Er zijn twee korte klingen in Tokio met dezelfde twee karakters op hun nakago. Beide behoren tot de Awataguchi-traditie. Beide dragen beroemde namen die een stuk langer zijn dan de inscriptie. Als u hun Engelse documentatie in het e-Museum van Japan opent, lijkt de ene echter een kort zwaard te zijn, terwijl de andere een mes blijkt te zijn. Is er iets gebeurd met het tweede object op zijn reis naar het Engels? Het is niet van afdeling veranderd, heeft geen andere signatuur gekregen of een deel van zijn lengte verloren. De verandering heeft plaatsgevonden op het label. Volg de objecten naar een andere museumpublicatie en een derde Engels zelfstandig naamwoord, 'dagger', verschijnt ten tonele.
Auditief is de puzzel nog mooier. Een bezoeker die heeft geleerd 刀 te herkennen als katana, kan het karakter op beide Japanse beschrijvingen aanwijzen. Toch zal een Japanstalige de categorie 短刀 lezen als tantō. In de naam van een heel andere klasse van lang zwaard zal dezelfde bezoeker de twee geschreven karakters 太刀 tegenkomen en tachi horen. Er is hier meer aan de hand dan de vertrouwde waarneming dat één karakter meerdere uitspraken kan hebben. Het museum moet een fysiek object beschrijven, een specifieke Japanse term identificeren en beslissen hoeveel een lezer moet weten voordat hij kijkt. Een bijschrift kan in twee van deze taken slagen en de derde overlaten aan zijn buurman.
Het woord vóór het object
Begin met het kleine, betrouwbare bewijsstuk dat een woordenboek kan leveren. Kanjipedia van de Japan Kanji Aptitude Testing Foundation vermeldt tō onder de Sino-Japanse lezing van 刀 en katana onder de Japanse lezing. Die lemma's beantwoorden een vraag over het geschreven karakter. Ze geven geen reden om aan te nemen dat de langere Engelse uitdrukking op de muur een letterlijke vertaling is van één geïsoleerd grafisch karakter. Noch voorspellen ze de lezing van elke samenstelling waarin het karakter verschijnt. Het woordenboek zelf vermeldt woorden waarvan de conventionele uitspraak als woord moet worden geleerd. Onder hen is 太刀, tachi. Het bedekken van het eerste karakter en proberen uit te spreken wat overblijft, levert een andere oefening op.
Om het verschil te zien, stelt u zich een catalogusindex voor die elke verschijning van het karakter op één pagina vermeldt. Een zoekopdracht naar 刀 zou de vermelding vinden voor een lang zwaard dat beschreven is als een katana. Het zou ook 短刀 kunnen opleveren, de term die verbonden is aan een dolk, of 刀剣, een verzamelwoord voor zwaarden. Een onderzoeker die de resultaten zou tellen als individuele katana, zou verschillende klassen van objecten tellen en zou zelfs de kop van de gehele zaal kunnen tellen. Het karakter is een nuttige manier om de index binnen te komen juist omdat het op grote schaal gedeeld wordt. Het is een slecht criterium om te selecteren. Een lijst met overeenkomsten moet opnieuw gelezen worden als woorden binnen specifieke vermeldingen.
Het onderscheid is ook in omgekeerde richting van belang. Een Engelse catalogus kan een goede reden hebben om 'sword' bovenaan een pagina te gebruiken die tachi en katana bevat, omdat die kop de inhoud van de zaal beschrijft. Direct eronder kunnen twee labels hetzelfde Engelse generieke zelfstandige naamwoord gebruiken voor twee verschillende objecten, terwijl verschillende Japanse termen tussen haakjes behouden blijven. In de tentoonstellingslijst van Zaal 13 voor december 2020 tot en met februari 2021 in het Nationaal Museum van Tokio verschijnen twee tachi en twee katana onder de vijf uitgelichte werken, naast een tantō. Een bezoeker die stopt bij de eerste verschijning van het Engelse woord 'long' heeft veel minder geleerd dan de tentoonstellingslijst hen feitelijk vertelt.

Drie soorten schrift in één titel
Mikazuki Munechika geeft die bezoeker iets definitiefs om naar te zoeken. In het e-Museum-record begint de Japanse titel met de categorie 太刀. Een afzonderlijke uitdrukking introduceert de inscriptie 三条. Een naam waarmee het werk gevierd wordt, verschijnt verderop, en de uitgebreide Japanse kop vermeldt vervolgens de bijbehorende schede. De Engelse kop condenseert die reeks. De Japanse lezing van de categorie is tachi. De maker in het verslag van het museum is Munechika. De signatuur op deze specifieke kling is Sanjō. Iemand die de woorden uit de Engelse titel op volgorde transcribeert alsof ze één enkele inscriptie vormden, zal een tekst produceren die nergens op de kling staat.
De fout kan worden getest zonder enig oordeel te vellen over het uiterlijk van het staal. Het toelichtende record vermeldt dat Munechika zowel Sanjō als Munechika als signaturen gebruikte en specificeert welke hier voorkomt. Het verbindt de halve maan in de individuele naam met een aspect van het patroon op de kling. Als alle titelwoorden delen van een inscriptie waren, zou geen van beide verklaringen veel zin hebben. Het museum heeft schriftelijk bewijs van het ene type verzameld en een gevestigde traditie van naamgeving van een ander type. Beide doen er toe. De visuele nabijheid van de woorden in de kop is een ruimtebesparing die kan verdwijnen wanneer het label wordt uitgebreid tot proza.
Een Engels onderschrift dat 'blade' zegt voor een lang zwaard, vertelt ons ook hoe de auteur het object in de vitrine onderverdeelt. Een zwaard dat voor een opstelling is gemonteerd, kan één enkele contour vertonen, terwijl het onderdelen bevat met afzonderlijke datums en documentatie. Een blootgestelde kling die gefotografeerd is naast zijn opbergonderdelen stelt het tegenovergestelde probleem. Een lezer kan in gedachten een heel ensemble aanvullen dat het museum in die vorm niet claimt te bezitten. De schijnbaar omslachtige openingszin in de vertaalrichtlijnen van het Nationaal Museum van Tokio geeft de lezer een zelfstandig naamwoord voor het specifieke object dat gecatalogiseerd wordt. Men kan zich dan afvragen welke bijbehorende onderdelen het record expliciet bevat, zonder te verwachten dat het generieke Engelse zelfstandig naamwoord de kwestie beslist.
Wat het museum zijn vertalers leert
Het Nationaal Museum van Tokio heeft een ongewoon nuttig document beschikbaar gesteld aan lezers die niet professioneel vertalen. Het Japans-Engelse vertaalhandboek plaatst Japanse uitdrukkingen naast lezingen en voorgestelde Engelse weergaven, en bevat voorbeelden ontleend aan objecttitels. De tabellen stellen een lezer in staat om één variabele tegelijk te veranderen. Zoek de rij voor 短刀, volg deze naar de lezing en ga vervolgens door naar de Engelse frase die een kling voor een dolk beschrijft. Keer terug naar de rijen met volledige titels en merk op hoeveel meer informatie een vertaler moet verwerken wanneer een individuele naam aanwezig is. De korte woordenschatrij is een uitgangspunt voor die grotere taak.
Het handboek onderscheidt ook woorden voor monteringen (koshirae). Het lemma voor uchigatana in de woordenschat van monteringen geeft de lezer een manier om een specifiek ensemble te begrijpen. Iemand die op het web zoekt naar een definitie van uchigatana zou verwachten dat het resultaat mechanisch van toepassing is op elke museale vermelding. De locatie van de tabel en het besproken object zijn redenen om te vertragen. Een woord dat wordt aangetroffen in een lijst van monteringen vervult een andere functie dan hetzelfde woord in een inleidende geschiedenis van klingtypen. Voordat u een schijnbare tegenstrijdigheid noteert, neemt u de kolomkop over en het type object dat de vertaler is gevraagd te benoemen.
Er is een onthullende parallel buiten het handboek. De inventaris van Zaal 13 scheidt aanduiding, naam, maker, datum en verwervingsinformatie in kolommen. De namen kunnen snel worden gescand, maar de inventarisnummers staan op een andere plaats dan de woorden die de bezoeker hardop zou zeggen. Als de lay-out wordt gecopieerd naar een e-mail, een zoekresultaat of een ongeformatteerde notitie, kan de scheiding verdwijnen. Wat overblijft is een reeks zelfstandige naamwoorden, persoonsnamen en nummers. Het herstellen van de kolommen is een interpretatieve handeling met een controleerbaar resultaat. Een periode kan terug in de datumkolom, een verwerving kan terug naast het relevante werk, en een Engels zelfstandig naamwoord kan worden hersteld binnen de reikwijdte van die tentoonstelling.

Twee werken van Yoshimitsu onder hetzelfde licht
Neem het Tokio-inventarisnummer F-19547. Het museum registreert een klinglengte van 27.6 centimeter, plaatst het werk in de dertiende eeuw en identificeert de inscriptie als Yoshimitsu. In de Japanse titel is het eerste woord 短刀. De individuele naam Atsushi Tōshirō vestigt de aandacht op de ongewone dikte ervan, aldus het museum. Tōshirō is een naam die geassocieerd wordt met de maker. Ondanks de vertrouwde klank in Latijnse letters mag de tō van Tōshirō niet uit de eigennaam worden gehaald en worden gebruikt als bewijs voor de categorie van het object. De categorie werd al gegeven aan het begin van de Japanse titel. Deze behoort tot een heel ander deel van de vermelding.
Vergelijk F-20104. Ook hier identificeert de instelling Yoshimitsu en dateert de kling in de dertiende eeuw. Het registreert een lengte van 23.3 centimeter. De individuele naam in de kop heeft een ingewikkelde geschiedenis, en de vermelding maakt melding van een taxatiecertificaat uit 1648. Het Engelse zelfstandige naamwoord in deze kop is 'knife'. Als we dat zelfstandig naamwoord direct terugvertalen naar het Japans uit een alledaags taalgidsje, verliezen we de verbinding met het eerste object bijna onmiddellijk. Het lezen van de bespreking van beide werken door het museum maakt de relatie weer duidelijk. Beide horen thuis in zijn verslag van Yoshimitsu's kortere klingen. De inventarisnummers houden de twee voorbeelden gescheiden, ondanks hun gedeelde maker en periode.
Men zou die feiten in een Engels notitieblok kunnen herschikken zonder iets belangrijks te verliezen. Geef elk werk een regel voorafgegaan door het inventarisnummer. Voeg de categorie in het Japans toe, de Engelse titel van de instelling tussen aanhaaltekens indien getranscribeerd, de signatuur en de afzonderlijke naam. Zet datums op de individuele bewijsstukken. De middeleeuwse toeschrijving en het zeventiende-eeuwse certificaat vallen dan netjes op verschillende regels. De waarde van het behouden van het specifieke Engelse zelfstandige naamwoord van het museum is dat een andere lezer dezelfde vermelding kan vinden. De waarde van het toevoegen van de Japanse term is dat vergelijking een verandering van redactionele woordenschat overleeft. Een index die alleen Engelse synoniemen bevat, doet de ene taak voortreffelijk en de andere vrij slecht.
Een muurlabel heeft een datum
Keer terug naar de gedateerde lijst van Zaal 13. De tentoonstelling bracht objecten uit verschillende perioden samen onder één enkele weergavekop. Het gebruikte 'long sword' met de twee Japanse categorieën tussen haakjes en 'dagger' voor de korte kling door Yasuyoshi. De datums die boven de lijst zijn afgedrukt, geven de woorden een duidelijke historische context. Ze dateren niet de ontwikkeling van de term tantō. Ze dateren een specifieke publieke presentatie in een specifieke zaal. Een wetenschapper die het Engelse museumgebruik in de loop der tijd vergelijkt, zou deze kleine tentoonstelling kunnen citeren naast het vertaalhandboek. Het zou te vroeg zijn om alleen uit de twee bronnen af te leiden dat elk bijschrift in Japan zijn formulering op hetzelfde moment heeft gewijzigd.
Iets soortgelijks gebeurt met de namen van plaatsen en mensen. Dezelfde bronnen tonen afwisselend een lange klinker met een macron, met een circumflex of door extra klinkers voluit te schrijven. Een lezer kan zoeken naar Toshiro, Tōshirō en Toushirō en nauw verwante teksten tegenkomen. Geen van deze spellingsvariaties is op zichzelf een tweede persoonsnaam. Het is verstandig om de spelling van de bron te behouden in een volledige citatie, terwijl u ook een genormaliseerde zoekvorm in een index bewaart. Als een veronderstelde nieuwe toeschrijving verdwijnt wanneer de spellingen worden uitgelijnd met het inventarisnummer en de Japanse karakters, was de ontdekking eerder gerelateerd aan het zoeken dan aan het auteurschap.

Een bijzonder goede oefening is om te vragen wat er verloren gaat in een foto van één geïsoleerd bijschrift. Als het grote paneel bij de ingang al heeft uitgelegd dat alle items klingen zijn, kan het individuele label de categorie veilig afkorten. Een lezer die jaren later het uitgesneden label tegenkomt, mist het voordeel van dat paneel. Omgekeerd moet een onlinedatabase werken voor iemand die via een zoekmachine bij een enkel item aankomt zonder omringende zaal. De volledigere Engelse formulering kan een praktische reactie zijn op die andere leessituatie. We kunnen de verschillende lengtes van de beschrijvingen observeren; we kunnen de intentie van een specifieke redacteur niet reconstrueren zonder verder bewijs van die instelling.
Een tentoonstellingsonderschrift tweemaal vertaald
Stel dat een beeldredacteur Mikazuki Munechika wil identificeren onder een kleine foto. De minst dubbelzinnige opening geeft de instelling en de gevestigde naam van het object. Een tweede zin kan de signatuur onderscheiden van de naam en het type kling identificeren. Als de redacteur de schede specifiek bespreekt, moet het langere record opnieuw gelezen worden, omdat het een afzonderlijke lengte daarvoor geeft. Er is weinig te winnen bij het reproduceren van de gehele meertalige titel onder een foto waarin het bijbehorende onderdeel afwezig is. Er is veel te winnen bij het opnemen van voldoende identificatie, zodat lezers het volledige record kunnen achterhalen en kunnen leren waarom de reikwijdte ervan zich uitstrekt tot voorbij de afbeelding.
Stel u nu een vertaler voor die begint met dat nieuwe bijschrift in plaats van de Japanse catalogus. De weg terug is onverwacht lang. Het Engelse woord 'sword' kan het weggelaten onderscheid tussen 太刀 en 刀 niet herstellen. Een verwijzing naar Munechika kan niet herstellen welke vorm van zijn signatuur hier voorkomt. Eén enkele meting kan ons niet vertellen of de meting van de schede beschikbaar was voor de eerste redacteur. Elke weglating kan redelijk zijn op het punt waar deze is gemaakt. De oplossing voor de tweede vertaler is toegang tot het objectrecord. Een reeks steeds vloeiendere parafrases zal een veld dat het eerste korte bijschrift niet heeft doorgegeven, niet herstellen.
Dit is waar de foto's van het museum een tweede blik lonen. De foto van de Uesugi tachi die hier is gereproduceerd, is gekoppeld aan het Tokio-inventarisnummer F-147. De titel van de instelling levert een categorie en een specifieke naam, en de instellings-identifier blijft bij de afbeelding wanneer een nieuw bijschrift in een andere taal wordt toegevoegd. Hetzelfde geldt voor de foto van Iwakiri Nagatsuka Tōshirō. Een druk-lay-out die hun bijschriften zou verwisselen, zou nog steeds aannemelijke Japanse woordenschat en prachtig gespelde lange klinkers bevatten. De fout zou onmiddellijk aan het licht komen door elke afbeelding terug te brengen naar het overkoepelende record. Nauwkeurige vertaling hangt voor een deel af van die bijna administratieve handeling van het matchen.

Eén laatste vergelijking is mogelijk met alleen een potlood en de gedrukte nummers. Schrijf onder F-19547 de lengte op die geregistreerd is door e-Museum, en doe vervolgens hetzelfde voor F-20104. Het verschil is 4.3 centimeter. Het is een reëel verschil tussen de opgegeven lengtes, hoewel het ons geen onafhankelijke reden geeft om de twee objecten toe te wijzen aan verschillende Japanse categorieën. Het Europees-talige onderscheid tussen de twee online koppen zou die slotsom vóór de vergelijking hebben kunnen aanmoedigen. Probeer de oefening opnieuw met de twee tachi in de lijst van Zaal 13. Hun gedeelde Engelse kop en gedeelde Japanse categorie laten hen nog steeds als individuele werken verbonden met verschillende makers. In elke richting is het bewijs interessanter dan een algemene regel over welk alledaags Engels zelfstandig naamwoord altijd zou moeten overeenkomen met welke lengte.
Een kleine catalogus die gecontroleerd kan worden
Lezers willen soms één enkel Engels equivalent om in al hun notities in te voeren. Een waardevoller experiment is om een catalogus te bouwen van slechts de vier geïllustreerde objecten. Schrijf uit wat er gedrukt staat, geef aan welke publicatie het Engels heeft geleverd en laat een vermelding leeg wanneer die publicatie geen overeenkomstig veld geeft. Gebruik een afzonderlijke regel voor een interpretatie, zoals een verslag van de betekenis van een bijnaam. Aan het einde zullen er meerdere mogelijke Engelse zelfstandige naamwoorden zijn, meerdere klingen en een veel kleiner aantal Japanse categorieën. De schijnbare rommeligheid legt daadwerkelijke keuzes vast die in de bronnen zijn gemaakt. Het gladstrijken van alles tot één woord zou precies verbergen wat de vergelijking de moeite waard maakte.
Het experiment vermijdt ook een subtielere fout over deskundigheid. Het kennen van de juiste Japanse lezing van een categorie geeft een lezer niet het recht om de maker van een niet-toegeschreven object te identificeren. Weten hoe een beroemde maker één werk heeft gesigneerd, vertelt ons niet hoe een conservator de categorie van een ander werk moet vertalen. Een woordenboek, een tentoonstellingslijst en een collectierecord stellen elk bewijs beschikbaar op een verschillende schaal. Het prettige aan de twee Yoshimitsu-vermeldingen is dat we de afstand tussen die schalen kunnen afleggen met daadwerkelijke objecten bij de hand op de pagina. Tegen de tijd dat we terugkeren bij het woord 'knife', is de puzzel een gedocumenteerd hoofdstuk geworden in de geschiedenis van het kijken over talen heen.
Vragen uit de tweetalige zaal
Hoe leest u 刀 op een Japans tentoonstellingslabel?
Kanjipedia vermeldt katana en tō als lezingen van het karakter. Het omringende woord is van belang. De objectcategorie 刀 kan gelezen worden als katana, terwijl 短刀 tantō is en vaak wordt weergegeven als dolk ('dagger'). 太刀 is het gevestigde woord tachi.
Waarom specificeert Tokio soms 'a blade for a long sword'?
Die formulering identificeert wat de catalogusvermelding beschrijft. Een kling, een schede en een set monteringen kunnen verschillende records en datums hebben. Het vertaalhandboek biedt ruimte voor zowel een Engelse objectbeschrijving als de Japanse categorie.
Heeft Munechika de naam Mikazuki gesigneerd op de afgebeelde kling?
Het e-Museum-record vermeldt de signatuur Sanjō. Het kent de kling toe aan Munechika en verbindt de individuele naam Mikazuki met een halvemaanachtig patroon. Dit zijn afzonderlijke elementen van de catalogusvermelding.
Welke twee Yoshimitsu-records gebruiken verschillende Engelse categoriewoorden?
Tokio-inventarisnummers F-19547 en F-20104 vormen het afgebeelde paar. De e-Museum-koppen gebruiken respectievelijk 'short sword' en 'knife'. Beide identificeren Yoshimitsu en beide plaatsen het werk in de dertiende eeuw.
Wat is het verschil in de geregistreerde lengtes van die twee klingen?
Het museum geeft 27.6 centimeter voor F-19547 en 23.3 centimeter voor F-20104, een verschil van 4.3 centimeter. Die nummers identificeren een meetbaar verschil binnen de vergelijking. Ze stellen geen twee verschillende Japanse categorieën vast.
Welke identifier moet een vertaald afbeeldingsonderschrift behouden?
Vermeld de beherende instelling en het bijbehorende inventarisnummer, en citeer vervolgens het record dat gebruikt is voor de vertaalde titel. Die details stellen een lezer in staat de juiste afbeelding te vinden, zelfs wanneer titels, spellingsvormen van lange klinkers en Engelse categoriewoorden variëren.
Museumfilms
The Met — Sunday at the Met: Penseelschrift in de Japanse kunst
The Met — Het Japanse zwaard en de Japanse esthetiek
Collectierecords en aanbevolen literatuur
- Kanjipedia, lemma voor 刀
- Nationaal Museum van Tokio, Japans-Engels vertaalhandboek
- Zaal 13-inventarislijst, december 2020 tot februari 2021
- Mikazuki Munechika: kling, signatuur en schede
- Atsushi Tōshirō, F-19547
- Iwakiri Nagatsuka Tōshirō, F-20104
- Twee kanten van een signatuur: Hoe musea Tachi- en Katana-inscripties labelen
