Een zwarte kling aan Haneda.
In een foto die in 2015 in het Discovery Museum in Haneda werd genomen, lijkt Shokudaikiri Mitsutada anders dan de verfijnde kunstzwaarden die normaal gesproken de Japanse zwaarden representeren. Het oppervlak is donker, en de silhouet trekt de aandacht voordat een patroon zichtbaar wordt. De foto toont een publieke presentatie van een object dat velen hadden aangenomen verloren te zijn. Toch maakt het Tokugawa Museum, dat de collectie van het Mito-geslacht beheert, een interessanter onderscheid. Hun personeel was al vóór de toename van buitenlandse interesse in het beschadigde zwaard op de hoogte. De grote verandering was dat men wist dat het zwaard nog bestond, en in welke verwachtingen men had bij een tentoonstelling van een beroemd zwaard.
In september 1923 werden, na de Grote Kanto-aardbeving, zwaarden van het Mito Tokugawa-geslacht beschadigd door brand. Het museum geeft het aantal aan als 168. De leden van het huis hielden de overblijfselen. Een latere generatie onderzoekers en ambachtslieden namen twee van de beschadigde werken als uitgangspunt voor een project met nieuwe bijpassende stukken. De historische kling, de catalogus die voor de brand was geschreven, het foto op Haneda en de moderne reconstructie, bewaren elk een ander aspect van de Shokudaikiri. Om te begrijpen hoe Date Masamune en de smid uit Osafune betrokken zijn bij dit verhaal, is het nuttig om alle vier deze getuigen op tafel te hebben.

Drie namen en drie periodes.
Mitsutada is de naam die verbonden is aan een vroege meester van Osafune in Bizen, in het huidige prefectuur Okayama. Masamune in de titel van dit artikel is de persoonlijke naam van de heer van Sendai, Date Masamune. Hij leefde eeuwen na de smid. Er was ook een middeleeuwse smid genaamd Masamune in Sagami, een derde persoon wiens traditionele naam niet noodzakelijkerwijs overeenkomt met de maker van deze specifieke zwaard. Deze potentiële verwarring is het overwegen waard voordat een catalogus wordt geopend. Een zoekopdracht met een zwaardnaam en de naam van een beroemde persoon kan leiden tot informatie over een compleet verkeerde eeuw en provincie.
Shokudaikiri is een bijnaam die gebaseerd is op het woord voor een kaarsenstand. De traditionele verhalen verbinden de naam met Date Masamune. Deze bijnaam was gebruikelijk in de verzamelcultuur van Mito, waar een zwaard de herinnering aan een vorige eigenaar op lange termijn kon bewaren, zelfs nadat het aan een andere familie was overgedragen. Een individuele bijnaam had een praktische functie. Twee werken toegeschreven aan dezelfde smid konden onafhankelijk van elkaar circuleren en aanzienlijk verschillende verhalen verwerven. De bijnaam maakte het mogelijk voor iemand die over een specifiek werk sprak, om dit te onderscheiden, zelfs als het publiek niets wist over Osafune. De bruikbaarheid van de naam als identificator, verandert echter niet de verhaal dat aan de naam verbonden is, tot een moderne bewijs.
De Mito-catalogus en de familiegeschiedenis hebben ook verschillende relaties met de tijd. Museumpersoneel, dat over de catalogus praat, verklaart dat deze een verhaal over de relatie tussen de naam Date Masamune en de interesse van Tokugawa Mitsukuni weergeeft. Mitsukuni was de tweede hoofd van het Mito-huis en staat sterk verbonden met de historische studies van deze familie. Een latere kroniek kan ons veel vertellen over hoe een familie een eerdere generatie herinnerde. Voor de exacte formulering van een gesprek, de plaats waar het plaatsvond, of een precieze datum van overdracht, zou een andere vorm van bewijs nodig zijn. Een moderne schrijver kan de namen en de continuïteit van de traditie behouden, zonder zelf dialoog te creëren.

Welke vroege Osafune-creatie laat een bezoeker zien?
Een lezer die Mitsutada voor het eerst ontmoet, kan een opmerkelijke reis maken naar het Nationaal Museum in Tokio. De instelling publiceert een ongemerkt zwaard toegeschreven aan Osafune Mitsutada, dat zichtbare activiteit in het staal vertoont. De catalogus beschrijft een combinatie van vormgeving die doet denken aan klaviers en salamanders, vergezeld door fijnere details die het gebied van de verharde rand tot leven brengen. Dit is een ander object dan het Shokudaikiri. Het is bijzonder waardevol als vergelijkingsstuk, omdat het museum bereid is zowel de toeschrijving als de kenmerken te identificeren die een waardering van het werk mogelijk maken. Er is iets concreets om naar te kijken.
Probeer de beschrijving van Tokyo te volgen, beginnend met de meest prominente kenmerken en eindigend met de kleinste details. Eerst komt de algemene ritmiek van het patroon van de rand. De metafoor van de kruidblad verwijst naar individuele opkomende vormen binnen die grotere ritmiek. Andere termen duiden op fijne sporen aan de binnen- of buitenkant van de verharde zone. Iemand die een foto op een klein scherm bekijkt, kan de ritmiek herkennen, maar verliest daarbij de meeste details. Een bezoeker die een vuurverdonderd Mito-mes bekijkt, ziet een fundamenteel andere staat van het oppervlak. Geen van beide situaties kan simpelweg worden opgelost door de beschrijving uit de Tokyo-catalogus te kopiëren en onder een foto van een Shokudaikiri te plaatsen.
Nagamitsu, die traditioneel samen met Mitsutada wordt genoemd in de verhalen over de vroege geschiedenis van Osafune, biedt een tweede punt voor vergelijking. Het Kyoto Nationaal Museum beschrijft een tachi van Nagamitsu met een fijn korrel in de staal, een wolkachtige reflectie op de bodem en een variërend randpatroon. De catalogus beschrijft op deze manier hoe deze kenmerken samen voorkomen op een specifieke kling. De illustratie hier, van een andere Nagamitsu, de Daihannya in Tokio, vergroot de vergelijking. De vroege Osafune wordt zo een verzameling werken, waarmee een lezer een naam kan plaatsen, in plaats van een bewering dat het oppervlak van elk overlevend exemplaar de gehele traditie vertegenwoordigt.

Er zijn consequenties voor de manier waarop kunstwerken worden toegeschreven. Bij een goed bewaard, onsiggeloze kunstwerk kan een specialist details beschrijven die op een ernstig beschadigd exemplaar niet meer zichtbaar zijn. Een beschrijving van het kunstwerk vóór de schade kan observaties bewaren die op dezelfde manier niet meer reproduceerbaar zijn. Een onafhankelijk voorbeeld kan aantonen dat een bepaalde techniek binnen het bekwaamheidsbereik van een smid lag, zonder te bewijzen dat deze op exact dezelfde plek op het beschadigde exemplaar voorkwam. Dit zijn drie afzonderlijke bewijstaken. Door deze afzonderlijk te behandelen, kan de kunstgeschiedenis overleven zonder dat een moderne lezer wordt gevraagd om details te herkennen die verantwoordelijk in de foto kunnen worden geïdentificeerd.
Een catalogus die voor het aardbeving was neergelegd.
In 2018 kondigde het Tokugawa Museum een tentoonstelling aan waarbij werken gerangschikt per regio werden gecombineerd met de Buko Tosan, een familiecatalogus van zwaarden die in 1823 werd samengesteld onder de achtste Mito-heer, Narinobu. De catalogus was gerangschikt op basis van de smid. Deze specifieke manier van ordening helpt om te begrijpen welke vragen de compilers het gemakkelijkst konden beantwoorden. Een lezer die geïnteresseerd was in Mitsutada, kon de collectie benaderen via de naam van de smid. Een afstammeling die een verhaal over een kaarsenstand herinnerde, kon dezelfde stukken benaderen via hun bijnaam. Vandaag zou een restaurator, die onderzoek doet naar schade na de aardbeving, dezelfde groep op een andere manier ordenen.
De catalogus valt tussen twee bekende momenten in de geschiedenis van het zwaard. Het is later dan Date Masamune en eerder dan de vernietiging van 1923. Deze dubbele positie is ongebruikelijk waardevol. Het is een retrospectieve bron voor de Date-familie, maar tegelijkertijd een getuigen van hoe het object werd begrepen binnen de collectie. Het zou misleidend zijn om het boek simpelweg als ‘modern’ of ‘van latere tijd’ te beschrijven. Deze termen moeten worden aangevuld met ‘modern in relatie tot…’. Voor vragen over de organisatie van kennis binnen het Mito-huis in de vroege negentiende eeuw, bieden de opzet en terminologie van het boek zeer relevante bewijs.
De toewijding van de familie Mito aan geschreven geschiedenis biedt een belangrijk kader voor het boek. De verzameling van het museum beschrijft het project ‘Dai Nihonshi’ en een bibliotheek met documenten die voor historische studies zijn samengesteld. Zwaarden en manuscripten zouden op verschillende manieren binnen dezelfde verzamelinstelling kunnen komen. Door de catalogus in deze instituttiele omgeving te plaatsen, krijgt de bezoeker een beter begrip van waarom deze is bewaard gebleven, in tegenstelling tot een abstracte bewering dat de Japanners traditie waardeerden. Iemand heeft middelen gereserveerd om dossiers te ordenen, verantwoordelijkheid voor deze te nemen en ze door te geven. De drang om waardevolle bezittingen te catalogiseren en de ambitie om een uitgebreider beeld van het verleden te creëren, kunnen elkaar over generaties heen ondersteunen.
Overweeg wat er zou kunnen gebeuren als de catalogus verloren was gegaan, terwijl de stalen object zelf intact bleef, zoals we deze hebben. Er zou nog steeds een object zijn om te meten en te fotograferen, en er zouden markeringen zijn om te documenteren, evenals een geschiedenis van bezit die via andere bronnen kan worden hersteld. Echter, een belangrijk aspect van de manier waarop het huis zijn bezittingen ordende, zou verloren zijn gegaan. Stel nu het tegenovergestelde voor: als de catalogus-aantekening zou overleven in plaats van de stalen object. Een lezer zou mogelijk een naam en reputatie in detail kunnen reconstrueren, maar tegelijkertijd niet in staat zijn om het object vragen te stellen over zijn materiële geschiedenis. De geschiedenis van Shokudaikiri is uitzonderlijk, omdat er voldoende bewijs van beide soorten is overgebleven, waardoor de verschillen nog zichtbaar blijven.
De groep bleef bestaan na september 1923.
Het Tokugawa Museum presenteert Shokudaikiri als onderdeel van een groep beschadigde zwaarden, niet als een uniek wonder. De datum die wordt genoemd is 1 september, de dag van de grote Kanto-aardbeving. De ramp veranderde de omstandigheden waarin de familiebezittingen werden gezien. Een foto van een stedelijk gebied na de ramp plaatst de verliezen in een veel grotere menselijke context. Het stelt echter niet de exacte positie van de objecten uit Mito vast binnen die omgeving. Deze onderscheid is belangrijk, omdat documentaire foto's van vernietiging visueel overweldigend kunnen zijn. Hun bewijswaarde blijft verbonden aan wat de makers daadwerkelijk hebben gefotografeerd.

Schade aan een gepolijste oppervlak is belangrijk voor de interpretatie van een Japans mes, omdat kijkers hierbij sterk afhankelijk zijn van reflectie. Een specialistische beschrijving, bedoeld voor een onbeschadigd exemplaar, kan de lezer wijzen op een fijne lijn of een klein streepje. Na ernstige verhitting en verandering van het oppervlak, kan deze kenmerk mogelijk niet meer leesbaar zijn. Dit betekent echter niet dat het object is verdwenen of dat zijn historische waarde is verloren. De staat van het object kan nu een gebeurtenis aantonen die veel objecten heeft meegemaakt. Precies het kenmerk dat een vergelijking van randpatronen bemoeilijkt, kan het object tot een bijzonder eloquent getuigen van de aardbeving en de daaropvolgende gevolgen.
De beslissing om de beschadigde stukken te behouden, was doorslaggevend. Doordat er geen originele exemplaren meer aanwezig waren, zou de latere reconstructie van het museum een compleet andere verhaal moeten vertellen. Door de fysieke resten te bewaren, ontstond de mogelijkheid om nieuwe vragen te stellen, waaronder vragen die een bezoeker voor de brand niet zou hebben overwogen. Bovendien gaf het de familie en later het museum de mogelijkheid om de gevolgen van een ramp te tonen, zonder deze te verdoezelen ten behoeve van een esthetisch effect. Een collectie die zowel glanzende als verbrande objecten bevat, biedt ruimte voor meer dan alleen een geschiedenis van meesterwerken in hun meest fotogenieke vorm.
Het aantal beschadigde zwaarden heeft een specifieke betekenis binnen deze beschrijving. Het is het aantal dat het museum noemt voor deze groep in de collectie van Mito. Dit aantal mag niet herhaald worden, noch als het totale aantal Japanse zwaarden dat tijdens de aardbeving vernietigd is, of zelfs als het aantal dat in een specifieke tentoonstelling samen wordt getoond. Het publieke project van het museum benoemt twee specifieke voorbeelden. Hun bekendheid maakt een grotere verlies begrijpelijker, maar het zorgvuldig genoemde aantal, zet ook een grens aan aan de neiging om een enkel, beroemd naamgebruik te gebruiken als representatie voor het geheel. Andere bewaarde stukken hebben elk hun eigen verhaal, ook al zijn hun namen minder bekend.
Wat was er in 2015 veranderd?
In een gepubliceerd interview hebben museummedewerkers een punt aangesproken dat vaak over het hoofd wordt gezien bij de hernieuwde interesse in Shokudaikiri. Openbare enquêtes brachten de huidige staat van het object aanzienlijke aandacht. De bestaan van het object was al binnen de collectie erkend. De foto van Haneda is waardevolle bewijslast dat een publiek het in 2015 op een specifieke locatie kon tegenkomen. Het is geen bewijs dat iemand het dat jaar in een onbekende kist ontdekte. "Ontdekken" is een woord dat een onderwerpt vereist. Het ontdekken door een nieuw publiek en het ontdekken door een curator zijn verschillende gebeurtenissen en kunnen aanzienlijk lang van elkaar gescheiden zijn.
Populaire entertainment heeft bijgedragen aan een toename van bezoekers in historische collecties. Een bezoeker kan aanvankelijk Shokudaikiri leren kennen als een fictief personage, en pas later ontdekken dat het historische object overleefde een brand. Het is gemakkelijk om deze volgorde te zien als een afleiding van onderzoek. In dit geval werd echter precies de vraag gesteld die een museum opmerkelijk goed kon beantwoorden: wat is er uiteindelijk met het object achter de naam gebeurd? Het beantwoorden van deze vraag vereiste een duidelijke beschrijving van de staat, een onderscheid tussen het publieke beeld en de kennis van de collectie, en de bereidheid om iets te tonen dat niet overeenkwam met het beeld dat een bezoeker zich had gevormd. Alle drie zijn serieuze taken van interpretatie.
De locatie van een expositie is ook belangrijk. Een tentoonstelling op een luchthaven bereikt mensen die mogelijk geen bezoek aan een zwaardverzameling in Mito hadden gepland. Een foto die daar is genomen, kan later veel verder reiken dan het object zelf. De omschrijving ervan moet de locatie en het jaar vermelden, zodat een kijker geen individuele installatie verwarren met de permanente opstelling van de Mito-collectie. In dit geval maakt deze kleine catalogisering de foto tot een illustratie van het historische zwaard én een document van zijn nieuwe publieke bestaan. Het biedt daarmee bewijs van twee eeuwen op één.
Twee moderne commissies
Het museum dateert de start van zijn zwaardproject in 2016. Onder toezicht van Harada Kazutoshi, voormalig van het Kunstmuseum aan de Universiteit voor Kunst, Tokyo, vond de onderzoek plaats. Voor Shokudaikiri noemt het museum de moderne smid Miyairi Norihiro. Voor Kodegashiwa was het bijbehorende project van Gassan Sadatoshi. Het is belangrijk om de twee ambachtslieden en hun werk correct aan elkaar te koppelen, omdat een bericht over één van de projecten te vinden is in samenhang met informatie over het andere. Een aankondiging over de voltooiing van een Kodegashiwa-replica mag niet worden gebruikt om een voltooiingsdatum voor Shokudaikiri te bepalen.
De onderscheiding tussen een reproductie en een restauratie is hier van cruciaal belang. Een restauratie houdt in dat er wordt ingegrepen in het historische object. Een apart gemaakte interpretatiewerk kan daar naast staan en bezoekers de mogelijkheid bieden om beide vormen van bewijs te vergelijken. Het historische staal bezit momenteel zijn eigen kenmerken, die getuigen van zijn overleving. Het hedendaagse werk toont een begrip van een eerdere esthetiek, gebaseerd op onderzoek en vergelijkende bronnen. De tentoonstellingen van het museum hebben deze twee toestanden aan elkaar gerelateerd. Het is de verschillen tussen deze twee werken die de reden is om beide te exposeren, en niet de mogelijkheid om het nieuwere object stil te vervangen door het oudere.
Een goede beschrijving voor dit moderne kunstwerk vereist daarom meer dan alleen de oude aanduiding. Naast de naam van de huidige kunstenaar, de context van de opdracht en de datum, is een verwijzing naar het vroege Osafune-model nodig. Dit erkent de hedendaagse kunstenaar, terwijl tevens een verwrongen beeld van de tijdlijn wordt voorkomen. Een goede beschrijving voor een historisch kunstwerk moet eveneens verder gaan dan alleen "beschadigd". Het kan de Date-traditie benoemen, de Mito-collectie identificeren en de gedeelde geschiedenis van de groep in 1923 uitleggen. Elke beschrijving kan dan precies aangeven wat het object voor de kijker daadwerkelijk is.
Wat de doornenende, verroeste kling nog onthult
Leg de catalogus van 1823, de foto van Haneda en de reconstructie in chronologische volgorde. Wat het meest dramatisch verandert, is de vraag die aan het zwaard wordt gesteld. Eén generatie organiseerde een erfcollectie, gecategoriseerd naar smid, en bewaarde een verhaal over een vroegere eigenaar. Een andere herstelde en behield wat over was na een stedelijke catastrofe. Een latere publieke groep vroeg of een bekende culturele naam nog een materiële referentie had. Een moderne smid reageerde op een opdracht om het werk opnieuw te interpreteren. Deze activiteiten vereisen verschillende soorten vaardigheden. Geen van deze zou op zichzelf voldoende geweest zijn om een bezoeker de nu mogelijke uitleg te geven in Mito.
Voor die bezoeker kan een donkere ondergrond een betere basis vormen dan een gepolijste. Het maakt het onmogelijk om te suggereren dat alle kennis direct uit het oog komt. Namen in een manuscript, het omgaan met een familieverzameling na een ramp, verschillen tussen een origineel en een aanvullend werk, en de veranderende verwachtingen van een publiek – al deze elementen maken deel uit van de geschiedenis van kijken. Shokudaikiri Mitsutada is een werk dat verbonden is aan een middeleeuwse Bizen-meester en een edelman uit Sendai. Het is ook een object dat mensen hebben gekozen om te bewaren, nadat het uiterlijk bijna onherkenbaar was veranderd. Die keuze is een van de meest belangrijke gebeurtenissen in de lange geschiedenis van dit object.
Veelgestelde vragen
Waar bevindt Shokudaikiri Mitsutada zich?
Het behoort tot de collectie van de Mito Tokugawa, en wordt ondergebracht bij het Tokugawa Museum in Mito. Het museum onderscheidt het beschadigde origineel van de reconstructie.
Is Shokudaikiri Mitsutada in 1923 vernietigd?
De brand tijdens de Grote Kanto-aardbeving heeft het oppervlak veranderd, maar de historische stalen zwaarden zijn overleefd. Het museum toont deze in zijn onderzoek naar de beschadigde Mito-zwaarden.
Hoe was Date Masamune verbonden met het zwaard?
De traditie van Mito rond het verzamelen van zwaarden en hun bijbehorende kaandel is verbonden aan de macht van de lord van Date. Het latere familieoverzicht is een belangrijk bewijs van deze traditie.
Wat is de Buko Tosan?
Dit is een catalogus van Mito-zwaarden, samengesteld in 1823 onder Tokugawa Narinobu. De indeling, gebaseerd op de gegevens van de smid, toont aan hoe de familie de verzameling begreep vóór de aardbeving.
Is het origineel voor de eerste keer ontdekt in 2015?
Het museumpersoneel onderscheidt de plotselinge toename van publieke aandacht in 2015 van de kennis en conservering van het object binnen de collectie.
Wie heeft de moderne reconstructie uitgevoerd?
Het Tokugawa Museum wijst Miyairi Norihiro aan als verantwoordelijk voor de reconstructie van het Shokudaikiri. Gassan Sadatoshi heeft de afzonderlijke project voor het Kodegashiwa op zich genomen.
Films en lezingen
The Met — Het conserveren van Japanse kunstwerken in buitenlandse collecties
De Kunst van de Samurai Introductie
Collectiegegevens en verdere literatuur
- Museum Tokugawa, Mito — project voor conservering en reconstructie van zwaarden
- Tokugawa Museum — tentoonstelling over zwaarden en de Buko Tosan
- Tokugawa Museum – collectie en bibliotheek
- Interview met het Tokugawa Museum, juli 2018
- Tokyo National Museum – ongedateerde kling toegeschreven aan Mitsutada
- Nationaal Museum van Kyoto — een vroege Osafune tachi van Nagamitsu
- De zwaardencollectie van Oda Nobunaga: Yoshimoto Samonji, Yagen Tōshirō en de bronnen over Honnōji
