Een krul aan het uiteinde van een achtste-eeuws zwaard
In het Nationaal Museum van Tokio is er een ijzeren zwaard waarvan de meest welsprekende eigenschap zeer weinig van zijn lengte beslaat. Het einde van de grip keert terug als het puntje van een jonge varen. Het museum identificeert het stuk door een opgravingsplaats in Hokkaido en door een nummer, J-34274. Ver naar het zuiden, een achtste-eeuwse document in Todaiji beschrijft een keizerlijk zwaard door de kleuren van zijn riemen, de voering van zijn zak, en de aard van goud en zilver. Het onderscheidt zelfs de vorm van het punt. Elke beschrijving kan ons iets vertellen dat de ander niet kan. Samen veranderen ze de vraag die we stellen over vroege Japanse zwaarden. Voordat we de eerste voorouder van de gebogen tachi proberen te vinden, kunnen we vragen wie deze objecten bewaarde, wat ze erin zagen, en waarom alles voor ons overleeft om vandaag te zien.
De varen is een goed beginpunt, juist omdat het beeld zo gemakkelijk verkeerd begrepen wordt. Het warabite-zwaard ontleent zijn naam aan een kenmerk van het gevest. Het woord zegt niets over hoe sterk de kling gebogen moet zijn. Een ogenschijnlijk rechte kling en een duidelijk gekrulde greepknop kunnen dus heel goed bij hetzelfde stuk horen. Omgekeerd volstaat een foto van een gebogen silhouet zonder handgreep niet om het als warabite te herkennen. In het Engels komen onder meer de spellingen warabitetō en warabitedo voor. De Japanse tekens voor adelaarsvaren en hand verwijzen naar dezelfde vorm van een zich ontrollende scheut. In de Engelstalige catalogus van het museum in Tokio verduidelijkt de eenvoudige omschrijving “curled pommel” meer dan een uitvoerige theorie over de oorsprong van de katana.

Wat de schrijvers van Tōdaiji daadwerkelijk optekenden
Na het overlijden van keizer Shōmu in 756 ontving Tōdaiji met de grote schenking van keizerin Kōmyō voorwerpen van zeer uiteenlopende aard. Een schriftelijke verantwoording vergezelde het geschenk. De zwaardlijst is in transcriptie te raadplegen bij het Tokyo National Research Institute for Cultural Properties. Ze opent met een opschrift dat honderd zwaarden noemt. Daaronder staan zowel afzonderlijke voorwerpen als groepen waarvan men de gemeenschappelijke kenmerken maar één keer hoefde te beschrijven. Het getal bovenaan hoort bij een achtste-eeuwse registratie. Je kunt het niet lezen als het aantal complete zwaarden dat nu in de Shōsōin ligt, laat staan als het aantal identieke zwaarden waarmee ooit een eenheid wachters was uitgerust. Een inventaris heeft een eigen doel, datering en manier van formuleren.
Hieronder de vermelding voor het zwaard, bekend onder de indrukwekkende naam Kingindenso no kara-tachi. De medewerker vermeldt de lengte van het lemmet als twee shaku, zes sun en vier bu. Het punt heeft scherpe randen aan beide zijden. De beschrijving specificeert de vorm van de handgreep, met bergachtige vormen en een wijnrankdecoratie. Wit leer en paars leer spelen verschillende rollen in de bevestiging. De lijst eindigt met de beschrijving van de tas, een stof met een rood patroon en een lichtgroene voering. Wanneer je het hardop leest, gaat de beschrijving van staal over huid en kostbare metalen naar stof. In de administratie van de schenker behoorden al deze materialen tot de identiteit van het cadeau. Een moderne presentatie, bestaande alleen uit staal, zou juist enkele van die details weghalen waardoor de ontvanger het zou kunnen herkennen.
De aangrenzende vermeldingen laten zien waarom die precisie van belang was. Bij een ander versierd zwaard staan een iets afwijkende klinglengte en een andere combinatie van ophanging en foedraal. Verscheidene hebben vergelijkbare punten. Wie alleen weet dat het zwaard een versierde schede en bij de punt twee snijkanten heeft, houdt op dezelfde bladzijde meerdere kandidaten over. Een bepaalde stof en kleur erbij betrekken verkleint de keuze. Een instelling zou daar nu een inventarisnummer en foto's voor kunnen gebruiken. De schrijver beschikte over afmetingen, aantallen, kleuren en de plaats van de versieringen. Wie de aantekeningen over de stof als bijkomstige luxe beschouwt, ziet een deel van het oorspronkelijke identificatiesysteem over het hoofd.
De lengte vormt voor de moderne lezer een leerzame valkuil. Een tabel die stilzwijgend een vertrouwde moderne waarde voor de shaku gebruikt, levert een keurig decimaal getal op en wekt tegelijk een ongegronde indruk van nauwkeurigheid. Eerst moet duidelijk zijn welke maatstaven, eenheden en conventies in de betreffende historische context golden. Ook bij het meten van een bewaarde kling moeten de eindpunten worden vastgelegd. De totale lengte met beslag, de lengte van de kling alleen en de lengte van een moderne replica zijn drie legitieme getallen die verschillende vragen beantwoorden. Door de oorspronkelijke eenheden in de transcriptie te behouden blijft toetsing aan andere bronnen mogelijk. Omrekenen is een afzonderlijke stap met eigen aannames.

Waarom kleuren en voeringen historisch bewijs zijn
Stel je voor hoe men zonder elektrisch licht of foto's een levering controleerde. Het zichtbare onderscheid tussen een fijn rood foedraal en een bleke voering was dan allerminst een kleinigheid. Bij het openen kwamen verschillen aan het licht die van buitenaf onzichtbaar waren. Een versleten riem kon worden vervangen terwijl een herkenbaar metalen beslagstuk bij het zwaard bleef. Twee stukken die in de opslag sterk op elkaar leken, konden een heel verschillende reparatiegeschiedenis hebben. De inventaris legt het moment vast waarop bepaalde onderdelen bij elkaar hoorden. Ze belooft niet dat alle onderdelen de volgende twaalf eeuwen met elkaar verbonden bleven. Voor het onderzoek levert dat onderscheid meer op dan de veronderstelling dat iedere moderne foto het geheel in exact zijn oorspronkelijke staat toont.
Het document bewaart ook gegevens over de gemeenschap van de schenkster. Iemand kon weefsels onderscheiden en verwachtte dat de ontvanger of diens medewerkers de verschillen begrepen. Stukken leer die op het oog op elkaar leken, konden toch afzonderlijk genoemd worden omdat ze op verschillende plaatsen thuishoorden. Ook nadat een kostbare kling al geteld was, vond men het textiel nog belangrijk genoeg om te beschrijven. Dat biedt zicht op verschillende grotendeels anoniem gebleven beroepen. We kennen niet de namen van de mensen die elke riem sneden, de foedralen maakten of de bundels in ontvangst namen. Hun deskundigheid spreekt wel uit het zorgvuldige onderscheid tussen de toebehoren. Een zo beschreven zwaard was al vóór het in de schatkamer kwam het werk van mensen uit meer dan één ambacht.
Er is een vergelijkbaar probleem met het woord Tang. Het maakt uit of een schrijver een naam gebruikt voor een stijl, een uiterlijk of een bepaald object, en of een moderne vertaler een claim heeft toegevoegd over waar het object vandaan komt. Het register bevat verbindingen die niet allemaal dezelfde formulering gebruiken. Objecten, ambachtslieden, ontwerpen, woorden en grondstoffen reisden door Oost-Azië, soms via verschillende routes. Bewijs dat een motief werd bewonderd op het Nara hof is uitstekend bewijs van smaak daar. Het toewijzen van het metaal, de maker of de gehele montage aan een bepaalde buitenlandse werkplaats vereist een ander soort demonstratie. Een object kan meerdere geschiedenissen van beweging tegelijk dragen.
De foto, de schat en de replica
Opmerkelijk aan een hedendaagse zoektocht naar een zwaard uit de Shōsōin is hoeveel betrouwbare museumverwijzingen bij reproducties uitkomen. Ook die zijn het bestuderen waard. Het Nationaal Museum van Nara registreert onder collectienummer 253 een groep reproducties van zwaarden uit de schatkamer. Bij een met zilver en goud versierd exemplaar onderscheidt de catalogus het stuk in eigen bezit van het oudere voorbeeld. De Japanse tentoonstelling over het reconstrueren van de schatten uit de Shōsōin dateert het project in de vroege Meijiperiode en noemt de tentoonstellingsorganisatie uit Nara achter de kopie van 1875. Die datum maakt deel uit van de historische waarde van het voorwerp. Waarnemers uit de Meijiperiode legden vast wat zij wezenlijk vonden aan een veel ouder stuk en zetten die observatie om in een nieuw werk.
De decoratie van het model voor die kopie omvat wolken, lopende dieren en plantenrollen verdeeld over de schede, met metalen fittingen interpunctie zijn lengte. Decoratie verandert schaal als het oog van de hele omtrek naar een individueel motief. Gezien van over een kamer breken de fittingen een lang oppervlak. In de buurt gezien, tekenen de schuifvormen weer naburige details samen. De museumreproductie maakt deze twee manieren van zien beschikbaar, zelfs als het origineel elders is. Zijn bestaan geeft ons niet het recht om een foto van de kopie naast een oude datum zonder bijschrift te plaatsen. Het geven van de twee data kan een duidelijk probleem veranderen in een miniatuur geschiedenis van de studie van ambacht.
Een mooie vergelijking biedt een achtste-eeuwse, roodgekleurde ivoren maatstok in Tokio, afkomstig uit de schatten van Hōryūji. Hij behoort tot een andere collectie en heeft een andere functie. De kleine versieringen op het oppervlak en de maatverdeling langs de rand brengen ornament en ruimtelijke indeling bij elkaar. De maatstok toont de materiële cultuur waarin een inventaris afstanden van minder dan een vingerbreed kon aangeven. Hij levert niet de ontbrekende ijking voor elk getal op de lijst van Tōdaiji. Juist doordat zijn herkomst en verzamelgeschiedenis bekend zijn, kan hij als eigentijds vergelijkingsstuk dienen zonder dat we hoeven te doen alsof hij ooit op het bureau van de schrijver lag.

Wat men in een schatkamer opneemt
De vertrouwde buitenkant van de Shosoin leidt een bezoeker ertoe te denken dat de tijd binnen het gebouw stilstand heeft gekend. Toch wijzen het donatieverslag, aanvullende aantekeningen, moderne replica's en gepubliceerde technische studies in een andere richting. Mensen selecteerden objecten, noteerden wat ze zagen, hielden de bewegingen bij, inspecteerden materialen en vonden manieren om fragiele voorwerpen te presenteren. Het bewaren van iets gedurende meer dan een millennium is een reeks beslissingen. Een afbeelding van de opslagruimte creëert een context voor dat werk. Het is onmogelijk om voor elk object dat op een pagina van een donatielijst staat, een ononderbroken verblijf in een specifieke ruimte te garanderen.
Dit is belangrijk als het woord overleven in het verhaal komt. Een kostbare hofmontage die herkenbaar blijft voor een moderne onderzoeker profiteerde van een instelling die zowel organisch materiaal als metaal kon behouden. Een begraafomgeving kan ons ijzer achterlaten tijdens het veranderen van de omtrek of het verwijderen van een bijgevoegde organische bekleding. Geen van beide objecten vertegenwoordigt de gemiddelde staat van een achtste-eeuws zwaard in gebruik. De verschillende geschiedenissen van het behoud hebben het bewijs gesorteerd voordat de historicus het ooit tegenkomt. De verleiding is om een hof dat van briljante kleuren hield te contrasteren met een noordelijke samenleving die de voorkeur gaf aan blote ijzer. Dat contrast zou stilletjes een verschil in behoud omzetten in een verschil in menselijke voorkeur.
De decoratie met een jachtmotief op een zilveren vaat uit Shosoin biedt een nuttig controlepunt voor een andere interpretatie. Edelmetaal, lijnen en diermotieven kunnen een gebogen oppervlak vormen, los van een zwaardhoes. Ontwerpers die in verschillende materialen werkten, stonden voor vergelijkbare visuele uitdagingen. Er is geen noodzaak om aan te nemen dat dezelfde ambachtsman beide stukken heeft gemaakt, of om een specifiek diermotief toe te schrijven aan een enkel koninkrijk. Het volgen van de decoratie van de zilveren vaat naar de zwaardhoes opent een bredere vraag over de verspreiding van ontwerpen. Het houdt de vergelijking ook in goede ban. Het bewijs is een observeerbare behandeling van het oppervlak, en niet een ongedocumenteerde reis van een specifieke ambachtsman.

Vijf inzendingen in een tentoonstelling in Tokio
De tentoonstelling van het Tokyo National Museum op warabite zwaarden maakt een kleine maar onthullende oefening in het lezen van een checklist. Er staan vijf items in. Het Hokkaido zwaard komt van de Kashiwagi Higashi site, met name de Moizari Nummer Elf begrafenis, op Eniwa. Het museum kent het toe aan de achtste eeuw en gebruikt de lokale archeologische benaming Satsumon. Een tweede object komt uit Tokushima op Shikoku. Twee meer verwijzen naar Nagano locaties, een vergezeld van een kwalificatie over de gemelde vindplaats. Het laatste item is een reproductie uit de twintigste eeuw waarvan het oude model geen bekende vondst heeft. Het tellen van alle vijf punten op een kaart als vijf gelijkwaardige oude ontdekkingen zou een tentoonstelling verstoren die zorgde voor hun verschillen te verklaren.
Let op hoe zelfs de benamingen van de periodes veranderen wanneer het oog de lijst volgt. Satsumon is passend voor de vondsten in Hokkaido. Asuka en Nara komen voor als chronologische termen voor werken elders in de archipel. Een gemeenschappelijk tijdperk maakt vergelijking mogelijk over dit geografische gebied, zonder de noordelijke archeologische volgorde te dwingen om de administratieve terminologie van de hoofdstad te gebruiken. Daarom horen zowel een naam als een datum in een goede bijschrift. Dezelfde datum kan samenlevingen met verschillende begrafenisrituelen en verschillende relaties met een hof beschrijven. Hetzelfde woord op twee labels hoeft niet te betekenen dat de objecten op dezelfde route naar het museum zijn gebracht.
Het museum beschrijft de bekendheid van dergelijke vondsten in noordoostelijke graven en het bestaan van vondsten veel verder westwaarts. Een van de verklaringen besproken voor sommige westerse voorbeelden is de verplaatsing van mensen die bekend staan in de rechtbank verslagen als Emishi. De formulering is belangrijk. Een verklaring voor een distributiepatroon is iets anders dan een biografische identificatie van de eigenaar van een bepaald ongesigneerd zwaard. Objecten kunnen reizen met mensen, passeren tussen hen, of blijven in een familie over meer dan één generatie. Een vondstplaats stelt vast waar een object werd afgezet of ontdekt. Het vertelt ons helemaal niet hoe de persoon die het maakte zichzelf noemde of waar ze hun vak geleerd hebben.
Is dit het begin van de kromming?
Een reeks silhouetten in een lesboek kan de vroege zwaardgeschiedenis een bedrieglijk bevredigende richting geven: een rechte lijn vooraan en een sterk gebogen tachi achteraan. Het is verleidelijk daartussen een noordelijk zwaard te plaatsen en pijlen te tekenen. De bewaarde voorwerpen laten zich minder eenvoudig ordenen. De krul van een greepknop, de hoek tussen greep en kling en een doorgaande kromming van de klingrug zijn afzonderlijke waarnemingen. Elk kenmerk kan sterker of zwakker lijken als men een foto draait of onder een verkortende hoek fotografeert. Ook beschadiging en verblijf in de bodem tekenen het oppervlak van een archeologisch object. Een uitspraak over de historische ontwikkeling van de kromming moet duidelijk maken welk deel men vergelijkt en in welke staat dat deel bewaard is.
Bedenk eens wat zelfs een overtuigende volgorde van gedateerde objecten open zou laten. Een vorm kan verschijnen op meer dan één plaats, blijven in gebruik na een andere vorm verscheen, of verdwijnen van overlevende deposito's omdat de gewoonte van begrafenis veranderd. Een goed bewaarde rechtbank cadeau kan ouder zijn dan sommige schijnbaar eenvoudige graf vondsten. Evenmin zou het vaststellen van een opeenvolging van data automatisch leiden tot een instructielijn tussen workshops. Continuïteit is een historische claim die tussenpersonen, geografische context en vergelijking van verschillende kenmerken vereist. Het is interessanter om te vragen welke kenmerken samen reizen dan de titel van eerste katana te geven aan een opvallend vroeg stuk.
Het metaal zelf laat nog eens zien waar een foto ophoudt. Op een opgravingsfoto zijn de algemene vorm, een onderbroken contour of de omtrek van een bewaard metalen gevest te zien. Een inventaris kan een materiaal bij naam noemen dat op het huidige oppervlak moeilijk te herkennen is. Geen van beide bronnen geeft op zichzelf de chemische samenstelling, de hardheid of de inwendige structuur van alle onderdelen. Materiaalonderzoek in het kader van conservering kan zulke vragen stellen over één specifiek voorwerp. Bij elk antwoord horen de identiteit van het onderzochte exemplaar en de grenzen van de methode. Wie de uitkomsten voor een moderne replica toepast op alle oorspronkelijke zwaarden uit de schatkamer, wist precies het onderscheid uit dat de museumetiketten bewaren.
Twee verschillende manieren om een achtste-eeuwse persoon te ontmoeten
De meest indrukwekkende ontmoeting in het Todaiji-document is wellicht met een persoon die een bleekgroene voering opmerkte en oordeelde dat deze in een permanent archief thuorde. Aan de noordelijke kant kan dat ook met mensen die een herkenbaar object in een specifieke graf in Eniwa plaatsten. Geen van deze ontmoetingen geeft ons een persoonlijke naam. De ene is gebaseerd op schriftelijke keuzes, de andere op een gedocumenteerde archeologische context. Tussen hen staan moderne archeologen, registrars en restaurateurs, wiens keuzes beide ontmoetingen mogelijk maken. Hun labels verdienen evenveel aandachtige lectuur als de objecten zelf. Een gerapporteerde vindplaats, een datum die aan een kopie is toegekend, of een toevoeging voor een plaatsnaam kan het hele verhaal dat we vertellen, veranderen.
Om deze vroegste zwaarden weer in het middelpunt van de aandacht te plaatsen, voegt u onder elk beeld in een denkbeeldige tentoonstelling drie regels toe. Gebruik de eerste regel om te beschrijven wat bewaard is gebleven, inclusief het specifieke kenmerk dat leidde tot de identificatie. Gebruik de tweede regel voor het vroegst vastgestelde verband of de geregistreerde vindplaats. Reserveer de derde regel voor wat nog onbekend is. Voor de schat van Nara zullen die regels spreken van een schenking, kostbare materialen en de beperkingen van identificatie over de tijd. Voor het zwaard uit Hokkaido zullen ze spreken van een gebogen knop, een begraafplaats uit de achtste eeuw en de beperkingen van wat die vondst kan vertellen over latere zwaarden. Het resultaat is twee scherpe en gedetailleerde geschiedenissen, die meer onthullen dan een enkele overgang van recht naar gebogen.
Veelgestelde vragen
Wat is de zwaardinventaris van de Shōsōin?
De Todaiji donatielijst van 756 registreert groepen en individuele voorwerpen, waaronder zwaarden, bevestigingen, riempjes en zakken. Het beschrijft een geschenk op een bepaalde datum.
Wat maakt een warabite zwaard herkenbaar?
De naam verwijst naar de krul aan het uiteinde van de greep, die doet denken aan een zich ontrollend varenblad. De kromming van de kling is een afzonderlijk kenmerk.
Waar is het Tokyo National Museum warabite J-34274 gevonden?
Het zwaard komt uit graf nr. 11 van Moizari op de vindplaats Kashiwagi Higashi in Eniwa op Hokkaido. Het museum dateert het in de achtste eeuw, in de Satsumonperiode.
Zijn alle warabite-zwaarden in het noorden van Japan gevonden?
De noordelijke vondsten zijn prominent, maar de tentoonstelling in Tokio documenteert ook vondsten in Nagano en Tokushima. Hoe goed de vindplaats bekend is, verschilt per voorwerp.
Zijn op alle foto's van zwaarden uit de Shōsōin de oude originelen te zien?
Op sommige foto's staan moderne reproducties. Het Nationaal Museum van Nara registreert zijn groep replica's onder collectienummer 253; de datering van het gefotografeerde stuk doet er dus toe.
Bewijst de gekrulde greepknop dat de gebogen tachi rechtstreeks van dit type afstamt?
De greepknop en de kromming van de kling zijn kenmerken van verschillende onderdelen. Voor een historisch verband zijn naast gelijkenis ook dateerbare tussenschakels nodig.
Films en lezingen
Metropolitan Museum of Art — Inleiding tot de kunst van de samoerai
Metropolitan Museum of Art — Het behoud van Japanse kunstwerken in buitenlandse collecties
Collectiegegevens en verdere literatuur
- Tokyo National Research Institute for Cultural Properties
- Nationaal Museum van Tokio — vijf tentoonstellingsvermeldingen van warabite-zwaarden
- Nationaal Museum van Nara — groep zwaardreplica's 253
- Reconstructies van de schatten van de Shōsōin — tentoongestelde voorwerpen
- Tang Dao en Nara Chokuto: Wat de Shosoin-zwaarden onthullen over de oorsprong van Japanse bladen
