Een tantō uit de Muromachi-periode lezen: een gedateerde kling, later beslag en de museumcatalogus

Het is het jaar 1525. Het nummer is 91.2.54. Het eerste getal verwijst naar een lemmet, gegraveerd door Kuniyoshi, het tweede naar een aanwinst in New York. Tussen beide liggen enkele eeuwen, een verandering van omgeving, het werk van kunstenaars die heel verschillende materialen gebruikten, en een reis waarvan elke fase niet is vastgelegd op het openbare label van het museum. Al die geschiedenis past in een vitrine die klein genoeg is om op een bureau te plaatsen. Om te begrijpen wat een tantō is, begin dan met dit specifieke exemplaar in het Metropolitan Museum of Art. De identiteit ervan is gemakkelijker te begrijpen als we de verschillende datums de ruimte geven om te ademen.

De lengte van drie van die dolken.

De vermelding voor Kuniyoshi geeft drie afmetingen weer die een lezer die op zoek is naar de definitie van een Japans stilet kunnen verwarren. Het object is in totaal 43,2 centimeter lang. Het lemmet is 34,2 centimeter lang. De snede is 25,6 centimeter lang. Er is niets mis met deze drie getallen. Het museum heeft namelijk drie verschillende afmetingen van hetzelfde object gemeten. De tang, die in het handvat verborgen is, behoort tot het lemmet, terwijl het handvat en de schede deel uitmaken van het grotere geheel. Een classificatie op basis van de zichtbare lengte kan daarom naast een catalogusfoto bestaan die een aanzienlijk langer object laat zien.

Lemmet en bevestigingsstuk voor een dolk (tantō); 91.2.54, Metropolitan Museum of Art, afbeelding 1.
Kuniyoshi's zwaard en de latere versiering. The Met, 91.2.54. Het jaartal 1525 verwijst naar het staal. Afbeelding met vriendelijke toestemming van The Metropolitan Museum of Art, Open Access.

Het museum gebruikt in de korte beschrijvingen van verschillende daggers een lengte van dertig centimeter als een handig referentiepunt voor de lezer. Als deze maat mechanisch toegepast wordt op de totale lengte, zou dit betekenen dat bepaalde werken van Kuniyoshi in een andere categorie zouden vallen. De juiste eerste vraag is: wat is er precies gemeten. Zelfs het bekende Engelse woord 'blade' (lemmet) heeft in een museumomschrijving meer dan één praktische betekenis. Een bezoeker die naar een object in een vitrine kijkt, ziet slechts een deel van het staal; een collectiebeheerder die verantwoordelijk is voor de losse onderdelen, kan daarentegen verwijzen naar het geheel. De rubrieken in het veld 'afmetingen' zorgen ervoor dat deze verschillende betekenissen gescheiden blijven.

Een object van deze omvang nodigt ook uit tot een andere manier van kijken. Op de materiaallijst van het museum staan zijde en abalone (zeeparel) naast zilver, lak en staal. Deze termen verwijzen naar een geheel. Een lezer kan hier niet uit afleiden dat de zeeparel op de metalen blad is aangebracht, of dat de zijde en het zilver afkomstig zijn van dezelfde werkplaats. De correcte beschrijving begint met de onderdelen waarvoor het museum daadwerkelijk een materiaal toekent. Wanneer die informatie ontbreekt, blijft een complete lijst nuttig als een opsomming. Het hoeft niet omgezet te worden in een fantasierijk verhaal over hoe één enkele kunstenaar werkte.

Een kling uit de Muromachiperiode met een latere montering

Een oude inscriptie geeft het Kuniyoshi zwaard een zeldzaam chronologisch voordeel. De inscriptie dateert uit de Muromachi periode. Het museum schat de versiering in op de negentiende eeuw. Wanneer we deze data naast elkaar plaatsen, wordt een opmerkelijke discrepantie duidelijk: een afbeelding van het complete object, voorzien van de bijschrift "kleding uit de zestiende eeuw", gebruikt materialen uit een latere periode om een eerdere periode weer te geven. Het zwaard is een bewijs voor een bepaalde periode. De gehele set, zoals het in de museumarchief vermeld staat, vertelt ons iets over de voortzetting van het leven van een ouder kunstwerk.

Die later toegevoegde versieringen verdienen aandacht op zich. Een montuur kan iets zeggen over de smaak van de eigenaar, de sociale context waarin een object werd tentoongesteld, en de status van een vakman wiens specialiteit heel anders was dan die van een zwaardensmid. Het kan nog steeds een eerder lemmet dragen, zonder te beweren een reconstructie te bieden van de oorspronkelijke versiering. Het woord "inferieur" gebruiken in plaats van "later" doet onterechte aannames over die keuzes. Er is geen reden dat een lakkenkunstenaar die eeuwen later werkte, minder interessant zou zijn voor een historicus van Japanse kunst dan de persoon die het staal signeerde.

De catalogus vermeldt Kuniyoshi voor het blad, Toshimasa in verband met de versieringen en Kajikawa voor de schede. Deze toeschrijvingen zijn verbonden aan specifieke oppervlakken en inscripties. Het samenvoegen van deze namen in één werkplaats zou een lange geschiedenis in een onmogelijke samenkomst reduceren. De pagina illustreert ook het belang van het behouden van de exacte formulering van het museum, vooral wanneer er vragen opkomen over de stijl van de kunstenaar en een bredere tijdsperiode. Men kan stellen dat de schede een inscriptie van Kajikawa draagt en dat het geheel is opgenomen in de catalogus met versieringen uit de negentiende eeuw. Het toekennen van een specifiek evenement aan een exact jaar vereist aanvullend bewijs.

Lemmet en bevestigingsstuk voor een dolk (tantō); 91.2.54, Metropolitan Museum of Art, afbeelding 2.
Een andere afbeelding van 91.2.54, afkomstig uit hetzelfde museumarchief. Het object is het resultaat van het werk van specialisten in verschillende materialen. Afbeelding met vriendelijke toestemming van The Metropolitan Museum of Art, Open Access.

Waar de term "yoroi-dōshi" thuishoort.

Yoroi-dōshi wordt vaak vertaald als 'pantserdoorboorder'. Het is een historische term die verbonden is aan een specifiek type dolk in Japanse wapeninventarissen. Het is niet een tweede naam voor elke Muromachi-tanto. Er zijn documenten die deze onderscheid maken. Een geregistreerd Bizen-voorbeeld, gegraveerd met de naam Norimitsu, heeft een inscriptie uit de Ōei-periode waarvan de resterende datum onleesbaar is gemeld. Dit geeft de lezer inzicht in wat er mogelijk te lezen was en waar de leesbaarheid eindigde. De beschrijving vormt een basis voor het historisch bespreken van de naam, zonder te suggereren dat het fragment een complete datum oplevert.

Een functionele naam kan misleidend worden wanneer deze te letterlijk vertaald wordt naar een biografie. Het zegt op zichzelf niets over wie de overgebleven object bezat, of het tijdens een specifieke campagne is gebruikt, of wat ermee is gebeurd in een bepaalde confrontatie. Dat zijn aparte beweringen die documenten of een betrouwbare herkomst vereisen. Dit probleem kent een parallel in de geschiedenis van kostuums: het kennen van de naam voor een paardrijdensemble bewijst niet dat de persoon die het droeg, daadwerkelijk deelnam aan de race die in de nabijheid is afgebeeld. In beide gevallen verandert een nuttige categorie in een ononderbouwd feit wanneer de historicus de voorbehoudenheid laat vallen.

De naam blijft ook in contexten voorkomen waar bezoekers dat misschien niet verwachten. De gepubliceerde bijschriften van de expositie over amuletten en zwaarden in Setouchi City vermelden bijvoorbeeld een moderne maker die een inzending identificeert als een yoroi dōshi. Het bijbehorende document gaat over hedendaags vakmanschap, inclusief het werk van verschillende specialisten. Het gebruik van dat woord in die context brengt het object niet terug naar de middeleeuwen. Het laat zien dat de terminologie van een historische vorm een voortdurend artistiek en ceremoniële leven kan krijgen. Een datum, een instelling en een gedocumenteerd doel verduidelijken het voorbeeld meer dan een overdreven Engelse omschrijving op zichzelf.

Een oudere kling in een latere montering

Een tweede Met-dolk, inventarisnummer 91.2.37, maakt een nuttige vergelijking met de Kuniyoshi mogelijk. Het lemmet is gedateerd in de zestiende eeuw, terwijl de bajonetstelsel dateert uit het einde van de achttiende of het begin van de negentiende eeuw. De catalogus vermeldt een lengte van de snede van 29,5 centimeter en een totale lengte van 42,8 centimeter. In vergelijking met 91.2.54 laat dit object zien hoe twee voorwerpen met nagenoeg dezelfde totale lengte bladen met duidelijk verschillende zichtbare lengtes kunnen hebben. Bovendien herhaalt dit object de scheiding tussen de datum van het lemmet en de datum van het bajonetstelsel, zoals in een ander object, maar zonder dat voor beide voorwerpen dezelfde herkomst kan worden vastgesteld.

Beide vermeldingen maken melding van een schenking van Brayton Ives en W. T. Walters in 1891. Dit is een aanwijzing voor een gemeenschappelijk hoofdstuk in hun Amerikaanse museumgeschiedenissen. Het kan op zichzelf niet aantonen dat de dolken eerder deel uitmaakten van een Japanse collectie. Een datum van acquisitie geeft een institutioneel evenement aan. Een document of label met de naam van een schenker kan een onderzoeker helpen om aanvullende correspondentie, inventarislijsten of tentoonstellingscatalogi te vinden; het biedt in dit geval een bijzonder veelbelovend startpunt. Zodra die documentatieve link is gevonden, mogen een gemeenschappelijke schenker en een gemeenschappelijk acquisitiejaar precies betekenen wat ze zeggen.

Er is een verder verschil tussen deze toeschrijving en die van het Kuniyoshi-werk. Het ene blad is in grote lijnen gedateerd op basis van de eeuw, terwijl het andere een jaartal heeft dat verbonden is met de inscriptie. Het is wellicht handig om de eeuw in een spreadsheet als het jaar 1550 in te voeren om een grafiek te maken, maar dit is een conventie. Als de grafiek dit punt presenteert als een vastgelegde datum, dan is deze conventie een onjuiste historische feit. Het is eerlijker om een periode aan te geven die een bepaalde range omvat, of om simpelweg te vermelden dat de datums slechts ongeveer overeenkomen.

De kleine stootplaat en de aangrenzende onderdelen

Een latere toevoeging aan de collectie, 2018.833.19a–j, introduceert een andere nuance. De catalogusnaam onderscheidt het tantō-zwaard van een bekleding, aangeduid als "chisagatana." Het museum wijst op een kleine guard, een kenmerk dat ontbreekt bij veel dolkenbekledingen. Zo kan een enkel object dus een term voor het zwaard en een andere term voor de bekleding dragen. Lezers die gewend zijn om aan het geheel één naam toe te kennen, kunnen beide termen in een zoekopdracht tegenkomen en ten onrechte concluderen dat musea het oneens zijn over de identiteit van het object. Hier beantwoorden de termen verschillende vragen binnen dezelfde titel.

Dolkkling (tantō) met chisagatana-montering, 2018.833.19a–j, Metropolitan Museum of Art, aanzicht 1
Negentiende-eeuws dolk met een montuur in de stijl van een chisagatana. The Met, 2018.833.19a–j. Afbeelding met vriendelijke toestemming van het Metropolitan Museum of Art, Open Access.

Deze montage is terug te voeren naar het midden of de late negentiende eeuw. De donkere laktoetsing toont motieven van vlinders en paulownia bloemen, geaccentueerd met parelmoer. Rayleer en balein zijn verwerkt in het handvat. Deze keuzes brengen een aantal verschillende oppervlakken samen in een zeer kleine ruimte. De parelmoer kan van kleur veranderen, afhankelijk van de invalshoek van het licht, terwijl de zwarte achtergrond een helder omranding rond het decoratiebeeld behoudt. Op een stilstaand foto kan de relatie tussen de elementen een vast beeld lijken. Een reeks afbeeldingen begint echter wel aan te tonen waarom hetzelfde motief er anders uit kan zien voor een bezoeker die langs een vitrine loopt.

De bloemen en vlinders verdienen het om beschreven te worden voordat ze geïnterpreteerd worden. Een florale vorm kan herkend worden zonder de familienaam van een eigenaar te hoeven bewijzen. Een herhaling kan het oppervlak structureren, ongeacht of de kunstenaar een literaire verwijzing bedoelde. Het vaststellen van een specifieke mon, een beschermheer of een tekst vereist een nauwkeurigere formele vergelijking en documentair bewijs. Een catalogus die een botanische naam vermeldt, maakt het mogelijk om een preciezere vraag te stellen. Dit heeft de historicus echter niet verlost van de plicht om bewijs te vinden voor een emblematische of biografische interpretatie.

Lemmet voor een dagaard (tantō) met bekleding (chisagatana); 2018.833.19a–j, Metropolitan Museum of Art, afbeelding 2.
Nog een catalogusbeeld van hetzelfde ensemble. Het museum identificeert lak, parelmoer, walvishoorn en rogvel als enkele van de gebruikte materialen. Afbeelding met vriendelijke toestemming van The Metropolitan Museum of Art, Open Access.

Wanneer een materiaallijst een sociaal verhaal wordt.

Op papier kan een dolk eruitzien als het werk van één bekende maker. Dit beeld verandert wanneer de namen van de materialen en ambachtslieden weer in het verhaal worden opgenomen. De Kuniyoshi-collectie omvat een lemmet met een signatuur, versierde bekleding en een gelakte schede. De latere chisagatana-montuur brengt elementen uit de zee op het oppervlak. Het complete geheel bevindt zich op het snijpunt van verschillende soorten vakmanschap. We kunnen vaststellen dat er sprake was van samenwerking, zelfs in gevallen waarin de documentatie geen namen vermeldt van de mensen die de lak leverden, de schelp bewerkten of het hout onder de zichtbare afwerking vormden.

Geografische claims vereisen eveneens een evenwichtig perspectief. Een fragment van een parelmoer in een schede is bewijs voor het materiaal dat in de collectie is vastgelegd. Beschouwd op zichzelf geeft het geen zekere indicatie van de locatie waar het is geoogst. De vermelding van een specifieke metaallegering in een catalogus bevestigt dat het museum die aanduiding gebruikt voor een bepaald onderdeel. Het geeft echter geen resultaten van een laboratoriumonderzoek van elk zichtbaar onderdeel. Historische termen, visuele identificaties en analytische metingen zijn allemaal waardevol; ze hebben elk een ander soort autoriteit. Een schrijver kan dit verschil helder maken door simpelweg te vermelden welke instelling de identificatie heeft gemaakt en welke bewijzen die instelling heeft gepubliceerd.

Vier manieren om een museumfoto te bekijken.

Bekijk eerst het totaaloverzicht om de relatie tussen de verschillende onderdelen te begrijpen. Kijk vervolgens naar het detail om te zien wat de fotograaf wilde benadrukken. Ga daarna terug naar het registratienummer om te bepalen of beide afbeeldingen één object of aanverwante onderdelen weergeven. Tot slot, lees het bijschrift nogmaals, met de afbeeldingen in gedachten. Die laatste stap is vaak het belangrijkst. Een helder detail dat goud leek, kan in werkelijkheid deel uitmaken van een combinatie van verschillende metalen; het bijschrift kan goud in het geheel noemen, zonder het precies in dat specifieke detail te identificeren dat u in gedachten had.

Het is gemakkelijk om het perspectief te verliezen op een scherm. Een webinterface kan bijvoorbeeld een foto van een dolk vergroten totdat deze dezelfde ruimte in beslag neemt als een lang zwaard. Een incisie die bij normaal gebruik nauwelijks zichtbaar is, kan het hele scherm domineren. Dit is een voordeel bij het bestuderen van versieringen, maar een nadeel wanneer je de visuele impact van objecten in een ruimte wilt vergelijken. Het terugkeren naar de totale afmeting geeft de details weer een context in een daadwerkelijke ruimte. Het verschil tussen een rand van vijfentwintig centimeter en een geplaatst object van veertig-drie centimeter is meer dan een abstract verschil, zodra de lezer zich een beeld maakt van de verhoudingen.

Een verzameling is op zichzelf al een selectie. Objecten met afbeeldingen reizen veel verder dan de galerie, terwijl eveneens leerzame werken die enkel een tekstbeschrijving hebben, relatief onopvallend blijven. In dit essay kunnen de Kuniyoshi en de chisagatana vanuit meer dan één perspectief worden bekeken; de vergelijking uit de zestiende eeuw kan worden bestudeerd via de museumomschrijving. Het aantal illustraties weerspiegelt de beschikbare documentatie. Het is geen indicatie van het relatieve belang, de schoonheid of de typiciteit van de drie objecten. Een tentoonstelling die volledig is samengesteld uit resultaten van beeldzoekopdrachten zou die vertekening bijna onopgemerkt overnemen.

Zes vragen over data, namen en installaties.

Waarom wordt het 43,2-centimeter grote museumobject van Kuniyoshi een tantō genoemd?

De 43,2-centimeter figuur beschrijft het geheel. De rand, vermeld in hetzelfde dimensieveld, meet 25,6 centimeter. Het museum geeft ook een derde waarde voor het lemmet, inclusief de tang. De classificatie wordt begrijpelijker wanneer elke dimensie verbonden blijft met het onderdeel van het object dat deze beschrijft.

Welke delen van de Kuniyoshi-collectie dateren uit 1525?

De datum is afkomstig van het lemmet. Het Metropolitan Museum catalogueert de versieringen naar de negentiende eeuw en identificeert de inscripties die verband houden met de bekleding en de schede afzonderlijk. Het complete object is daardoor een uitstekend bewijs van de voortdurende geschiedenis van een zwaard uit de Muromachi-periode, terwijl de latere verschijning niet zomaar teruggeprojecteerd kan worden naar 1525.

Is elk dolk uit de Muromachi-periode een yoroi-dōshi?

Nummer. Yoroi-dōshi is een specifiekere historische aanduiding. Een catalogus die de term expliciet toepast op een geïdentificeerd exemplaar kan een discussie over deze categorie ondersteunen. Een vermelding van een periode uit de Muromachi-periode of een foto van een kort zwaard op zichzelf is niet voldoende om die aanduiding toe te kennen aan een ander object, laat staan een beschrijving van het gebruik ervan.

Wat onderscheidt de montage, genaamd chisagatana, in het voorbeeld van het Met?

Het Met identificeert een kleine zwaardbeschermer bij toegangnummer 2018.833.19a–j en wijst op de aanwezigheid ervan in dit type montuur. De titel geeft een categorie voor het lemmet en een andere voor de versiering. De schelpdcoratie en het gelakte oppervlak kunnen op zichzelf beschouwd worden als kunstwerken uit de negentiende eeuw.

Wat vertelt de datum van 1891 ons over de dolken?

De kredietlijnen voor 91.2.54 en 91.2.37 identificeren dezelfde donateurs en hetzelfde jaar van acquisitie. Dit vestigt een verband in de geschiedenis van het ontvangende museum. Aanvullend documentair bewijs zou nodig zijn om vast te stellen wanneer de objecten voor het eerst samenkwamen, wie elk lemmet heeft bevestigd, of de eerdere Japanse eigenaren elkaar kenden.

Kunnen foto's helpen bij het vaststellen van de identiteit van een familiewapen?

Een foto kan een terugkerend motief vastleggen en de plaats ervan aantonen. Het museum identificeert hier vlinders en paulownia's, zoals die op de latere montage worden weergegeven. Het verbinden van een specifieke grafische vorm aan een bepaalde familie of eigenaar vereist aanvullend bewijs, zoals een gedocumenteerde opdracht, een overeenkomstig historisch document, of een geïdentificeerd object met een betrouwbare herkomst.

Een label met meer dan één auteur.

Stel je voor dat je de beschrijving voor 91.2.54 op een postkaart moet plaatsen. Een precieze omschrijving kan Kuniyoshi noemen en het jaar 1525, de latere bevestigingen onderscheiden en het museumnummer vermelden waarmee een lezer de foto's kan terugvinden. Met nog een zin is er ruimte om het lakwerk en het metaalwerk te noemen, waardoor ook latere kunstenaars in het verhaal een plaats krijgen. Dat zou al een eerlijker weergave van het object zijn dan een uitgebreid verhaal over middeleeuws eigendom, bedacht om een hiaat in de bekende geschiedenis op te vullen.

Het meest lonende aspect van een tantō in een museum is vaak dat het weigert tot één specifieke periode te worden geplaatst. Een inscriptie is bewaard gebleven uit een bepaalde tijd, een montuur uit een andere, en de naam van een schenker uit weer een andere periode. De verschillende onderdelen zijn lang genoeg met elkaar in gesprek gebleven, zodat we ze nu als één geheel kunnen aanschouwen. Het afzonderlijk bekijken van deze elementen geeft juist weer een beeld van het geheel. Het oude lemmet krijgt een gedocumenteerde geschiedenis na de fabricage, en de kleine kunstwerken van lak, schelp en metaal herwinnen hun eigen makers, materialen en positie in de Japanse kunst.

Museumfilms

Het Met — De Japanse zwaardkunst en de Japanse esthetiek

Het Brits Museum — Hoe de zwaard van de samurai zich in 1000 jaar ontwikkelde | Curator's Hoek S10 Ep11

Collectiegegevens en verdere literatuur

gerelateerde artikelen