Spośród wszystkich czczonych mieczy wykutych przez tysiąclecie japońskiego mieczownictwa, żaden nie kryje w sobie głębszej mistyki niż Honjo Masamune (本庄正宗). Stworzony w okresie późnego Kamakura do wczesnego Nanbokucho przez legendarnego mistrza szkoły Soshu Goro Nyudo Masamune (五郎入道正宗), ten miecz nie był jedynie bronią wojenną: przez ponad dwa i pół wieku służył jako fizyczny emblemat prawa siogunatu Tokugawa do rządzenia Japonią. Uznany za oficjalny japoński Skarb Narodowy (Kokuho) w 1939 roku, miecz przetrwał blisko sześćset lat feudalnych wojen domowych, pożarów zamków i dynastycznych przewrotów — by zniknąć bez śladu w grudniu 1945 roku po przekazaniu go posterunkowi policji w okupowanym Tokio.
1. Krew i żelazo pod Kawanakajimą (1561): Jak miecz zyskał swoją nazwę
Podczas gdy Goro Nyudo Masamune wykował ten miecz w Kamakurze w XIV wieku — pozostawiając trzpień niepodpisany (mumei), jak było w zwyczaju w przypadku jego najwyższej klasy dzieł — miecz zyskał swoją historyczną nazwę dwa stulecia później na spowitych mgłą równinach prowincji Shinano. Podczas czwartej bitwy pod Kawanakajimą (1561), armie Takeda Shingena i Uesugi Kenshina starły się w jednym z najkrwawszych starć okresu Sengoku.
Według kronik wojskowych z okresu Edo i inwentarzy rodu Tokugawa, Honjo Echizen-no-kami Shigenaga (本庄越前守繁長), zaciekły dowódca służący pod Uesugi Kenshinem, stanął do pojedynku z wrogim oficerem imieniem Umanosuke, który dzierżył ostrze Masamune. Podczas pojedynku Umanosuke opuścił miecz z tak przerażającą siłą, że przeciął żelazny hełm bojowy Honjo Shigenagi (kabuto) czysto na dwoje. Co niezwykłe, Shigenaga przeżył cios jedynie z płytką raną skóry głowy, powalił napastnika i zdobył miecz jako trofeum bitewne. Ponieważ ostrze przecięło warstwowe żelazne płyty hełmu, nie doznając ani jednego śmiertelnego pęknięcia czy stępienia krawędzi tnącej, stało się znane w całej Japonii jako Honjo Masamune.
Film dokumentalny: Śledzenie historycznego pochodzenia Honjo Masamune od feudalnych pól bitewnych po powojenne Tokio.
2. Od zamku Fushimi po skarbiec siogunatu Tokugawa
Honjo Shigenaga zachował swoje cenne trofeum przez ponad trzy dekady, aż do późnych lat 90. XVI wieku, gdy klan Honjo stanął w obliczu poważnych trudności finansowych podczas przymusowych prac budowlanych Toyotomiego Hideyoshiego w zamku Fushimi. Zmuszony do zdobycia srebra na utrzymanie swoich wasali, Shigenaga niechętnie sprzedał miecz za trzynaście枚 (mai) złotych monet oban— oszałamiającą sumę w czasach, gdy legendarny znawca mieczy Hon'ami Koetsu wyceniał nawet najwyższej klasy arcydzieła na ułamek tej kwoty.
Ostrze trafiło najpierw do Toyotomiego Hidetsugu, bratanka i regenta Toyotomiego Hideyoshiego. Po upadku Hidetsugu weszło w posiadanie samego Hideyoshiego, który później podarował je Tokugawie Ieyasu, założycielowi siogunatu Tokugawa. Po ustanowieniu bakufu w Edo w 1603 roku Ieyasu ogłosił Honjo Masamune najwyższym dziedzicznym skarbem panującego głównego rodu Tokugawa (Shogun-ke). Od Ieyasu do drugiego szoguna Hidetady, trzeciego szoguna Iemitsu, a następnie poprzez linię odgałęzienia Kii do Tokugawy Iemasy (szesnastego zwierzchnika klanu Tokugawa w dwudziestym wieku), miecz był przekazywany jako święte insygnium władzy szogunów.
3. Metalurgia Soshu-Den: co zachowane drzeworytowe Obrigami ujawniają o głowni
Chociaż żadna współczesna fotografia Honjo Masamune w wysokiej rozdzielczości nie istnieje dzisiaj, jego dokładne wymiary, krzywizna i krystaliczne struktury stali zostały skrupulatnie udokumentowane w Kyoho Meibutsu Cho (享保名物帳)—osiemnastowiecznym rejestrze sławnych mieczy szogunatu sporządzonym przez rodzinę Hon'ami za szoguna Tokugawy Yoshimune—a także w dossier nominacji na Skarb Narodowy Ministerstwa Edukacji z 1939 roku.
Pierwotnie wykuty jako długi kawaleryjski tachi, głownia została skrócona od trzpienia (o-suriage) do noszonej katany o długości 2 shaku, 1 sun, 6 bu (około 65,4 cm / 25,75 cala). Jej metalurgiczny podpis ucieleśniał szczyt Masamune Soshu-den (相州伝) innowacja:
- Jihada (powierzchniowy wzór stali): Dynamiczna mieszanka itame-hada (wzór słojów drewna) zmieszanego z wirującym mokume (wzór sęków drewna), nasyconego gęstym, iskrzącym się ji-nie (skupiska kryształów martenzytycznych widoczne gołym okiem) oraz świetlistym chikei (ciemne, lśniące linie wysokowęglowe przenikające stal rdzenia).
- Hamon (linia hartowania): Falisty notare (łagodna fala) wzór połączony z gunome falami, wykonany w grubym, błyszczącym nie-deki a nie mgliste nioi. To hartowanie austenityzujące w wysokiej temperaturze wytworzyło szeroką, chmurną strefę przejściową wypełnioną kinsuji ("złotymi nićmi") oraz inazuma ("błyskawicami").
- Boshi (hartowanie ostrza): Nieuporządkowane, płomieniste midare-komi hartowanie w kissaki z żywym powrotem (kaeri), zaprojektowane, aby zapobiec pęknięciu czubka przy uderzeniu w blaszki żelaznej zbroi — dokładnie dlatego ostrze przetrwało rozłupanie hełmu Honjo Shigenagi pod Kawanakajimą.
4. Oś czasu historycznej proweniencji Honjo Masamune
| Data / Okres | Opiekun / Lokalizacja | Udokumentowane wydarzenie historyczne i metalurgiczne |
|---|---|---|
| ok. 1300–1330 (późny okres Kamakura) | Goro Nyudo Masamune (Kamakura) | Wykuwany w prowincji Sagami z wieloetapowej stali warstwowej i przy użyciu wysokotemperaturowego nie-deki hartowania różnicowego. |
| 1561 (czwarta bitwa pod Kawanakajimą) | Honjo Shigenaga (klan Uesugi) | Rozcina żelazny kabuto hełm Shigenagi w walce; zdobyty przez Shigenagę i nazwany „Honjo Masamune”. |
| ok. 1592–1600 (Azuchi-Momoyama) | Toyotomi Hidetsugu → Hideyoshi → Tokugawa Ieyasu | Kupiony za 13 złotych monet oban; podarowany Tokugawie Ieyasu i wyniesiony do rangi najwyższej relikwii rodowej siogunatu Tokugawa. |
| 1719 (era Kyoho) | Skarbiec zamku Edo (rejestr Hon'ami) | Formalnie skatalogowany w Kyoho Meibutsu Cho jako o-suriage mumei głownia o długości 65,4 cm (2 shaku 1 sun 6 bu). |
| 1939 (Showa 14) | Książę Tokugawa Iemasa (Tokio) | Uznany za Skarb Narodowy (Kokuho) na mocy japońskiej ustawy o ochronie skarbów narodowych. |
| grudzień 1945 – styczeń 1946 | Posterunek policji Mejiro (Toshima-ku, Tokio) | Przekazany przez Tokugawę Iemasę wraz z 14 innymi mieczami rodzinnymi; odnotowany jako wydany przedstawicielowi Aliantów ("Sgt. Coldy Bimore") i znika. |
Śledztwo archiwalne: pełnometrażowy film dokumentalny o historii badający dyrektywę rozbrojeniową Aliantów z 1945 roku i zagadkę księgi posterunku policji Mejiro.
5. Grudzień 1945 na posterunku policji Mejiro: zagadka "Sgt. Coldy Bimore"
Po kapitulacji Japonii w sierpniu 1945 roku Naczelny Dowódca Sił Alianckich (SCAP) wydał szeroko zakrojoną dyrektywę nakazującą konfiskatę wszelkiej broni wojskowej i cywilnej — w tym zabytkowych mieczy rodzinnych — aby zapobiec zbrojnemu buntowi. Choć urzędnicy SCAP później wyjaśnili, że poświadczone dziedzictwo artystyczne i historyczne jest wyłączone ze zniszczenia, zimą 1945 roku panował chaos.
Zdeterminowany, by dać przykład arystokratycznego podporządkowania się powojennemu prawu, książę Tokugawa Iemasa osobiście polecił swojemu zarządcy domowemu dostarczyć czternaście cennych mieczy rodu Tokugawa — w tym Skarb Narodowy Honjo Masamune — do posterunku policji Mejiro w Tokio w grudniu 1945 roku. Według zachowanego japońskiego rejestru posterunku policji pakunek mieczy został przekazany w styczniu 1946 roku mężczyźnie zapisanemu fonetycznie japońską kana jako "Sgt. Coldy Bimore" (コルディ・バイモア軍曹) z 7. Pułku Kawalerii USA (lub Foreign Liquidations Commission).
Dziesięciolecia późniejszych badań archiwalnych prowadzonych przez japońskich historyków miecza, badaczy amerykańskich Archiwów Narodowych i genealogów wojskowych ujawniły zaskakujący fakt: żaden żołnierz o nazwisku „Coldy Bimore” nigdy nie figurował na listach 7. Pułku Kawalerii USA ani alianckich sił okupacyjnych. Historycy powszechnie wnioskują, że wpis był albo zniekształconą transkrypcją fonetyczną sporządzoną przez japońskiego oficera biurowego próbującego zapisać usłyszane angielskie wyrażenie lub nazwisko, albo celowym pseudonimem użytym podczas chaotycznego rekwirowania trofeów wojennych.
Choć teoretycznie możliwe jest, że głownia została wrzucona do Zatoki Tokijskiej lub przetopiona w arsenału Akabane wraz z tysiącami masowo produkowanych wojennych shin-gunto głowni, większość uczonych i rzeczoznawców NBTHK (Towarzystwa Ochrony Japońskich Mieczy Artystycznych) stanowczo wątpi w taki los. Honjo Masamune był przechowywany w niepodważalnie wysokiej rangi oprawach i skrzyniach szogunatu (hakogaki). Znacznie bardziej prawdopodobne jest, że miecz został przewieziony do Stanów Zjednoczonych w worku powracającego żołnierza—gdzie może spoczywać do dziś na strychu, w szafie posiadłości lub w regionalnej kolekcji, a jego niepodpisany trzpień ukrywa tożsamość przed właścicielem, który zakłada, że to tylko kolejna pamiątka z II wojny światowej.
Śledztwo historyczne: jak rzeczoznawcy mieczy (specjaliści kantei) mogliby jednoznacznie zidentyfikować niepodpisany Honjo Masamune, gdyby kiedykolwiek wypłynął.
6. Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Jak historycy mogliby udowodnić, że znaleziona katana to prawdziwy Honjo Masamune, jeśli jej trzpień jest niepodpisany?
Chociaż Honjo Masamune jest mumei (niepodpisany) z powodu skrócenia trzpienia (o-suriage), to Kyoho Meibutsu Cho oraz rejestr Skarbów Narodowych z 1939 r. zachowują jego dokładną długość głowni (65,4 cm), krzywiznę, ślady pilnika na trzpieniu (yasurime), liczbę otworów na kołki (mekugi-ana), a także szczegółowe, ręcznie wykonane odbitki (oshigata) jego unikalnych nie kryształów i kinsuji wzorów. W japońskiej ocenie mieczy (kantei), odbitka oshigata hamon i trzpienia głowni jest tak indywidualnie unikalna jak ludzki odcisk palca.
Czy inne miecze Masamune będące Skarbem Narodowym przetrwały II wojnę światową?
Tak. Kilka uwierzytelnionych arcydzieł Goro Nyudo Masamune przetrwało wojnę i pozostaje dziś zachowanych w Japonii jako wyznaczone Skarby Narodowe, w tym Kanze Masamune i Nakatsukasa Masamune (przechowywany w Tokijskim Muzeum Narodowym), Fudo Masamune (własność Muzeum Sztuki Tokugawa w Nagoi) oraz Hyuga Masamune (Muzeum Pamięci Mitsui). Badanie tych zachowanych ostrzy pozwala metalurgom na bezpośrednie zapoznanie się z dokładną strukturą stali Soshu-den Masamune.
Co stało się z pozostałymi mieczami Tokugawa poddanymi na posterunku policji Mejiro?
Wszystkie czternaście mieczy poddanych przez księcia Tokugawę Iemasę w tym pakiecie z grudnia 1945 roku zniknęło wraz z Honjo Masamune. Jednak inne gałęzie rodziny Tokugawa — przede wszystkim gałąź Owari Tokugawa w Nagoi, której zbiory stanowiły rdzeń Muzeum Sztuki Tokugawa — z powodzeniem zachowały swoje rodowe kolekcje po tym, jak SCAP wydał w 1946 roku formalne pozwolenia na zachowanie zarejestrowanych mieczy artystycznych.
