Twee Japanse museumrecords maken een intrigerend paar. Tokyo National Museum noemt een blad getekend door Sa Yasuyoshi een tantō en geeft zijn lengte als 32,0 centimeter. Een Japanse Sword Museum tentoonstellingslijst noemt een blad getekend door Hiromitsu a wakizashi en geeft zijn lengte als 30.3 centimeter. Het object dat een dolk wordt genoemd is langer dan het object dat een kort zwaard wordt genoemd. Beide behoren tot de veertiende eeuw. Beide beschrijvingen komen van instellingen die gewend zijn Japanse zwaarden te meten en te identificeren. De schijnbare omkering is een uitstekende inleiding tot wat een museum eigenlijk doet als het een object een naam geeft.
De bekende regel plaatst een tantō onder een shaku en een wakizashi in het bereik van één tot twee shaku. In de conventionele moderne conversie is een shaku ongeveer 30,3 centimeter. De regel is nuttig voor het richten van jezelf in een galerie of het interpreteren van een lijst van dimensies. Het wordt minder handig wanneer het de woorden die naast het nummer staan, verwijdert. In Tokio bevat de officiële naam van het Yasuyoshi stuk eigenlijk tantō. Het vervangen van die naam door wakizashi op de kracht van een liniaal zou een belangrijk deel van het record verwijderen. De interessantere vraag is welke informatie de naam naast lengte bewaart.
Welk deel wordt gemeten?
Een zwaard in een galerie kan meerdere redelijk legitieme lengtes hebben. Een museum kan het gehele gemonteerde object voor een display of vervoer record meten. Een specialistische catalogus kan de bladlengte geven. Een publicatie over meubels kan de schede apart van het handvat meten. Nagasa verwijst naar een rechte meting tussen de punt en de inkeping aan de achterkant van het blad. Het sluit de tang uit. Het volgen van de curve langs een zichtbare rand geeft een andere afstand; meten vanaf het uiteinde van de tang geeft nog een ander. Twee nauwkeurige metingen kunnen daarom hetzelfde object laten lijken op twee heel verschillende ingangen.
Het Metropolitan Museum of Art beschrijft een wakizashi met een veertiende-eeuwse kling en een aanzienlijk jongere montering. De totale lengte bedraagt 72,6 centimeter, de lengte van de snede 51,4 centimeter. Wie alleen de grootste maat overneemt, zou zich kunnen afvragen waarom het museum een lang zwaard als kort aanduidt. Met beide gegevens naast elkaar verdwijnt die schijnbare tegenstrijdigheid. Ook de kromming wordt afzonderlijk vermeld. In een paar catalogusregels liggen de verhoudingen, de extra lengte van het gevest en het verband tussen kling en montering vast. Eén getal in een spreadsheet kan die informatie niet overbrengen.
Juist bij een grenswaarde doet het ertoe hoe een maat wordt weergegeven. Een cataloguswaarde van 30,3 centimeter is tot op één decimaal vermeld. Zonder de oorspronkelijke meetgegevens valt daaruit geen nauwkeuriger onderscheid af te leiden. Ook een maat in shaku, sun en bu kan al zijn afgerond voordat een hedendaagse redacteur haar onder ogen kreeg. Extra nullen bij een omrekening wekken een schijn van zekerheid die de bron niet biedt. Bij een grensgeval kan men in een museale beschrijving doorgaans het beste de gepubliceerde nauwkeurigheid aanhouden en de classificatie van de catalogus letterlijk overnemen.
In het dagelijks taalgebruik raakt de regel van één shaku gemakkelijk uit balans. Dat een tantō ongeveer een voet lang of korter is, blijft goed hangen. De Engelse voet en de Japanse shaku zijn echter verschillende eenheden die toevallig dicht bij elkaar liggen. Wie objectbeschrijvingen in inches doorloopt, kan onbewust een andere grens trekken. Een museum dat beide stelsels gebruikt, vermeldt soms in het ene veld een breuk en in het andere een afgerond decimaal getal. Gaat het verschil om enkele millimeters, dan horen de oorspronkelijke eenheid, de meetwijze en de afronding bij elkaar te blijven.

Wat sunnobi en ko uitdrukken
Sunnobi wordt gebruikt voor een verlengde of ongewoon lange vorm ten opzichte van een verwachte verhouding. Toegepast op een tantō richt het aandacht op een dolk vorm die lang loopt. Het voorvoegsel ko, toegepast op wakizashi, richt de aandacht op een kort of klein voorbeeld binnen die klasse. Dit zijn relationele beschrijvingen. Om te bepalen wat ongewoon lang of ongewoon kort klinkt, moet een specialist het object met iets vergelijken. Een workshop traditie, een groep van werken uit een vergelijkbare datum of een vertrouwd profiel kunnen allemaal relevant zijn. Geen woord noemt een universele extra lengte die alleen van het label kan worden berekend.
Dit is de reden waarom twee Engelse vertalingen kunnen trekken in verschillende richtingen. Lange dolk vraagt een bezoeker eerst om een object als dolk te zien en dan om een afwijking van gewone proporties op te merken. Klein kort zwaard vraagt dezelfde bezoeker eerst om een zwaard te zien en dan zijn schaal binnen die groep te overwegen. Een aantal tussen deze zinnen zal niet beslissen welke vergelijking de curator beschouwd als meest historisch onthullend. Een uitgebreide dolk en een kleine wakizashi kunnen elkaar benaderen in grootte, terwijl terug te wijzen naar verschillende families van vergelijking. Het ene is niet noodzakelijk een correctie van het andere.
De termen verschillen ook in hoe ze eruit zien in een catalogus. Men kan functioneren als een beschrijvende zin in een commentaar, terwijl het object kop behoudt een kortere aangewezen naam. Een onderzoeker die alleen het titelveld voor sunnobi doorzoekt, kan een voorbeeld missen dat uitvoerig wordt besproken onder een rubriek die simpelweg tantō zegt. Zoeken naar alle velden kan een dergelijke discussie vinden, maar kan ook een tentoonstellingsnotitie ophalen die een niet-verwant stuk vergelijkt. Goede zoekpraktijk hier komt neer op het volgen van het woord terug in zijn zin. Welk object wordt beschreven, welke wordt vergeleken en wiens classificatie wordt geciteerd?
Het studiemateriaal van het Japanse Zwaardmuseum laat zien hoe dezelfde terminologie op verschillende niveaus functioneert. Een bespreking van een toeschrijving kan het stuk eerst een wakizashi noemen, vervolgens de proporties en constructie onderzoeken en het ten slotte vergelijken met lange tantō uit andere perioden of van andere makers. Die vergelijking ondersteunt een argument over het makerschap. Wie elke vermelding van het woord tantō opvat als een nieuwe benaming voor het besproken stuk, mist de bedoeling. De catalogustitel, het historische vergelijkingsmateriaal en de gevolgtrekking van de huidige auteur hebben elk hun plaats in een zorgvuldige beschrijving.
De kling van Yasuyoshi in Tokio
De Ichiyanagi Yasuyoshi, ook geschreven als Hitotsuyanagi Yasuyoshi, is in Japan aangewezen als belangrijk cultuurgoed en bevindt zich in het Nationaal Museum van Tokio. De Japanse e-Museum-beschrijving vermeldt de signatuur Sa Yasuyoshi, een snedelengte van 32,0 centimeter en een kromming van 0,2 centimeter. De datering in de Nanbokuchōperiode plaatst het stuk in de veertiende eeuw. Het museum brengt de gangbare naam in verband met Ichiyanagi Naomori, een krijger uit Mino die het bezat, en vermeldt dat het later in handen kwam van de familie Maeda. Zo laat het voorwerp zich tegelijk plaatsen binnen een ambachtelijke traditie, een tijdvak en een verzamelgeschiedenis.
De signatuur en de overgeleverde naam verwijzen naar verschillende personen. Yasuyoshi is de smid wiens naam op het werk staat. Ichiyanagi verwijst in de overlevering naar een latere eigenaar. Om de kling in een oudere inventaris te vinden heeft een onderzoeker wellicht meer aan de naam van de verzamelaar dan aan een moderne omschrijving van de lengte. Daarom kunnen beroemde stukken een aanduiding behouden die verrast als men alleen naar de geometrie kijkt. De naam verbindt vermeldingen in documenten uit verschillende tijden. Hem aanpassen om een tabel uniform te maken bemoeilijkt de herkenning van oudere verwijzingen en kan ten onrechte de indruk wekken dat catalogi elkaar tegenspreken.
De beschrijving in Tokio bespreekt ook andere gedateerde werken van Yasuyoshi. Een datering op een ander gesigneerd stuk helpt vast te stellen wanneer de smid werkzaam was. Ze mag niet worden overgenomen als vervaardigingsdatum van deze specifieke kling. Dat kleine onderscheid krijgt betekenis bij de geschiedenis van de rivaliserende hoven in de veertiende eeuw. Een eranaam in een inscriptie kan iets zeggen over de politieke geografie, mits hij werkelijk op het object voorkomt. Leidt een catalogus iets af uit het bredere oeuvre van de smid, dan betreft de conclusie dat oeuvre. Een ongedateerde signatuur wordt daarmee nog geen volledig gedateerde inscriptie.
De twee museumfoto's van andere tantō die in dit artikel worden weergegeven, bieden een visuele vergelijking met de praktijk van naamgeving. Atsushi Tōshirō en Iwakiri Nagatsuka Tōshirō worden afzonderlijk geïdentificeerd in hun bijschriften. Geen van beide foto's wordt gepresenteerd als een foto van Ichiyanagi Yasuyoshi. Het punt van het weergeven van comparanda is om de bezoeker te laten zien hoeveel identiteit een genoemd object kan dragen voordat zijn lengte ooit wordt vermeld. Zodra namen en toetredingsrecords bij elk beeld worden bewaard, kunnen de foto's worden vergeleken zonder één afgebeeld object te maken voor een andere schat.

Een wakizashi van 30,3 centimeter
In een tentoonstelling van schenkingen presenteerde het Japanse Zwaardmuseum een gesigneerd werk van Hiromitsu uit Sagami. De lijst noemt het een wakizashi, vermeldt 30,3 centimeter als lengte en brengt het in verband met het jaar 1362. Uitgedrukt in moderne centimeters ligt die maat opvallend dicht bij de bekende grens. In dezelfde tentoonstellingsdocumentatie meet een andere korte, veertiende-eeuwse kling, van Akihiro, 31,4 centimeter. De tabellen rangschikken niet slechts namen op lengte. Ze vermelden ook inscripties en, waar relevant, de bijbehorende montering. De maat neemt één kolom in binnen een veel ruimere documentatie.
Lees de vermelding van Hiromitsu en de Tokiose beschrijving van de Yasuyoshi elk in hun eigen context. De eerste maakt deel uit van een lijst voor een tijdelijke tentoonstelling, waarin veel werken beknopt moeten worden beschreven. De tweede behandelt een beschermd cultuurgoed en gaat uitvoeriger in op de identiteit en herkomst ervan. Geen van beide instellingen hoefde de terminologie van de andere aan te passen om twee databanken samen een ononderbroken reeks lengtematen te laten vormen. Wie ze historisch vergelijkt, doet er goed aan beide titels intact te laten. De vergelijking verheldert hoe classificatie werkt en geeft geen reden om aan te nemen dat een museum verkeerd heeft gemeten.
Een andere vermelding in de geschonken collectie betreft een werk van Tsugunao uit Bitchū, gedateerd 1358. De lengte is 33,7 centimeter en de bijbehorende wakizashimontering wordt als aikuchi beschreven. Die omschrijving van de montering doet ertoe. Bij een aikuchi sluiten de schedeopening en het gevest op elkaar aan zonder een opvallende conventionele stootplaat. Het woord levert geen afzonderlijke lengtemaat voor de kling op. In een krap gezette tabel kan het onderscheid tussen de hoofdregel en een toevoeging tussen haakjes precies aangeven welke gegevens de kling betreffen en welke de gemonteerde onderdelen bij de presentatie.
Een object kan de lengte veranderen en zijn geschiedenis behouden
De ongesigneerde wakizashi die het Nationaal Museum van Kyoto aan Nobukuni toeschrijft, belicht een andere complicatie bij de benaming van korte zwaarden. Het museum vermeldt een huidige lengte van 38,2 centimeter en een kromming van 0,8 centimeter. Volgens de catalogus was het stuk ooit breder en langer en ging de oorspronkelijke signatuur bij het inkorten verloren. Wat de bezoeker vandaag zou kunnen meten, is dus het resultaat van verschillende fasen in het bestaan van het voorwerp. De benaming wakizashi beschrijft de huidige vorm en laat ruimte voor een geschiedenis die met andere afmetingen begon.
Bij het inkorten kunnen twee soorten informatie tegelijk verdwijnen. Het verlies van metaal verandert de omtrek. Verdwijnt ook de signatuur, dan gaat een geschreven verbinding met een maker of een plaats verloren. Een conservator kan vervolgens stijlkenmerken, bewaard gebleven gravures, verwante werken en de geschiedenis van eerdere toeschrijvingen tegen elkaar afwegen. De beschrijving van de Nobukuni vermeldt een hardingspatroon en gravures die met een bepaalde artistieke traditie worden geassocieerd. De titel maakt expliciet dat de maker door toeschrijving bekend is. Een Engels bijschrift dat Nobukuni simpelweg als ondertekenaar noemt, zou juist die zorgvuldig aangebrachte nuance tenietdoen.
Het stuk in Kyoto biedt een nuttige toets voor wie uit de huidige lengte rechtstreeks de oorspronkelijke bedoeling wil afleiden. Een korte kling kan van meet af aan kort zijn geweest, later zijn ingekort, of haar overgeleverde vorm danken aan zowel haar oorspronkelijke verhoudingen als latere wijzigingen. Soms kan een museum vaststellen welke verklaring van toepassing is, terwijl daarvoor in een ander geval de aanwijzingen ontbreken. Eén verhaal op alle korte klingen toepassen wist precies de fysieke verschillen uit die conserveringsdossiers zo waardevol maken. Een naar verhouding grote recht gemeten lengte vormt slechts het begin van een onderzoek naar verandering door de tijd.

De Muromachiperiode en de rol van wetgeving
Het Metropolitan Museum beschrijft hoe de wakizashi in en na de Muromachiperiode aan belang won. Die chronologie heeft betrekking op een vorm en op maatschappelijke gebruiken, waaronder het dragen van een korter naast een langer zwaard. Dat betekent niet dat een veertiende-eeuwse kling moest wachten tot een latere overheid haar moderne naam bedacht. Een ouder stuk kon een nieuwe montering krijgen, in een ander huishouden terechtkomen of een plaats krijgen binnen latere kledingvoorschriften. Bronnen over wat personen van een bepaalde stand mochten dragen en bronnen over de vervaardiging van een individuele kling kunnen pas eeuwen na haar ontstaan op elkaar gaan aansluiten.
Historische voorschriften worden vaak verkort geciteerd omdat juist een lengtemaat goed te onthouden is. Een kledingregel moet echter worden geplaatst in de tijd en worden verbonden met de instantie die haar uitvaardigde, de mensen voor wie zij gold en de gelegenheid waarop zij van toepassing was. Een beperking op wat leden van een bepaalde groep in het openbaar mochten dragen, levert niet vanzelf een naamstelsel op voor alle voorwerpen in een verzameling. Een kling kon in een familie worden bewaard, deel uitmaken van een ceremoniële uitrusting of later aan een heiligdom worden geschonken. Haar geschiedenis reikt dan verder dan de situatie waarop de regel zag. Zonder de tekst en context van een edict is niet vol te houden dat het shogunaat elke kling bij één shaku bij wet een andere naam gaf.
Het moderne Japanse recht hanteert voor een ander doel een andere woordenschat. De naoorlogse wet over vuurwapens en zwaarden omschrijft juridische categorieën en voorziet in de registratie van zwaarden die als kunstvoorwerpen aan de voorwaarden voldoen. De definities en maten in die wet dienen haar eigen regelgevende doel. De beschrijvende museumgrens van één shaku kan de lezing van die bepalingen niet vervangen. Een registratie bepaalt evenmin of een conservator een historische naam moet vertalen als ‘lange dolk’ of ‘klein kortzwaard’. Elk document ordent het voorwerp voor een andere institutionele taak. Hier gaat het om de geschiedenis van de classificatie. Uit een Engels museumetiket alleen valt niets af te leiden over de rechtmatigheid van bezit of vervoer.

Hoe lees je de beschrijving van een grensgeval?
Stel dat er voor een tentoonstelling twee voorwerpen binnenkomen, beide met een oudere inventaris en een foto van een gemonteerd zwaard. Voordat ze naast elkaar kunnen worden getoond, moet de registrator nagaan welke maten de montering omvatten en of de foto’s de huidige montering tonen. De conservator maakt onderscheid tussen een kunstenaar die in een inscriptie wordt genoemd en een naam die pas bij een latere beoordeling is toegekend. De vertaler moet de overgeleverde naam herkenbaar houden zonder de oningewijde bezoeker uit het oog te verliezen. Een bruikbaar etiket kan de traditionele term vermelden, gevolgd door een korte Engelse toelichting en op een afzonderlijke regel de lengte. Zo hoeft de lezer niet te kiezen tussen de benaming van de instelling en een meetbaar gegeven.
Lees zo'n label van het object naar buiten. Identificeer eerst of het afgebeelde stuk een kaal mes, een complete montage of een ensemble is waarvan de delen verschillende data dragen. Lees vervolgens de conventionele naam en de werkelijke lengte in de geleverde eenheid. Zoek naar een verklaring over elke wijziging. Controleer dan of de maker wordt genoemd door een overlevende handtekening of door toeschrijving. Tot slot keert u terug naar de eigenaar, tempel, verzamelaar of museum waarvan het object bewaard is gebleven. Het resultaat is een kleine biografie in plaats van een uitspraak gebaseerd op een drempel, en het laat de bewijzen beschikbaar voor vergelijking met de volgende zaak.
De grens van één shaku blijft juist waardevol doordat de stukken aan weerszijden ervan zo nauwkeurig te bestuderen zijn. Tokio bezit een tantō van 32,0 centimeter waarvan de officiële benaming en eigendomsgeschiedenis te volgen zijn. Het Zwaardmuseum heeft een wakizashi van 30,3 centimeter getoond waarvan de vastgelegde inscriptie naar het veertiende-eeuwse Sagami verwijst. Kyoto bewaart een ingekorte wakizashi die zijn signatuur verloor, maar voldoende eigen kenmerken behield voor een zorgvuldig voorbehouden toeschrijving. Deze voorbeelden laten zien hoe musea maat, benaming en verandering door de tijd tegelijk zichtbaar houden. Een fractie van een centimeter kan aanleiding zijn voor het onderzoek. Ze hoeft zelden het laatste woord te krijgen.
Veelgestelde vragen
Hoe lang is een shaku?
Bij de gebruikelijke moderne omrekening komt één shaku overeen met ongeveer 30,3 centimeter. Houd de eenheid en de nauwkeurigheid van de oorspronkelijke catalogus aan.
Kan een museum een kling van meer dan één shaku een tantō noemen?
Ja. Het Nationaal Museum van Tokio noemt Ichiyanagi Yasuyoshi als een tantō met een bladlengte van 32,0 centimeter.
Wat beschrijft sunnobi-tantō?
Het woord duidt op een tantō met relatief lange verhoudingen ten opzichte van de gebruikelijke vergelijkingsgroep. Op zichzelf geeft de term geen exacte maat.
Wat betekent ko-wakizashi?
Het verwijst naar een kleine wakizashi. De museumtitel, de werkelijke bladlengte en elk bewijs voor verandering helpen vaststellen wat in een bepaald record bedoeld wordt.
Bevat de nagasa de tang of de schede?
Nee, het is de meting in een rechte lijn, van de punt tot aan de inkeping aan de achterkant, bij de basis van het lemmet.
Is één shaku een universele juridische scheidslijn?
Het is een bekende conventie in classificatie. Juridische definities en regels over het dragen of registreren hebben hun eigen doel en moeten worden gelezen in context.
Films en lezingen
Metropolitan Museum of Art — Het Japanse zwaard en de Japanse esthetiek
Metropolitan Museum of Art — Het behoud van Japanse kunstwerken in buitenlandse collecties
Collectiegegevens en verdere literatuur
- Nationaal Museum van Tokio, Ichiyanagi Yasuyoshi, F-20115
- Nationaal Museum van Kyoto, verkort wakizashi toegeschreven aan Nobukuni
- Japans Zwaardmuseum, geschonken werken, waaronder die van Hiromitsu en Tsugunao
- NBTHK, April 2014 beoordeling commentaar
- Het Metropolitan Museum of Art, wakizashi met later toegevoegde versieringen, 32.75.245.
- Japanse wetgevingsdatabank, wet op de controle van vuurwapens en zwaarden
- Shaku, sun en centimeters: lengtes omrekenen in historische zwaardcatalogi
