verandering was de aantrekkingskracht van kastelsteden en grote stedelijke markten. Door naar een stad te verhuizen, kon een werkplaats toegang krijgen tot verschillende opdrachtgevers, samenwerkingspartners en leveranciers. Osaka en Edo werden opvallende centra. De groei van steden bood smeden, die in verschillende regio's waren opgeleid, herhaaldelijk de kans om elkaars werk te zien. Het bood ook graveerders, fabrikanten van wapenonderdelen, lakwerkers en handelaren een rol in hetzelfde verhaal. Wanneer een catalogus verschillende bijdragers aan een compleet ensemble in verschillende locaties vermeldt, is die verspreiding van namen een bewijs van relaties die verder reiken dan een enkele werkplaats.
De verspreiding van geïmporteerd ijzer, vaak aangeduid als "nanban tetsu", vormt een ander onderdeel van deze geschiedenis. Documenten over het werk van Yasutsugu bevatten verwijzingen naar dit materiaal in inscripties. Een inscriptie kan aantonen dat een maker of werkplaats de aandacht vestigde op een bepaald materiaal en dat de herkomst ervan als belangrijk werd beschouwd. Beweringen over de chemische samenstelling van een specifiek werk vereisen hun eigen bewijs. De ontwikkeling van de handel opende nieuwe mogelijkheden voor ambachtslieden. Het betekende niet dat hetzelfde ijzer naar elke werkplaats werd gestuurd, op dezelfde dag, en het betekende evenmin dat de traditionele namen van regionale scholen hun betekenis verloren.

De veranderingen die samenhangen met shintō zijn met name zichtbaar in discussies over de hamon, het patroon in het geharde deel van een lemmet. De makers uit Osaka staan bekend om hun ontwerpen met een duidelijke, beeldende kwaliteit. De makers uit de Edo-periode ontwikkelden herkenbare, persoonlijke stijlen. Een museum kan licht op een lemmet richten om de fijne details te laten zien die verborgen zijn in een omtrek die van een afstand eenvoudig lijkt. Herhaalde bogen of een rustig, rechtlijnig deel zijn keuzes die vergeleken kunnen worden in verschillende werken. Ze hebben bovendien een geschiedenis die lang genoeg is om elke poging om een eeuw te bepalen op basis van een enkel motief te bemoeilijken.
Het sociale leven van een zwaard kan deze chronologie op een nuttige manier compliceren. Een familie zou bijvoorbeeld een middeleeuws zwaard kunnen bewaren in een ensemble dat is aangepast voor kleding uit de vroegmoderne periode. Een latere eigenaar zou nieuwe versieringen kunnen laten aanbrengen, zonder dat er nieuw staal hoeft te worden besteld. Een tentoonstelling van Edo-kleding zou de complete set kunnen presenteren als bewijs van hoe kleding eruitzag voor mensen in die tijd. Een tentoonstelling die zich richt op middeleeuwse ambacht, zou het zwaard ernaast kunnen tonen, in een apart vitrine. Elke presentatie selecteert bewijs voor een andere vraag, en dezelfde collectie kan beide argumenten ondersteunen. De datums in de onderschriften zorgen ervoor dat beide argumenten begrijpelijk blijven.
Shinshintō als een historische argumentatie.
In de late achttiende eeuw hielp Suishinshi Masahide om het hernieuwde onderzoek naar middeleeuws werk een gestructureerde richting te geven. Shinshintō, letterlijk "herhaald 'nieuw'" in de terminologie van zwaarden, kan klinken als een belofte van absolute vernieuwing. Een belangrijk doel van die periode was het begrijpen van wat eerdere makers hadden bereikt. Deze combinatie komt elders in de kunstgeschiedenis voor. Een ambachtsman die terugkijkt naar bestaande meesterwerken kan binnen zijn eigen context iets heel nieuws creëren. De selectie van modellen, de manier waarop ze worden vergeleken en het vermogen om erover met leerlingen te discussiëren, zijn allemaal kenmerkend voor zijn eigen tijd.
De grens die hier getrokken wordt, is in het bijzonder verhelderend. Het Japanse Zwaardenmuseum traceert Masahide's actieve carrière terug naar de An'ei periode, die in 1772 begon. In zijn studie classificeert historicus Markus Sesko zwaarden die rond de Tenmei periode werden gemaakt – beginnend in 1781 – als shinshintō. De tentoonstelling van het Japanse Zwaardenmuseum, gewijd aan Masahide, Naotane en Kiyomaro, opent met een zwaard van Masahide, gedateerd in het zesde jaar van de An'ei periode, dus in 1777. Dit object kan met grotere zekerheid worden gedateerd dan het moment waarop de herleving een beweging werd. In plaats van het werk op één kant van een denkbeeldige lijn te forceren, kan een conservator het gebruiken om te laten zien waarom overgangen in artistieke praktijken tijd in beslag nemen.
Masahide's inscripties bewaren bovendien iets persoonlijker dan alleen de naam van een bepaalde stroming. De lijst van werken in de tentoonstelling van het Zwaardenmuseum vermeldt een set, gedateerd in het veertiende jaar van de Bunka-periode. De inscripties noemen een oudere Masahide en een andere ambachtsman, Sadahide, en onderscheiden hun bijdragen. Op een ander werk staat een verzoek van een opdrachtgever in de inscriptie vermeld. Deze documenten bieden een ongewoon direct inzicht in het werkplaats als een sociale instelling. Het bekende beeld van een eenzame kunstenaar die middeleeuwse geheimen herontdekt, laat weinig ruimte over voor een leerling of een opdrachtgever. De objecten zelf bieden wel ruimte voor beide.

Taikei Naotane was een leerling van Masahide. Het Western Australian Museum bewaart een werk dat onder Naotanes naam is opgenomen en bespreekt die relatie in de catalogus. De kling uit 1839 in het Metropolitan Museum in New York belicht een andere kant van zijn werk. Het Met maakt onderscheid tussen de kunstenaar wiens naam op de kling staat, de graveur aan wie het snijwerk wordt toegeschreven en de bij naam bekende maker van de stootplaat. Een tweede afbeelding toont het stuk mét montering, zodat verschillende geschiedenissen tegelijk zichtbaar worden. Staalbewerking, snijwerk, beslag van zachte metalen en lakwerk kenden in Japan elk hun eigen vakgemeenschap. Die konden samenkomen rond het werk van één bij naam bekende smid.
Minamoto Kiyomaro biedt een andere reden om de lijst van werken in de tentoonstelling aandachtig te bekijken. Het deel dat aan hem is gewijd, omvat werken met de signatuur Hidetoshi, werken met de signatuur Masayuki en werken met de signatuur Kiyomaro. Een zoektocht naar een enkele, moderne spelling van zijn meest bekende naam zou belangrijke aanwijzingen over zijn carrière over het hoofd zien. Door de naam op een object te koppelen aan de daarop vermelde datum, kan de instelling een werk in een chronologische reeks plaatsen. Dit maakt de aanduiding van de kunstenaar ook preciezer. Een label kan de kunstenaar identificeren zoals die later bekend stond als Kiyomaro, terwijl tegelijkertijd de andere naam, vermeld op dat specifieke werk, correct wordt weergegeven.
Een terugkeer naar historische modellen in de negentiende eeuw maakte bepaalde vragen opnieuw lastig voor de twintigste-eeuwse conservator. Een werk kan een kenmerk vertonen dat geassocieerd wordt met een eerdere regionale traditie, omdat de maker die traditie nauwgezet bestudeerd heeft. Het vinden van een dergelijk kenmerk in een werk uit de negentiende eeuw is, in die zin, een bewijs dat de herleving succesvol was. Het aan elk succesvol evocatie een vroegere datum toekennen zou de herleving in feite uit het zicht verdrijven. Werk van Naotane en zijn tijdgenoten vormen een referentiegroep waarin die historische zelfbewustzijn bestudeerd kan worden. Een inscriptie vormt het chronologische ankerpunt; de artistieke overeenkomsten worden het onderwerp van onderzoek.
Moderne werken en de veranderende betekenis van 'nieuw'.
De politieke restauratie van 1868 en het in 1876 uitgesproken decreet over het dragen van zwaarden, markeren verschillende ontwikkelingen. In een bekende chronologie in vier periodes, vormt het laatste document de gebruikelijke grens voor gendaitō, moderne zwaarden. Het Nationaal Archief van Japan bewaart dit decreet, met zijn uitzonderingen met betrekking tot kleding en publieke functies. Het is mogelijk om dit document tot op de dag te dateren. De ineenstorting van een werkplaats of het succes in het vinden van nieuw werk, volgt een andere tijdslijn. Het is nuttig om een verandering in publieke kleding als een historisch keerpunt te beschouwen, juist omdat we dan kunnen onderzoeken hoe lang het duurde voordat de gevolgen individuele kunstenaars bereikten.
Een lemmet, vervaardigd door Gassan Sadakazu, is opgenomen in de online database van Japans cultureel erfgoed en draagt de datum december van het 27e jaar van de Meiji-periode, oftewel 1894. De inscriptie vermeldt eveneens de maker als verantwoordelijke voor het werk. Dit is vooral waardevol in vergelijking met het ensemble van het Metropolitan Museum, dat toebehoort aan Naotane. Het eerdere ensemble vermeldt verschillende namen als makers. De Meiji-inscriptie brengt twee bijdragen samen. Geen van beide verslagen vormt een regel voor die periode. Gezien in samenhang, geven de documenten concreet inzicht in de continuïteit van het vakmanschap, ondanks dat het openlijk dragen van zwaarden was beperkt. Sadakazu bleef achttien jaar na de officiële aankondiging nog steeds werk maken, inscripties aanbrengen en data vermelden.
De term "shinsakutō" vestigt de aandacht op recentelijk vervaardigd werk, met name in de context van ambachtelijke creaties en tentoonstellingen van recente productie. "Gendaitō" kan een langere historische periode omvatten en kan in catalogi een meer gespecialiseerde betekenis hebben, met name in relatie tot moderne productiemethoden. Een onderschrift bij een werk dat in de negentiende eeuw is gemaakt en een programma voor een hedendaagse tentoonstelling kunnen daardoor verschillende terminologie gebruiken. De praktische vraag die je bij beide kunt stellen is welke datums, technieken of makers de auteur in kwestie omvat. Een ogenschijnlijk precieze Engelse uitdrukking, zoals "modern zwaard", wordt veel informatiever zodra die grenzen zijn vastgesteld.

Een vitrine van links naar rechts lezen
Stel dat een vitrine een middeleeuws werk bevat dat is toegeschreven aan een provincie, een vroegmoderne kling met inscriptie en een werk uit de negentiende eeuw in revivalstijl, met latere details. Een bezoeker kan de bijschriften lezen als drie verschillende soorten historische argumenten. De middeleeuwse toeschrijving baseert zich op een vergelijking met een verzameling verwante werken. Het geëtste object levert zelf bewijs in de vorm van een inscriptie, die specialisten beoordelen in combinatie met het uiterlijk. Het totale ensemble weerspiegelt de keuzes van de mensen die de verschillende onderdelen bij elkaar hebben gebracht. Geen enkele specifieke datum hoeft het relatieve bewijskracht van alle drie de gevallen weer te geven.
Er is een kleine methode die deze benadering gemakkelijker maakt. Kopieer de meest precieze datum van het museum en het exacte zelfstandig naamwoord dat deze datum kwalificeert. In de beschrijving van een object in het museum verwijst het jaartal in het geval van een zwaard naar het zwaard zelf. Op een tentoonstelling over wapens en kleding kan het jaartal ook slaan op een montering, een stuk textiel of een portret waarop te zien is hoe verschillende voorwerpen samen werden gedragen. Kopieer vervolgens de daadwerkelijke geografische aanduiding. Een provincie die op een middeleeuwse inscriptie vermeld staat, is een historisch bepaalde naam. Een moderne stad die in de museumomschrijving genoemd wordt, kan eenvoudigweg de huidige uitlener lokaliseren. Het scheiden van die twee gegevens voorkomt verrassend grote chronologische fouten.
Tot slot, bekijk nogmaals de twee middeleeuwse data waarmee we begonnen. De jaren 1357 en 1523 hebben niets van hun individualiteit verloren door tot kotō te behoren. Het jaartal 1839 verwijst inmiddels naar meer dan een kunstenaar aan het einde van het shogunaat. Het verbindt een deelnemer aan een netwerk van onderzoekers van oudere tradities met een veelzijdig ambachtelijk bedrijf en met een werk waarvan de montering afzonderlijk is gedocumenteerd. Een goede chronologie geeft een bezoeker het vertrouwen om een vergelijking te beginnen over een periode van duizend jaar. De namen, data en keuzes van de mensen die deze objecten hebben gemaakt, geven die vergelijking een reden om voort te gaan.
Vragen en antwoorden
Wat zijn de vier Japanse tijdperken van zwaarden?
Kotō, shintō, shinshintō en gendaitō beschrijven respectievelijk oud, nieuw, werken uit het herlevingstijdperk en moderne werken. Museumtijdslijnen kunnen voor de eerste twee overgangen licht verschillende grenzen hanteren.
Wat is een kotō katana?
Kotō plaatst het zwaard in de periode van oude zwaarden, die conventioneel eindigt rond het begin van de Keichō-periode in 1596. ‘Katana’ duidt een type voorwerp aan, en de montering kan uit een latere periode stammen.
Wat is een shintō katana?
In zwaardcatalogi betekent "shintō" nieuw zwaard en verwijst naar de vroegmoderne periode. Het woord is geschreven met andere tekens dan de naam van de religieuze traditie.
Waar past shinshintō in de Japanse zwaardperiodes?
Het volgt de shintō-traditie in de late achttiende eeuw. Suishinshi Masahide, Taikei Naotane en Minamoto Kiyomaro zijn voorbeelden van verschillende carrièrepaden die verbonden zijn aan deze periode van hernieuwde studie van oudere werken.
Wanneer vond de Edo-periode plaats, en hoe past deze in deze chronologie?
Het Tokugawa-shogunaat dateert uit 1603 en de Meiji-restauratie uit 1868. Shinto en shinshintō hebben beide raakvlakken met de Edo-periode. De traditionele grens voor moderne zwaarden valt vaak in 1876.
Wat is een "hamon" en kan het gebruikt worden om de leeftijd van een mes te bepalen?
Een hamon is het zichtbare patroon dat geassocieerd wordt met het geharde gebied van het lemmet. Latere makers bestudeerden eerdere patronen, waardoor musea bij het bepalen van een jaartal het hele object en de bijbehorende documentatie in overweging nemen.
Films en lezingen
Het Met — De kunst van de samurai — Een inleiding
Het Met — De Japanse zwaardkunst en de Japanse esthetiek
Collectiegegevens en verdere literatuur
- Japanse Zwaardenmuseum, Masahide uit de periodes An'ei en Tenmei.
- Werken uit de middeleeuwen in de Japanse Galerij, te zien in het Nationaal Museum van Tokio.
- West-Australische Museum, Taikei Naotane.
- The Met, kling van Naotane en bijbehorend beslag
- Cultureel erfgoed online, werk van Gassan Sadakazu, gedateerd.
- Japanse Zwaardenmuseum, overzicht van de tentoonstelling met werken van Masahide, Naotane en Kiyomaro.
- Nationaal Museum Tokio, Daihannya Nagamitsu.
- Gokaden: de vijf Japanse zwaardtradities Yamashiro, Yamato, Bizen, Sōshū en Mino herkennen
- Markus Sesko, Nihontō Compendium, tijdlijn van de periode.
