W kanonie japońskiego znawstwa mieczy (kantei), tysiące zabytkowych głowni przetrwało z okresów Heian i Kamakura, jednak tylko pięć z nich nosi czcigodny historyczny tytuł Tenka Goken (天下五剣, „Pięć Największych Mieczy pod Niebem”). W skład którego wchodzą Mikazuki Munechika (三日月宗近), Dōjigiri Yasutsuna (童子切安綱), Onimaru Kunitsuna (鬼丸国綱), Ōdenta Mitsuyo (大典太光世)oraz Juzumaru Tsunetsugu (数珠丸恒次), ten kwintet stanowi fundamentalny szczyt klasycznej tachi (miecz kawaleryjski noszony u pasa) inżynierii.
1. Początki kanonu Tenka Goken: od siogunów Muromachi do Skarbów Narodowych
Jak to się stało, że właśnie te pięć głowni zostało zgrupowanych ponad wszystkimi innymi arcydziełami Masamune, Yoshimitsu czy Nagamitsu? Historyczne inwentarze i rejestry ocen sporządzone przez rodzinę Hon'ami (本阿弥家)—dziedzicznych polerowaczy i rzeczoznawców mieczy siogunów Ashikaga, Toyotomiego Hideyoshiego i siogunatu Tokugawa—ujawniają, że zgrupowanie to skrystalizowało się między okresem Muromachi (1336–1573) a wczesną erą Edo.
Cztery z pięciu mieczy (Mikazuki, Dōjigiri, Onimaruoraz Ōdenta) pełniły rolę najwyższych insygniów dynastycznych w obrębie skarbca siogunatu Ashikaga zanim przeszły przez ręce Ody Nobunagi, Toyotomiego Hideyoshiego i Tokugawy Ieyasu jako symbole prawowitej władzy nad państwem (tenka). Piąte ostrze, Juzumaru Tsunetsugu, osiągnęło równorzędny status jako święty miecz ochronny buddyjskiego reformatora Nichirena (日蓮, 1222–1282). Dziś trzy są sklasyfikowane jako Skarb Narodowy Japonii (国宝, Kokuhō), jedno jest Ważnym Dobrem Kultury (重要文化財), a jedno pozostaje częścią Kolekcji Domu Cesarskiego (御物, Gyobutsu).
| Nazwa miecza | Twórca i prowincja | Epoka i długość głowni (Nagasa) | Profil Hada i Hamon | Obecny status i miejsce przechowywania |
|---|---|---|---|---|
| Mikazuki Munechika (三日月宗近) |
Sanjō Munechika (Yamashiro / Kioto) |
Koniec X–XI w. (Heian) 80,0 cm (Sori: 2,7 cm) |
Drobny ko-itame; suguha z sierpem księżyca uchinoke | Skarb Narodowy (Muzeum Narodowe w Tokio) |
| Dōjigiri Yasutsuna (童子切安綱) |
Ōhara Yasutsuna (Prowincja Hōki) |
X–XI w. (Heian) 79,9 cm (Sori: 2,7 cm) |
Rustykalny itame z ji-nie; ko-midare & ara-nie | Skarb Narodowy (Muzeum Narodowe w Tokio) |
| Onimaru Kunitsuna (鬼丸国綱) |
Awataguchi Kunitsuna (Yamashiro / Kamakura) |
XIII w. (Kamakura) 78,3 cm (Sori: 3,2 cm) |
Gęsty ko-mokume; falisty notare-midare | Własność Cesarska (Gyobutsu) (Muzeum Kolekcji Cesarskich) |
| Ōdenta Mitsuyo (大典太光世) |
Miikeenta Mitsuyo (Prowincja Chikugo) |
XI w. (późny okres Heian) 66,1 cm (Sori: 2,7 cm) |
Zwarty ko-itame z chikei; szeroki hiro-suguha | Skarb Narodowy (Fundacja Maeda Ikutokukai) |
| Juzumaru Tsunetsugu (数珠丸恒次) |
Aoe Tsunetsugu (Prowincja Bitchū) |
Wczesny XIII w. (Kamakura) 81,1 cm (Sori: 3,0 cm) |
Drobny chirimen-hada; suguha z ko-ashi | Ważne Dobro Kultury (Świątynia Honkō-ji, Amagasaki) |
2. Mikazuki Munechika (三日月宗近): Arcydzieło Półksiężyca z Yamashiro
Wykuty w Kioto (prowincja Yamashiro) około końca X lub początku XI wieku przez Sanjō Kokaji Munechika (三条小鍛冶宗近), Mikazuki Munechika jest uznawany za najbardziej arystokratycznie proporcjonalne ostrze spośród pięciu głowni. Mierzy 80,0 cm długości tnącej (nagasa) z wyraźnym 2,7 cm wygięciem (koshi-zori) skupionym przy nasadzie i zwężającym się ku smukłemu, drobnemu sztyfcowi (ko-kissaki) i stanowi przykład przejścia od prostych głowni kontynentalnych do zakrzywionych japońskich tachi.
Poetycką nazwę („Półksiężyc”) zawdzięcza zjawisku wewnątrz strefy hartowania różnicowego ( Mikazuki Munechika hamon). Wzdłuż łagodnej linii hartowania typu prosto-goździkowego (suguha-chōjisuguha-chōji), gliniana powłoka Munechiki (tsuchioki) oraz hartowanie w wodzie stworzyły delikatne, wklęsłe wybuchy jasnych kryształów martenzytu znane jako uchinoke (打除). W ukośnym świetle muzealnym te krótkie, zakrzywione łuki srebrnego szronu przypominają maleńkie sierpy księżyca unoszące się nad krawędzią.
Historycznie ceniony przez siogunat Ashikaga, miecz ten był dzierżony w ostatnim starciu przez „sioguna mieczy” Ashikagę Yoshiteru w 1565 roku, później pielęgnowany przez żonę Toyotomiego Hideyoshiego Kōdai-in (Nene), a następnie przeszedł do głównego rodu siogunów Tokugawa, zanim trafił do Muzeum Narodowego w Tokio.
Materiał muzealny: Zbliżenie galerii na Skarb Narodowy Mikazuki Munechika prezentowany na wystawie w Muzeum Narodowym w Tokio.
3. Dōjigiri Yasutsuna (童子切安綱): „Yokozuna japońskich mieczy”
Jeśli Mikazuki Munechika uosabia dworską elegancję Yamashiro, Dōjigiri Yasutsuna— wykuty przez pionierskiego kowala z okresu Heian Ōharę Yasutsunę (大原安綱) z prowincji Hōki (dzisiejsza prefektura Tottori) — uosabia surową moc wojenną i pograniczną trwałość metalurgiczną. Często nazywany „Yokozuną (Wielkim Mistrzem) japońskich mieczy” mierzy 79.9 cm z nienaruszonym, nieskróconym trzpieniem (ubu-nakago) noszącym wyraźny dwuznakowy podpis Yasutsuny.
Według średniowiecznego folkloru zachowanego w Taiheiki oraz Otogizōshiwojownik Minamoto no Yorimitsu (Raikō, 948–1021) użył tego ostrza na górze Ōe, aby jednym cięciem odciąć głowę demonicznego zbójcy Shuten-dōji (酒呑童子) Poza legendą jego metalurgia jest niezwykła: wytopione z piasku żelaznego pochodzącego z gór Chūgoku, jego stal powierzchniowa (jigane) wykazuje głęboki, ciemny niebieskoszary połysk z wyraźnym słojowaniem warstwowym (itame-hada) i bogatym martenzytem powierzchniowym (ji-nie). Jej nieregularna linia hartowania o drobnych falach (ko-midare) jest gęsto wypełniona grubymi, lśniącymi ara-nie kryształami i przeciągającymi się kinsuji („złote błyskawice”) które opierały się wyszczerbieniom nawet podczas ekstremalnego okresu Edo testu cięcia sześciu ciał (rokudō-tameshi) odnotowanego przez testerów-egzekutorów Yamada Asaemon.
Przegląd historyczny: Porównanie najsłynniejszych japońskich ostrzy Skarbów Narodowych, w tym Mikazuki Munechika i Dōjigiri Yasutsuna.
4. Onimaru Kunitsuna, Ōdenta Mitsuyo i Juzumaru Tsunetsugu
Pozostałe trzy miecze z Tenka Goken ukazują, jak japońskie kowalstwo mieczy różnicowało się między prowincjami od późnego okresu Heian do okresu Kamakura:
- Onimaru Kunitsuna (鬼丸国綱 — Kolekcja Domu Cesarskiego): Wykuły w XIII wieku przez Awataguchi Sakon Shōgen Kunitsuna, najmłodszego z sześciu słynnych braci Awataguchi z Kioto, który został wezwany do Kamakury przez regentów Hōjō. Mierzący 78,3 cm z wyraźną krzywizną 3,2 cm, jest odnotowany w Taiheiki jako ostrze regenta Hōjō Tokiyori, który według przekazów przewrócił się sam z siebie, by przeciąć srebrną ozdobę brasieru, z której dręczył go demon koszmaru (oni). Ponieważ stał się skarbem cesarskim (Gyobutsu) w okresie Meiji, znajduje się poza publicznym rejestrem Skarbów Narodowych, pod zarządem Agencji Dworu Cesarskiego.
- Ōdenta Mitsuyo (大典太光世 — Skarb Narodowy Maeda Ikutokukai): Stworzony w prowincji Chikugo (dzisiejsza prefektura Fukuoka, Kiusiu) przez Miike Tenta Mitsuyo, ten głownia ma sylwetkę całkowicie odmienną od pozostałych czterech: niezwykle krótka (66.1 cm), wyjątkowo szeroka w korpusie (hiroi-mihaba, 3,5 cm u nasady) i o grzbietowym grzbiecie, z dwoma wyżłobionymi rowkami (bo-hi) kończącymi się wysoko ponad trzpieniem. Czczona przez szogunów Ashikaga, a później podarowana przez Toyotomiego Hideyoshiego Maedzie Toshiie, jej gęste, zwarte ko-itame usłojenie i jasna hiro-suguha (szeroka prosta linia hartowania) stanowią szczyt starożytnej metalurgii Kiusiu.
- Juzumaru Tsunetsugu (数珠丸恒次 — Ważne Dobro Kultury świątyni Honkō-ji): Wykuwany na początku okresu Kamakura przez Ko-Aoe Tsunetsugu z prowincji Bitchū (prefektura Okayama), ten okazały 81.1 cm tachi został podarowany mnichowi buddyjskiemu Nichirenowi gdy wstąpił na górę Minobu, który zawiesił sznur modlitewnych paciorków (juzu) na jego rękojeści jako symbol duchowej ochrony, a nie rozlewu krwi. Utracony po I wojnie światowej i odnaleziony w prywatnej kolekcji w 1920 roku, zanim został zwrócony do świątyni Honkō-ji, jego stal wykazuje charakterystyczny wzór Aoe chirimen-hada („krepowy jedwab” – hada) oraz mglistą prostą ). Wzdłuż łagodnej linii hartowania typu prosto-goździkowego ( przeplataną delikatnymi prostopadłymi ko-ashi („małe stópki”) aktywnościami.
Dokument kuratorski: dziedziczne miecze siogunów zachowane w kolekcji Muzeum Narodowego w Tokio.
5. Najczęściej zadawane pytania (FAQ) o Tenka Goken
Dlaczego wszystkie pięć Tenka Goken klasyfikuje się jako tachi, a nie katana?
Każdy miecz w Tenka Goken został wykuty między końcem X a początkiem XIII wieku (od okresu Heian do wczesnego okresu Kamakura), wieki przed powstaniem ostrza skierowanego do góry uchigatana styl (katana) stał się standardem w okresie Muromachi. Jako miecze kawaleryjskie noszone zawieszone ostrzem w dół na opancerzonych sznurach w pasie (tach緒) zachowują większą długość (zazwyczaj 78–81 cm, z wyjątkiem masywnego Ōdenta), głębszą krzywiznę w pasie (koshi-zori) oraz sygnatury wyryte na zewnętrznej stronie haki-omote trzpienia.
Dlaczego Onimaru Kunitsuna nie jest wpisany na listę Skarbów Narodowych Japonii?
Zgodnie z japońskim prawem dziedzictwa kulturowego artefakty będące bezpośrednią własnością panującego cesarza i Dworu Cesarskiego (klasyfikowane jako Gyobutsu, 御物) są prawnie odrębne od państwowych/publicznych dóbr kultury i dlatego nie otrzymują etykiet Skarbu Narodowego od Ministerstwa Edukacji, Kultury, Sportu, Nauki i Technologii, mimo że Onimaru Kunitsuna ma równą rangę historyczną co Mikazuki oraz Dōjigiri.
Gdzie odwiedzający mogą dziś zobaczyć Tenka Goken w Japonii?
Oba Mikazuki Munechika oraz Dōjigiri Yasutsuna są przechowywane w Muzeum Narodowym w Tokio (Park Ueno) i są rotacyjnie prezentowane publicznie kilka razy w roku w galerii japońskich mieczy (Sala 13 budynku Honkan). Juzumaru Tsunetsugu jest wystawiany co roku jesienią (zazwyczaj 3 listopada) w świątyni Honkō-ji w Amagasaki, prefektura Hyōgo, podczas gdy Ōdenta Mitsuyo pojawia się okresowo na wystawach specjalnych organizowanych przez Fundację Maeda Ikutokukai oraz najważniejsze muzea narodowe.
