De harnassmeden van Myōchin: het ijzerwerk van kabuto-helmen, drijfwerk en ijzeren stootplaten

De twee namen op een Cambridge helm

Een helm in het Fitzwilliam Museum draagt een Myochin naam op zijn piek en een andere op de achterkant van een afneembare versiering. De naam Muneakira behoort tot de top. Munesuke verschijnt op de achterkant van een kam met de boeddhistische godheid Fudō My. De catalogus beschrijft de kam als geassocieerd met de schaal. Een lezer die de helm opzoekt bij de naam van een enkele maker, ontdekt misschien nooit de tweede inscriptie. Een lezer te beginnen met de figuur van de godheid zou nooit merken dat de gedecoreerde naad tussen de twee stukken ijzer die de kom eronder vormen.

Dit object biedt een betere introductie tot de Myochin pantsers dan een lange lijst van vermeende voorouders. Een enkele helm kan verschillende handelingen van het maken, meerdere namen, veranderingen in de assemblage en een geschiedenis van het verzamelen behouden. Een zwaardhoeder in een andere collectie kan worden omschreven als een soort Myochin. Een gelede draak in een Japans museum kan bewijzen voor de bredere geschiedenis van dezelfde familie van metaalwerkers, hoewel het behoort tot een geheel andere categorie van object. De taak is om te beslissen wat elke vorm van bewijs ons eigenlijk vertelt over mensen die een reputatie verdienden door ijzer.

Begin met het onderscheid tussen een kabuto, een Japanse helm, en zijn hachi, de kom. Een museum kan beschikken over een complete helm met ornamenten, nekbeschermers en textiel, of een kom met heel weinig anders. In het Engels noemt het Fitzwilliam zijn stuk een helm schedel. De term identificeert het belangrijkste object in de record en helpt uitleggen waarom ornament en kom apart worden beschreven. Het woord helm kan anders een auteur verleiden om elk onderdeel samen gezien in een foto te behandelen als het product van een enkele maker in een enkel jaar. In dit geval geeft de catalogus de lezer een goede reden om te vertragen.

Ribben, sterren en het ritme van een kom.

Een helm met geribde vorm heeft een patroon dat zichtbaar is in een ruimte. Verticale lijnen lopen naar de bovenkant, waardoor een ritme ontstaat dat verandert naarmate je over de bol kijkt. Suji-bachi is een gebruikelijke naam voor kommen met dergelijke ribben. Bij een hoshi-bachi zijn de ronde uiteinden van bouten rijen projecterende punten. "Hoshi" wordt vaak vertaald als "ster" in het Engels. Deze term helpt de lezer zich te herinneren waar ze naar moeten kijken, hoewel een specifieke bol die onder vlak licht wordt gezien, minder sterrenrijk lijkt dan een afbeelding waarbij licht over het oppervlak valt.

De twee termen beschrijven kenmerken van het ijzerwerk. Ze geven echter geen namen van kunstenaars. Een vaas kan een aantrekkelijke opbouw van ribben hebben, zonder ondertekend te zijn, en een bekende smid kan aan objecten met zeer verschillende verschijningen verbonden worden. Een tentoonstelling die een vaas als een specifieke type benoemt, zegt al iets waardevols, zelfs als er geen toerekening volgt. Omgekeerd levert een bezoeker die de naam van een Myōchin leert, weinig op als deze ondoordacht aan elk ijzeren helm met zichtbare naden wordt gekoppeld. Een beschrijvende woordenschat vormt een uitstekend startpunt, omdat het verschillende mensen in staat stelt om te vergelijken wat ze zien, voordat ze proberen te bepalen wie het heeft gemaakt.

Helm met chrysanten — Myōchin Yoshiomi, Walters Art Museum, 51.618
Helm met chrysanten — Myōchin Yoshiomi, Walters Art Museum, 51.618. Myochin Yoshiomi (Japan) (bron — Wikimedia Commons).

De Baltimore helm van Myochin Yoshiomi is een nuttige reden om voorbij het bekende vooraanzicht te kijken. Het Walters Art Museum identificeert de voorplaat als de vorm van een vogelsnavel. Op een foto kan de snavel de aandacht trekken voordat de kijker de kom herkent waartoe hij behoort. Het museum noemt ijzer, lak en zijde als de materialen van het complete object. Het metaal hoeft niet het volledige visuele effect op zich te dragen. De verschillende reacties van de oppervlakken op licht maken deel uit van het ontwerp, evenals de donkere ruimtes onder het ene onderdeel en boven het volgende.

De catalogus geeft Mito als plaats van herkomst en dateert het stuk tussen 1829 en 1860. Het transcribeert een merk dat Yoshiomi identificeert als inwoner van Mito. De naam in een modern kunstenaarsveld combineert dus informatie die anders kan worden verdeeld in de eigenlijke inscriptie. Een lezer kan nauwkeurig de toeschrijving van het museum aan Myochin Yoshiomi identificeren, maar ook opmerken dat de geregistreerde formulering van het merk niet alleen de volledige Engelse titel herhaalt. De relatie tussen een naam op metaal en een collectiedatabase is een klein stukje historisch onderzoek, zelfs voor een object met ongewoon goede gepubliceerde informatie.

IJzer dat is oprijzen als een afbeelding.

De Franse term "repoussé" wordt in Engelse catalogi gebruikt om te beschrijven hoe een reliëf is ontstaan in blikken, door werk aan de achterkant. "Chasing" verwijst naar het bewerken van details aan de voorzijde. Beide termen kunnen in beschrijvingen van hetzelfde object voorkomen, maar een foto die alleen een opgerukt vorm laat zien, is niet altijd voldoende om een volledig overzicht van de fabricage te geven. Een afzonderlijk toegevoegd ornament, een reliëf dat ingebed is in een bladafmeting en een oppervlak dat is gemarkeerd met gravure, kunnen in een kleine reproductie verrassend vergelijkbare donkere lijnen opleveren. Een catalogus die het materiaal benoemt en het reliëf beschrijft, zonder alle gebruikte processen te specificeren, kan dus een beperkt beeld van de beschikbare informatie weergeven.

De Cambridge-bek maakt deze onderscheiding lonend. De abalon schalen zijn aan de zijkanten in reliëf. Een opgetrokken lijn loopt tussen de hoofdgedeeltes, en een uitgezette vlam-ornament vergezelt het. Op de top projecteren wenkbrauwen boven het gezicht van de drager. In een zeer klein gebied bestaan er drie soorten visuele analogieën: de schaal van een zeedier, de beweging van vuur en de uitdrukking van een menselijk gezicht. Van een afstand kan de helm als serieus worden waargenomen. Wanneer je deze goed bekijkt, wordt de ijzeren constructie gevraagd om dingen te oproepen met radicaal verschillende texturen en associaties. De vastgelegde details verdienen best te worden bestudeerd voordat je probeert deze in een traditie te plaatsen.

De Fitzwilliam wijst de datum 1719 aan het object en geeft locaties voor de inscripties op de piek. Het toetredingsnummer, HEN.M.467-1933, brengt de museumgeschiedenis naar een andere eeuw. Deze cijfers verschijnen dicht bij elkaar in de database, maar doen ander werk. Het ene betreft achttiende-eeuws vakmanschap in het brede leven van de traditie; het andere identificeert de toetreding na een twintigste-eeuwse legaat. Het is volledig mogelijk om het juiste object terug te halen door de verkeerde eeuw in het juiste veld te typen. Opname welk nummer behoort tot het object en die behoort tot de collectie helpt houden een geschiedenis van het maken onderscheiden van een geschiedenis van bezit.

Een vogel in de lege ruimte van een tsuba.

Een tsuba uit het laat-18e eeuwse tijdperk in het Cleveland Museum of Art, leidt de discussie van een groot, omsloten vorm naar een klein, relatief plat schijf. Het museum beschrijft een vogel die op een axe is geplaatst, in de vrije ruimte aan één kant. De vogel is zichtbaar omdat het oog een figuur tegen een opening toont. Elders beschrijft het museum gestempelde bloemvormen en de veranderende textuur van het donkere oppervlak. Het effect is afhankelijk van wat er ontbreekt aan het ijzer, net zo als van wat er wel aanwezig is. Een kleine foto, waarbij de opening wordt gevuld met een donkere achtergrond, kan gemakkelijk de essentie van het ontwerp verdoof.

IJzeren stootplaat van het Myōchin-type, Cleveland Museum of Art, 1919.429
IJzeren stootplaat van het Myōchin-type, Cleveland Museum of Art, 1919.429. Maker niet vermeld (bron — Wikimedia Commons). Gebruikslicentie.

Cleveland registreert het materiaal als ijzer van het type Myōchin en toont daarvoor de accessionnummer 1919.429. De onderscheiding tussen een type en een specifiek exemplaar is met name belangrijk voor tsuba. Deze worden apart verhandeld van complete montages, vaak in collecties die geordend zijn op materiaal, school of motief. Een museum kan voldoende vergelijkende bewijs hebben om een stuk binnen een herkenbare groep te plaatsen, zonder een bewering over de maker. Een catalogische omschrijving die zegt "Myōchin type" heeft al deze oordeel gegeven. Het gebruik van het bijvoeglijk naamwoord als een persoonlijke handtekening, om een korte beschrijving gemakkelijker te maken, zou informatie over hoe de identificatie is uitgevoerd, weggooien.

Het Metropolitan Museum van Kunst biedt een nuttig contrast in zijn catalogus van tsuba, waarin een inscriptie vermeld wordt die Nobuiye noemt. De beschrijving plaatst Nobuiye onder de vroege makers die ironen tsuba met een inscriptie hebben gedragen. Deze omstandigheid helpt om de waarde van deze vermelding te begrijpen, zonder dat elke tsuba met een vergelijkbare oppervlakte noodzakelijkerwijs door dezelfde persoon is gemaakt. Vergelijk de vragen die een historicus zou kunnen stellen op basis van deze twee bronnen. Wat heeft het museum gedaan om de inscriptie op het object uit New York te identificeren en in de geschiedenis van gesigneerde werken te plaatsen? En welke kenmerken leidden tot de beschrijvende groepering van de tsuba uit Cleveland? De antwoorden kunnen elkaar verduidelijken, maar ze beginnen met verschillende bewijsmateriaal.

Een platte tsuba nodigt ook een andere vorm van interpretatie uit van een helm. De rand kan een motief omramen, terwijl een centraal gat de plaats waar een kunstenaar een afbeelding kan plaatsen, begrenst, en kleinere openingen elementen in een compositie kunnen vormen. Een vogel, zichtbaar door de vorm van een uitsparing, heeft een relatie tot zijn omgeving die een vrijstaande heraldiek niet heeft. Voor een wapensmid die gewend is om metalen in silhouet te bekijken, zouden dergelijke problemen artistiek begrijpelijk zijn op meerdere schalen. Dit is een plausibele verbinding tussen twee soorten werk, zonder dat dit bewijst dat een specifieke helm maker de Cleveland-stuk heeft gemaakt.

Het afneembare helmteken en de identiteit van het geheel

De Walters helm met feniks en battle-axe ornamenten maakt een bijzonder duidelijke vergelijking met het Cambridge stuk. De combinatie van ornamenten maakt deel uit van de moderne museumtitel. Iemand die de collectie doorzoekt met het woord Phoenix kan een hele helm vinden, niet alleen het vrijstaande beeld van een vogel. Het museum plaatst het onder de naam Myochin en geeft het nummer 51.609. Een naburige plaat in hetzelfde museum identificeert de maker van de chrysantenhelm meer specifiek als Yoshiomi. Het verschil in identificatieniveau is even belangrijk als het duidelijke contrast tussen de twee silhouetten.

Helm met versieringen in de vorm van een feniks en een strijdbijl — Walters Art Museum, 51.609
Helm met versieringen in de vorm van een feniks en een strijdbijl — Walters Art Museum, 51.609. Myochin (bron — Wikimedia Commons).

De aanwezigheid van een religieuze figuur op de Cambridge heuvelrug introduceert nog een andere interpretatie. De godheid is herkenbaar in de beschrijving van het museum van attributen en een omringing van vlammen. Deze iconografie behoort tot een bredere geschiedenis van toegewijde beelden. Het kan onafhankelijk worden onderzocht van wie de ijzeren schaal heeft gemaakt en zelfs onafhankelijk van de vraag of deze specifieke kam er voor het eerst voor bedoeld was. De keuze van de eigenaar om beeld en helm samen te brengen, wanneer dat ook gebeurde, gaf het ensemble een betekenis. Het scheiden van de fasen van de assemblage in een catalogus lost die betekenis niet op. Het maakt een historische vraag uit een visuele associatie die een foto anders vanzelfsprekend zou kunnen vinden.

Een specifiek detail van Fitzwilliam is hier bijzonder instructive. Het archief toont aan dat een flange, bedoeld voor de nekbescherming, nooit is doorgesneden. Deze afwezigheid heeft een plaats gekregen in de museumbeschrijving, omdat deze aantoont hoe ver een huidige object een veronderstelde eerdere opstelling kan ondersteunen. Het zou gemakkelijk zijn om een compleet pak in een illustratie te presenteren en alle tekenen van onzekerheid te negeren. De ondoorgesneden flange dwingt de historicus om uit te leggen waar de bewijs voor zo'n pak vandaan komt. Een relatief onopvallende lijn onder de versierde vaas kan evenveel informatie over de geschiedenis van het object verstrekken als de opvallende figuur van Fudō op de voorkant.

De draak en de woordenschat van beweging

Een draak op een helm hoeft niet te bewegen. De omtrek kan coiling of beklimming suggereren terwijl het hele ornament vast blijft. De gefotografeerde helm in de Glenbow collectie wordt beschreven als toegeschreven aan een wapenmaker van de familie Myochin. De draak biedt een nuttige visuele vergelijking met een andere tak van Japanse ijzerwerk vertegenwoordigd in het Nationaal Museum van Tokio: gelede dierfiguren, of jizai okimono. Het woord toegeschreven hoort bij de helm. Het woord gelede hoort bij de constructies waarvan de onderdelen werkelijke beweging mogelijk maken. Het gebruik van de twee voorbeelden samen brengt een onderscheid naar voren dat Japanse metalwerkers bijzonder bedreven waren om zichtbaar te maken.

Helm met een draak, toegeschreven aan een harnasmaker van de Myōchin-school — Glenbow Museum
Helm met een draak, toegeschreven aan een harnasmaker van de Myōchin-school — Glenbow Museum. Daderot (bron — Wikimedia Commons). Gebruikslicentie.

De films van het Nationaal Museum van Tokio tonen aan dat een enkele foto dat niet kan. In de loop van enkele seconden verandert de relatie van aangrenzende delen terwijl het object herkenbaar blijft als één dier. De maker moest een voorstelling voorstellen over een opeenvolging van poses, en de persoon die het tentoonstelt moet beslissen hoe een kijker die kwaliteit kan waarnemen. In een museum geval kan een jizai figuur volkomen stil rusten. Het onderwerp kan worden gelezen uit zijn silhouet, maar de articulatie kan verborgen blijven totdat een museumfilm of een reeks collectiefoto's het onthult. Bewegende beelden hebben hier een echte interpretatieve rol die verder gaat dan het illustreren van een schriftelijke beschrijving.

Het is verleidelijk om de volledige geschiedenis te presenteren als een lineaire ontwikkeling, van harnassen naar sculptuur. Deze verhaallijn biedt een nette afsluiting, vooral als men aannemt dat metaalbewerking voor kleding overbodig werd zodra een periode van oorlog voorbij was. De helmen uit Baltimore uit de negentiende eeuw compliceert deze verhaallijn echter. Uitgebreide hoofdlussen, het maken van tsuba en virtuoze beelden van dieren konden op verschillende momenten zeker een publiek vinden. Veranderende patronage veranderde de beschikbare werk voor metaalbewerkers, zonder dat dit een enkele carrièrepad opleverde voor iedereen die verbonden was aan een familie. Het beste bewijs voor diversiteit is echter de reeks van de daatumde objecten zelf.

Hoe een naam tussen collecties reist

Een persoon die een Engelse database doorzoekt, zal zowel Myochin als Myōchin tegenkomen. Een catalogus die de lange-vowel mark niet vermeldt, kan hetzelfde object terugvinden onder een spelling die in een museumboek anders voorkomt. Vertaling creëert andere verschillen. Britse harnas en Amerikaans harnas verwijzen hier naar hetzelfde onderwerp. Helm sched en helm bek kunnen wijzen op een onderdeel dat een andere instelling breder onder ‘harnas’ registreert. Deze variaties zijn vooral belangrijk om te onthouden voor een familie wiens werk zich over verschillende verzamelafdelingen uitstrekt. Een zoekopdracht beperkt tot zwaardonderdelen mist mogelijk een van de meest opvallende bewijzen voor de ontwikkeling van de reputatie van deze naam.

Een complexere vraag betreft wat te doen met de namen zodra ze zijn gevonden. Een stevig geplaatste inschrijving, een maker die door een museum is geïdentificeerd, een object dat is gecatalogiseerd als een bepaalde type, en een oudere toewijzing die via een collectie is overgeleverd, hebben allemaal verschillende bewijskracht. Ze kunnen ook verschillende soorten geschiedenis vertellen. Een oude toewijzing kan onzeker zijn als een beschrijving van de productie, maar is tegelijkertijd waardevol als bewijs van verzameling. Een geïdentificeerde handtekening kan een nauwkeurig beeld geven van een specifiek onderdeel, zonder rekening te houden met alle toegevoegde versieringen. Een algemene aanduiding kan een lezer in staat stellen om vergelijkbare werken te vergelijken, terwijl specifieke details alleen maar nieuwe fouten zouden veroorzaken.

Voor een laatste vergelijking, stel je voor een apart museum bijschrift te schrijven voor de Cleveland Guard, de Yoshiomi helm en het Cambridge ensemble. De eerste moet behouden de vogel gevormd door een opening en de instelling gekwalificeerd gebruik van Myochin. De tweede heeft ruimte voor Mito en de formulering van het merk van de maker evenals de vorm van de voorplaat. De derde heeft minstens twee zinnen nodig om de inscripties op de kam en de piek duidelijk te houden. De verschillen in die bijschriften zouden een lezer iets wezenlijks vertellen over drie geschiedenissen voordat een bespreking van welk object er het meest indrukwekkend uitziet.

Wat deze werken verbindt is een buitengewone gevoeligheid voor de manieren waarop ijzer het oog kan ontmoeten. Een rij projecteerpunten verdeelt een gebogen oppervlak; een schijf met patroon bevat een vogel die gedeeltelijk van lege ruimte is gemaakt; een schelp komt uit een kom; de segmenten van een draak laten verandering van houding deel uitmaken van het werk. Elk voorbeeld stelt een duidelijke vraag over auteurschap en over hoe een collectie een object zichtbaar maakt. Het houden van die vragen geeft de naam Myochin een rijkere geschiedenis dan een stamboom alleen kan leveren. Het laat ook de lezer met een aantal bijzondere werken te herkennen bij het volgende bezoek aan een museum.

Veelgestelde vragen

Wat is een kabuto?

Een kabuto is een Japanse helm. Een catalogus kan een hele helm, een kom of een afneembaar ornament beschrijven.

Hoe verschillen hoshi-bachi en suji-bachi visueel?

Bij hoshi-bachi vallen de uitstekende klinknagelkoppen op. Bij suji-bachi zijn vooral de verticale ribben langs de platen zichtbaar.

Wat betekent "repoussé" in beschrijvingen van harnassen?

Dit verwijst naar het creëren van een kuiltje of een uitstulping in plaatstaal door te werken vanuit de achterkant. De term beschrijft een proces, en niet de naam van een specifieke werkplaats.

Is elke ijzeren stootplaat gemaakt door een harnasmaker van de Myōchin-school?

Nee. Een museum kan een stootplaat indelen als werk van een harnasmaker of als voorbeeld van het Myōchin-type zonder een specifieke maker aan te wijzen.

Welk museum heeft een helm met een handtekening van Muneakira?

Het Fitzwilliam Museum in Cambridge registreert een helm schedel met de naam Myochin Muneakira, toetreding HEN.M.467-1933.

Wat is een jizai okimono?

Het is een gelede weergavefiguur. Het Nationaal Museum van Tokio bewaart ijzeren dieren waarvan de afzonderlijke componenten beweging mogelijk maken.

Films en lezingen

TokyoNationalMuseum — Een beweegbare draak in beweging — Nationaal Museum van Tokio

Royal Collection Trust — Helm van een samoeraiharnas

Collectiegegevens en verdere literatuur

gerelateerde artikelen