De kromming tekenen: hoe historische catalogi sori illustreerden

Op één dubbele pagina van Shūko jisshu, een geïllustreerd overzicht van een Japanse verzamelaar, staan de lange gebogen vormen bijna rechtop. Een lezer die afkomstig is van een moderne museumwebsite zou de afbeelding instinctief op haar zij kunnen draaien. Probeer het te laten zoals het is. De smalle tekeningen en het verticale schrift delen dezelfde richting. Het oog beweegt tussen een lijn en haar annotatie over een veel kortere afstand dan het zou afleggen op een horizontaal zaallabel. Wat ongewoon oogt op een scherm, wordt begrijpelijk op een pagina die open ligt om te lezen.

De Nationale Parlementsbibliotheek bezit de hier geïllustreerde editie. Haar bibliografische record noemt Matsudaira Sadanobu als samensteller, geeft Ikubunsha als uitgever en dateert de editie op Meiji 36–38, gecatalogiseerd onder 1905. Het boek reproduceert een veel oudere verzamelonderneming. Japan Search beschrijft het grotere overzicht, in een door de bibliotheek samengestelde galerij, als een verzameling die 127 klingen omvat. Dat getal beschrijft de historische reikwijdte van het project. Het kan niet worden afgeleid door het tellen van de 53 gedigitaliseerde frames in dit deel, waarvan sommige twee pagina's en verschillende heel verschillende soorten illustraties bevatten.

Het woord sori geeft ons een ingang tot deze pagina's. In haar Engelstalige handleiding gebruikt het Nationaal Museum van Kyoto de term voor de diepte van de buiging van een kling. Het onderwerp hier is wat er gebeurt wanneer dat driedimensionale object een getekende curve wordt en wanneer die tekening op haar beurt een catalogusafbeelding wordt. Vier volledige dubbele pagina's dienen als onze tentoonstellingsstukken. Ze tonen de lezer de beslissingen over oriëntatie, groepering en ruimte die een geïsoleerde omtreklijn zou verbergen. Ze tonen ook waarom een duidelijk diagram historisch belangrijk kan zijn zonder een schaaltekening te zijn.

Eén dubbele pagina biedt ruimte aan meerdere objecten

Twee tegenover elkaar liggende boekpagina's met lange smalle tekeningen en verticale Japanse annotaties
Shūko jisshu, zwaarddeel, frame 7. De afbeeldingen zijn gereproduceerd in de oriëntatie van het boek. Nationale Parlementsbibliotheek, Japan. Publiek domein-merk.

In gedigitaliseerd frame zeven zijn de verticale verdelingen van de dubbele pagina opvallend. Wat op het eerste gezicht een enkele, ingewikkelde figuur lijkt, valt uiteen in verschillende lange elementen, sommige veel donkerder dan andere, en tekst aan de zijkanten. De donkere vormen houden het oog van een grotere afstand vast. De fijne lijnen vereisen een nadere blik. Een lezer kan van de ene soort bewijs naar de andere bewegen zonder een pagina om te slaan. Een index van namen zou die ervaring nooit overbrengen, en het uitsnijden van één aantrekkelijk detail zou de vergelijking die de opmaak biedt tenietdoen.

Een lang object is lastig op te nemen in een boek van gewone proporties. Het in de volle lengte tonen laat relatief weinig papier over voor lokaal detail. Het vergroten van een kort gedeelte maakt het leesbaar, maar de lezer heeft dan een manier nodig om het te plaatsen in relatie tot het geheel. Het draaien van een component, het zijdelings verplaatsen of het uitlijnen van meerdere uiteinden kan allemaal ruimte vrijmaken voor tekst. Een historicus moet weten welke van die dingen de pagina daadwerkelijk doet voordat hij lege ruimte beschouwt als een verlengstuk van een afgebeeld object. Een ogenschijnlijk ontbrekend gedeelte kan tot een ander aanzicht behoren.

De vouw in het midden van de dubbele pagina is een leerzame onderbreking. We kunnen de gedrukte rand volgen en zien welke tekens tot de linker- of rechterpagina behoren. Zonder de rand zou een vergrote digitale afbeelding twee naast elkaar gelegen aanzichten kunnen laten lijken op één samengesteld diagram. Iemand die een tentoonstellingslabel voorbereidt op basis van zo'n uitsnede, zou een kenmerk kunnen beschrijven als grenzend aan de kling, hoewel een binding de twee scheidt. De volledige dubbele pagina biedt ons een goedkope controle op die fout voordat we proberen een afzonderlijke component te identificeren.

De referentielijn in een moderne educatieve afbeelding

De geïllustreerde gids van het Nationaal Museum van Kyoto hanteert een andere benadering. Het introduceert onderdelen van een kling door de Japanse termen naast Engelse uitleg te plaatsen. Eén groep labels onderscheidt klinglengte van kromming. Andere noemen de nakago, de punt en de plek waar een inscriptie kan voorkomen. Elk label richt de lezer op een specifieke vraag over de afbeelding. Een lijn die de diepte van de buiging aangeeft heeft een andere taak dan een lijn die de omtreklijn beschrijft. Beide kunnen even donker verschijnen op het papier van de drukker, maar slechts één vertegenwoordigt een kenmerk dat fysiek aanwezig is op het object.

Dat onderscheid brengt een vaak onopgemerkte derde lijn in beeld. Om aan te geven hoe ver een curve doorbuigt, kan een illustrator een rechte visuele referentie toevoegen. Deze behoort tot het instrumentarium van het diagram op dezelfde manier als de pijl naast een label. Een lezer die is getraind door moderne museumgrafica kan onbewust die rechte referentie toevoegen bij het bekijken van een oudere tekening. Het is volkomen redelijk om dat te doen ter vergelijking. Het is iets anders om te rapporteren dat een achttiende-eeuwse samensteller tekende of mat ten opzichte van een specifieke lijn als er geen te zien is op de overgebleven pagina.

Het Kyoto Museum heeft meer dan één educatieve gids uitgegeven. De eerdere en latere bladen behoren tot een traditie waarin een museum specialistische woordenschat vertaalt naar dingen die bezoekers met hun ogen kunnen lokaliseren. Gedrukte labels, aanwijslijnen, witruimte en een gecontroleerde kijkhoek doen het werk dat een gids anders zou doen door te wijzen. Een facsimile van een geïllustreerde verzameling dient een ander publiek. Het kan ervan uitgaan dat de lezer al herkent wat er wordt getoond en meer ruimte besteden aan verschillen tussen exemplaren. Dezelfde licht gebogen lijn wordt bewijs in twee verschillende gesprekken.

Het omslaan van een pagina verandert de vergelijking

Een in omtrek getekende gebogen vorm vult een groot deel van het linkerblad tegenover verschillende kleinere figuren
Frame 12. Een meeslepende donkere lijn op het ene blad contrasteert met de fijner getekende figuren aan de andere kant van de vouw. Nationale Parlementsbibliotheek, Japan. Publiek domein-merk.

Frame twaalf heeft een bijzonder goed leesbare, meeslepende vorm op één helft van de dubbele pagina. Op de andere helft beweegt het oog tussen relatief dunne verticale tekens. De schijnbare curve valt deels op omdat er ononderbroken licht papier naast ligt. De asymmetrie van de dubbele pagina maakt het verleidelijk om de spectaculairdere vorm te selecteren voor reproductie. Toch verklaart het behouden van de rustigere zijde waarom de curve er zo nadrukkelijk uitziet. Sterk contrast is een eigenschap van deze compositie, evenals een mogelijke eigenschap van de afgebeelde vorm.

Bedenk hoe een rechte rechthoekige rand de ervaring verandert van een lijn die er dichtbij ligt. Wanneer de opening smaller wordt en weer opengaat, merkt het oog de verandering onmiddellijk op. Plaats dezelfde gedrukte lijn op een achtergrond zonder randen en de richting ervan wordt moeilijker te beschrijven zonder een referentiepunt. Een boekontwerper die een geïsoleerd silhouet reproduceert op een lege pagina kan zo de schijnbare opvallendheid van de kromming veranderen, terwijl elke pixel van het silhouet zelf behouden blijft. Er is geen verandering in het historische object nodig om het verschil uit te leggen.

Het effect is van belang bij het zoeken naar historische typen. Een raster met miniaturen kan een kort, sterk gemarkeerd object op precies dezelfde hoogte weergeven als een lang, slank object. De kijker kan veel leren over de vormen van de twee omtreklijnen uit zo'n raster. De kijker kan hun relatieve fysieke afmetingen niet afleiden uit de schermhoogte. Een museum kan een paar regels verderop in elk record precieze afmetingen geven. Het getal en de afbeelding ondersteunen elkaar pas nadat de lezer heeft gecontroleerd of ze betrekking hebben op dezelfde component en hetzelfde aanzicht.

Wat de samensteller verzamelde

Matsudaira Sadanobu wordt in dit verband herinnerd als een verzamelaar van visuele kennis. De titel Shūko jisshu duidt op een breder overzicht van antiquiteiten. Japan Search beschrijft het als een verzameling van gekopieerde illustraties die onder zijn leiding zijn gemaakt, en licht er in de presentatie van het werk een tekening uit van de Kogarasumaru tachi, geassocieerd met de familie Ise Sadatake. Dit is al een verhaal over meer dan één persoon en één handeling van het zien. Een tekening kon circuleren van een huishouden naar een samensteller, worden opgenomen in een gepubliceerde selectie en opnieuw worden gekozen voor een digitale galerij.

Elk stadium geeft de afbeelding een nieuwe buur. In een huishoudelijke groep is deze mogelijk bewaard naast brieven of andere tekeningen die samen zijn geërfd. In een geïllustreerd overzicht bevindt deze zich tussen voorbeelden die zijn geselecteerd voor een intellectueel doel. In de online galerij van de Nationale Parlementsbibliotheek verschijnt de afbeelding nabij uiteenlopend materiaal zoals namenboeken, theatrale verhalen en foto's van museumobjecten. Geen van deze ordeningen is zonder betekenis. Een volgorde die is vastgesteld door een moderne curator kan een historische relatie verduidelijken, terwijl deze ons zeer weinig vertelt over de volgorde waarin de oorspronkelijke eigenaar het materiaal bewaarde.

Een tweede vermelding in de galerij belicht het punt vanuit een onverwachte hoek. Het verbindt de naam Kogarasumaru met een afgebeeld verhaal van Taira no Koremochi, en geeft expliciet aan dat de betrokken identificatie een van meerdere tradities is. Plaats die vermelding naast een lijntekening met dezelfde naam. De ene afbeelding documenteert een benoemd ontwerp in een werk van oudheidkundige wetenschap. De andere plaatst de naam binnen een verhalende geschiedenis. Hun gedeelde label maakt vergelijking mogelijk. Het kan niet vaststellen dat een verhalend kunstenaar dezelfde fysieke kling heeft geraadpleegd die ten grondslag lag aan de oudheidkundige tekening.

Curves in gezelschap

Tekeningen van gebogen gemonteerde vormen met uitstekend beslag strekken zich uit over een dubbele pagina
Frame 14. Gemonteerde omtreklijnen en de ruimtes rond uitstekende elementen beslaan veel van deze dubbele pagina. Nationale Parlementsbibliotheek, Japan. Publiek domein-merk.

Frame veertien is druk in vergelijking met frame twaalf. Verschillende lange vormen lopen door de dubbele pagina, en uitstekende details trekken het oog naar buiten naar het schrift. Het silhouet van een gemonteerd object kan de kromming van zijn behuizing dragen, de proporties van zijn beslag en de richting waarin een hulpstuk uitsteekt. Het overnemen van dat alles als één enkele ongedifferentieerde lijn zou een andere vraag beantwoorden dan het vergelijken van de ruggen van twee blote klingen. Hier zijn de geschreven beschrijvingen en het onderscheid tussen buiten- en binnenomtreklijnen van groter belang dan de loutere elegantie van een lijn.

Een moderne collectiecatalogus biedt een nuttige controle. De samengestelde selectie van de Nationale Parlementsbibliotheek bevat de Uesugi tachi. De bijbehorende beschrijving onderscheidt een toegeschreven kling van een gedecoreerde koshirae en specificeert de aanduiding die van toepassing is op de koshirae. De lezer die op een foto alleen een lange buitenkant ziet, zou geneigd kunnen zijn om de beschrijving van de ene component over te dragen op het geheel. De verdeling in de catalogus maakt een nauwkeurigere lezing mogelijk. Een tekening van een gemonteerd profiel kan een waardevol getuigenis zijn over de buitenkant, zelfs wanneer het geen direct zicht biedt op de kling daarbinnen.

Een ander object in de selectie, Mikazuki Munechika, toont waarom een woord dat duidt op kromming in een historische naam bijzondere zorg vereist. De naam roept de sikkelmaan op. Het museum relateert die beschrijving aan kleine sikkelvormige kenmerken langs een deel van het staal. Het beschrijft niet de grote buiging van de gehele omtreklijn. Een beeldredacteur die op zoek is naar een aantrekkelijk bijschrift zou de twee observatieschalen per ongeluk met elkaar kunnen verbinden. Het raadplegen van de uitleg van de instelling herstelt het lokale kenmerk en vertelt ons ook wat de opvallende bijnaam betekende voor de mensen die hem hebben overgeleverd.

Schaal, oriëntatie en het scherm

Een digitale reproductie kan een pagina veranderen op twee manieren die gemakkelijk te verwarren zijn. Het kan de gehele afbeelding in gelijke mate vergroten, of het kan één richting meer uitrekken dan de andere. De eerste verandering laat de proporties van de tekening intact, terwijl elke directe overeenkomst tussen het scherm en het boek verdwijnt. De tweede verandering wijzigt de curve zelf zoals deze aan de kijker verschijnt. Een facsimile die in een vaste websitebanner is ingepast, is bijzonder kwetsbaar. Het behouden van de verhouding tussen de hoogte en breedte van de volledige pagina beschermt het bewijsmateriaal succesvoller dan een bijschrift dat een detail in hoge resolutie belooft.

Er is een vergelijkbaar probleem met rotatie. Een gehele dubbele pagina die over een rechte hoek is gedraaid behoudt haar vormen, maar de relatie tussen tekening en schrift wordt moeilijk leesbaar. Het spiegelen van de afbeelding introduceert een andere vervorming. Het keert de rangschikking van de inscripties om en verwisselt de zijden zoals de kijker ze tegenkomt. Kleine geschreven karakters kunnen de omkering vaak snel onthullen. De historische oriëntatie moet beschikbaar blijven, zelfs als een tentoonstelling ook een gedraaide vergroting biedt. Anders kan de bezoeker eindigen met het vergelijken van de handige weergave van de moderne ontwerper met de heel andere schikking van de oorspronkelijke samensteller.

Verschillende verticale profielen uitgelijnd binnen twee rechthoekige paginaranden
Frame 21. De volledige uitslag behoudt de groepering van figuren binnen rechthoekige kaders. Nationale Parlementsbibliotheek, Japan. Publiek domein-merk.

Frame eenentwintig maakt bijzonder goed gebruik van herhaalde smalle vormen. Aan de ene kant van de dubbele pagina staan de omtreklijnen dicht genoeg bij elkaar om een vergelijking naast elkaar uit te nodigen. Aan de andere kant delen ze de ruimte met een relatief open veld en afzonderlijke gebieden met schrift. Vragen welke het sterkst gebogen is, is minder vruchtbaar dan eerst vragen welke kenmerken vergelijkbare aanzichten definiëren. Omvat elke omtreklijn dezelfde omvang? Zijn alle figuren aan beide uiteinden begrensd? Biedt een aangrenzende tekening een andere zijde of een ander object? De schikking maakt deze vragen zichtbaar voordat er een antwoord beschikbaar is.

Voorbij het geïllustreerde boek

Een bezoeker die voor een museumvitrine staat heeft andere manieren van kijken. De bezoeker kan van positie veranderen, een oppervlak volgen wanneer het licht verandert, en ontdekken welke details verdwijnen wanneer een gepolijst gebied de omgeving weerspiegelt. Die ervaringen zijn moeilijk te vatten in een lijnets. Aan de andere kant kan een open boek meerdere objecten samenbrengen in een nabijheid die geen enkele bruikleengever, tentoonstellingsschema of vitrine-indeling zou kunnen garanderen. Historische catalogi behouden een bijzondere waarde juist omdat hun samenstellingen de verspreiding of tijdelijke ontoegankelijkheid kunnen overleven van alles wat op de pagina is samengebracht.

Het werk van Bashford Dean in New York biedt een latere context om over het probleem na te denken. Het Metropolitan Museum heeft een verslag gepubliceerd over zijn rol bij het presenteren van Japanse wapens en harnassen. De historische galerij-aanzichten die daarin zijn gereproduceerd, plaatsen afzonderlijke objecten binnen een veel grotere opstelling. De visuele ervaring van een lange vorm in een vitrine verandert wanneer standaards, labels en andere objecten hetzelfde gezichtsveld innemen. Een galerijfoto geeft die elementen terug aan de historicus, terwijl een deel van de selectieve helderheid die een illustrator op papier kan bereiken, verloren gaat.

De films die dit artikel begeleiden laten de vergelijking nog een stap verder gaan. Het verslag van het Kusanagi-kan in Atsuta Jingū introduceert een ruimte die is ingericht voor de bezoekers van nu. De film van het Metropolitan Museum bespreekt de restauratie van Japanse werken in overzeese collecties. Geen van beide films reconstrueert de werkruimte van Matsudaira Sadanobu. Elk maakt de moderne instellingen zichtbaar tussen een overgebleven object en zijn publieke afbeelding. Zelfs een ogenschijnlijk neutrale catalogusfoto hangt af van beslissingen over belichting, ondersteuningen, oriëntatie, de fase van restauratie en de hoeveelheid omringende ruimte die een lezer te zien krijgt.

Een historische vergelijking controleerbaar maken

Een overtuigende vergelijking noemt de editie en het aanzicht voordat deze de lijn beschrijft. In ons geval betekent dat de Ikubunsha-editie van het zwaarddeel, dat zich nu in de Nationale Parlementsbibliotheek bevindt, gevolgd door het digitale frame. Het betekent specificeren of de opmerking betrekking heeft op één zijde van een dubbele pagina, een gehele buitenkant, een detail of de referentielijn van de moderne gids. De bron blijft leesbaar, zelfs als de lezer het niet eens is over wat het teken afbeeldt. Deze kleine hoffelijkheid is betrouwbaarder dan het toekennen van een precieze numerieke curve aan een afbeelding waarvan de reductiegeschiedenis onbekend is.

Het helpt ook om verschillen in woordenschat te behouden in de vertaling. Afhankelijk van de zin kan een Engels bijschrift "curvature", "the arc", "profile" of "the outline of the mounting" vereisen. Het vervangen van alle vier door sori laat proza specialistisch klinken, terwijl onderscheidingen die de afbeeldingen hebben bewaard, worden uitgewist. Het diagram van Kyoto biedt een specifiek technisch gebruik. De geïllustreerde dubbele pagina's maken een veel breder onderzoek mogelijk naar waarom een lijn eruitziet zoals ze doet. Een van de genoegens van het samen lezen van de twee is het ontdekken van waar precies een alledaags woord als "curve" niet meer precies genoeg is.

De blijvende prestatie van het oude overzicht is dat het ons in het boek laat kijken naar tegelijkertijd vertrouwde en onvertrouwde dingen. Een stuk tekst geeft schaal aan een naastgelegen tekening. Een rand onthult een richtingsverandering. Een uitstekend hulpstuk compliceert wat op het eerste gezicht een eenvoudig silhouet leek. Die relaties werden geselecteerd en bewaard door mensen met een reden om de vormen op papier te zetten. In die setting gezien is de curve meer dan een op te halen meting. Het wordt een verslag van de manieren waarop opeenvolgende lezers leerden om een object samen te bekijken.

Vragen over geïllustreerde curves

Wat betekent sori in het diagram van het Nationaal Museum van Kyoto?

De gids gebruikt het voor de diepte van de buiging van een kling. Het labelt klinglengte afzonderlijk.

Welke editie levert de vier geïllustreerde dubbele pagina's?

Ze zijn afkomstig uit de Ikubunsha-editie van het zwaarddeel van Shūko jisshu. De Nationale Parlementsbibliotheek vermeldt Meiji 36–38 en indexeert het deel onder 1905.

Verwijst het getal 127 naar de gedigitaliseerde frames?

Japan Search geeft 127 als het aantal klingen in het historische overzicht. Frames tellen afbeeldingen in het digitale exemplaar en kunnen meerdere tekeningen bevatten.

Waarom de vouw en de rand reproduceren?

Ze identificeren welke figuren een pagina delen en tonen de rechte referenties en lege ruimte waartegen een gebogen omtreklijn verschijnt.

Verwijst de sikkel in Mikazuki Munechika naar de gehele buiging?

Het verslag van het museum verbindt de naam met kleinere sikkelvormige kenmerken die langs de kling zijn waargenomen. Het beschrijft een lokaal kenmerk in plaats van het gehele profiel.

Kunnen twee even hoge miniaturen de oorspronkelijke relatieve afmetingen vaststellen?

De objecten kunnen op verschillende schalen zijn verkleind. Overeenkomstige weergavehoogtes stellen geen overeenkomstige objecthoogtes of krommingsmetingen vast.

Museumfilms

The Met — Conservering van Japanse kunstwerken in buitenlandse collecties

Nomura Group — 熱田神宮 剣の宝庫 草薙館

Collectierecords en aanvullende literatuur

gerelateerde artikelen