Kodachi en wakizashi vergeleken aan de hand van twee korte zwaarden uit de Kamakuraperiode

Twee messen die een bekende regel doorbraken.

Een zwaard in het Tokyo National Museum is, gemeten vanaf de punt tot het begin van de handgreep, 56 centimeter lang. Een bezoeker die bekend is met de gebruikelijke lengte van een wakizashi, zou deze met gemak op het label kunnen zetten. Het museum noemt het een kodachi. Een tweede zwaard uit Tokyo, iets korter, draagt dezelfde aanduiding. In New York is een derde object met een aanzienlijk korter zwaard, en wordt ook als wakizashi aangeduid. Alle drie de curatoren kunnen gelijk hebben. Deze discrepantie opent een vraag over wat een museum daadwerkelijk identificeert wanneer het een Japans zwaard een naam geeft.

De eerste Tokyo-kanna draagt de onderschrift Nagamitsu. Deze heeft bovendien een persoonlijke naam, Hachiya Nagamitsu, die pas veel later is verworven. De tweede kanna draagt de naam Kunimune. Beide zijn afkomstig uit de Kamakura-periode en zijn beiden aangemerkt als belangrijke culturele goederen in Japan. Het exemplaar uit New York dateert uit de negentiende eeuw. Tussen deze werken liggen eeuwen van veranderingen in mode, patronage en historische smaak. Een klein zwaard in een middeleeuwse hofhouding en het kleinere exemplaar van een koppel uit de Edo-periode bezetten verschillende plaatsen in de geschiedenis van kleding en de geschiedenis van staal.

Verschillende Engelse uitdrukkingen kunnen het gemakkelijk maken om dat verschil over het hoofd te zien. Een kort zwaard kan bijvoorbeeld een beschrijvende uitdrukking zijn die geen claim maakt over de Japanse classificatie. Een zwaard met een kort lemmet kan een lang zwaard zijn dat in een kleinere schaal is gemaakt voor een speciale gelegenheid. Een klein tachi, daarentegen, heeft een verband met een specifieke traditie van het monteren en dragen van een zwaard. Een vertaler die dezelfde Engelse woorden voor alle drie gebruikt, kan een perfect leesbare bijschrift maken. De verschillen worden opnieuw zichtbaar wanneer we de oorspronkelijke namen weer naast de objecten plaatsen.

Hachiya Nagamitsu en de geschiedenis die in een naam schuilt.

Het nationaal e-museum van Japan geeft drie bijzonder nuttige opmerkingen over Hachiya Nagamitsu. Het lemmet is vijfenzeventig centimeter lang, de geregistreerde kromming bedraagt iets meer dan twee centimeter, en het dateert uit de dertiende eeuw. De naam van de maker verbindt het werk aan Osafune in Bizen. De twee numerieke gegevens behoren tot de beschrijving van dit specifieke object. Ze zijn waardevol juist omdat de conservator ook een classificatie registreert. Door naar de naam en de afmetingen samen te bekijken, ontdekt een lezer iets dat een schema van moderne lengtecategorieën op zichzelf nooit zou kunnen overbrengen.

De namen van Nagamitsu en Hachiya kwamen in het verhaal via verschillende wegen. De eerste naam is verbonden aan een inscriptie en tot de studie van een smid. Voor de tweede naam verwijst het museum naar de Kyōhō Meibutsuchō, een veel latere lijst van bekende objecten. Deze vermeld een verbinding met een persoon genaamd Hachiya tijdens de Momoyama periode. De omschrijving behoudt een mate van onzekerheid, ondanks dat deze een uitleg geeft. Een voorzichtige historicus heeft daarom drie momenten om te onderscheiden: de productie van het middeleeuwse zwaard, de latere associatie die wordt onthouden in de titel, en de daaropvolgende samenstelling die deze associatie registreerde.

Dit onderscheid is ook van belang voor de uitspraak van Engelse namen. Twee aan elkaar grenzende namen kunnen eruitzien als de volledige naam van één persoon. Hier behouden ze in plaats daarvan iets dat lijkt op een verkorte biografie van een object. Een lezer die alleen zoekt naar een maker genaamd Hachiya Nagamitsu, kan de verbanden met andere werken die met Nagamitsu zijn getekend, over het hoofd zien. Een zoekopdracht naar de maker alleen zou die verbanden wel aantonen, maar tegelijkertijd de latere reputatie van dit specifieke zwaard verbergen. Museumcatalogi laten onderzoekers dezelfde staal op verschillende manieren benaderen, omdat elke benadering een ander historisch vraagstuk beantwoordt.

De catalogus spreekt ook openhartig over het beoogde gebruik van de kodachi. Er wordt een interpretatie genoteerd met betrekking tot slijtage bij de taille, in combinatie met een tachi, en er wordt erkend dat de functie onzeker is. Het is opmerkelijk om zo'n openhartige constatering te vinden naast een precieze meting en een zekere datering. Technische kennis heeft de beschrijving nauwkeuriger gemaakt, zonder echter alle vragen over het sociale gebruik te beantwoorden. Een gesigneerd zwaard kan eeuwenlang in goede staat behouden, terwijl de oorspronkelijke uitleg die door de voormalige eigenaar werd gegeven, kan verdwijnen. Een fantasiebeeld van het middeleeuwse tijdperk kan levendig zijn, maar levendigheid is een ontoereikend alternatief voor een ontbrekend document.

Twee gesprekken over Osafune en een tweede, kort tachi.

De korte zwaard, ondertekend door Kunimune, biedt een onafhankelijke controle op wat we hebben geleerd. De kling is iets meer dan vijftig-drie centimeter lang en de geregistreerde kromming is één centimeter. Net als het Nagamitsu, wordt dit zwaard in de Tokyo-collectie gepresenteerd als een kodachi uit de XIIIe eeuw. Het is een ander object, vervaardigd door een andere kunstenaar, met een andere kromming. Het zien van een paar exemplaren samen, verschuift de discussie weg van de intrigerende bijnaam van een enkel beroemd werk. Het museum gebruikt een taal die op meer dan één voorbeeld van toepassing is, zonder een universele definitie in centimeters te formuleren.

De archieven geven elk zwaard een eigen, herkenbaar visueel beeld. Hun curatoren beschrijven patronen die zichtbaar zijn op het gepolijste oppervlak en veranderingen in de uitstraling van het metaal, afhankelijk van de hoek waaronder men naar het lemmet kijkt. De beschrijvingen kunnen in vertaling onbegrijpelijk overkomen. Een uitdrukking die doet denken aan houtnerven, wijst op een bepaald aspect dat de catalogus de kijker wil laten opmerken. Een vergelijking met een kruidnagel roept de contouren van een detail op. Geen van deze uitdrukkingen betekent dat het object het materiaal bevat dat erin genoemd wordt. Lang voordat een digitale foto vergroting mogelijk maakte, hielpen vergelijkingen met bekende zaken een lezer om verschillen te herkennen die moeilijk in duidelijke taal uit te drukken waren.

Op dit moment vervullen een foto en een catalogus verschillende functies. Een afbeelding bevriest een specifieke relatie tussen object, licht en camera. Een subtiel kenmerk dat in de tekst wordt beschreven, kan moeilijk zichtbaar zijn op het scherm van een mobiel apparaat. Het verslag geeft desondanks de lezer inzicht in wat de beoordelaar het waard vond om te beschrijven. Omgekeerd kan een kijker een heldere reflectie opmerken die in de catalogus nooit wordt genoemd. Het zou een vergissing zijn om die glans te presenteren als een nieuw ontdekt kenmerk. Deze twee bronnen vormen een uitstekend samenstel voor aandachtig bekijken, omdat een observatie voorlopig kan blijven zonder dat dit afbreuk doet aan de interesse ervan.

Het negentiende-eeuwse wakizashi in New York.

Kling en montering van een kort zwaard (wakizashi), 91.2.84, Metropolitan Museum of Art, aanzicht 1
Kling en montering van een kort zwaard (wakizashi), 91.2.84, Metropolitan Museum of Art, aanzicht 1. Het Metropolitan Museum of Art, Open Access.

Over de Stille Oceaan bewaart het Metropolitan Museum of Art een klein zwaard met de naam Taikei Naotane. Het lemmet is gedateerd naar 1839 en de houder dateert uit het begin of midden van de negentiende eeuw. Het museum geeft een lengte van de houder van bijna zestig acht centimeter en een lengte van het lemmet van iets meer dan veertig vijf centimeter. Als men het grotere getal selecteert en invoert in een vergelijking van lemlengtes, resulteert dit in een verrassend lang wakizashi. Een dergelijke discrepantie is gemakkelijk te creëren bij het kopiëren van informatie uit een museumdatabase naar een tabel met slechts één kolom voor lengte.

Het werk heeft meerdere auteurs of bijdragers. De kling draagt de naam van Naotane, de gravure wordt toegeschreven aan Honjō Yoshitane, en de handbeschermer draagt een andere maker, Yukinaka. Deze elementen verdienen aandacht. Een inscriptie op één onderdeel en een toeschrijving van decoratie aan een ander onderdeel vertegenwoordigen verschillende vormen van bewijs. Dit wijst niet automatisch de lak, het textiel of de assemblage toe aan de persoon die de kling heeft ondertekend. Wat op afstand lijkt op een enkel stuk persoonlijke kleding, wordt in de museumtekst een registratie van verschillende ambachten en verschillende manieren om een hand te herkennen.

De Met verbindt het korte zwaard met een langer, ook door Naotane vervaardigd, zwaard. Het beschrijft verschillende stijlicenties voor beide bladen. Voor een kunstenaar uit de negentiende eeuw, die terugkijkt naar eerdere regionale tradities, kan dit een bewuste keuze zijn. Daarom hoeven gecorrelateerde objecten niet noodzakelijkerwijs identiek te zijn in elk zichtbaar kenmerk. Een opdrachtgever kan waardering tonen voor verschillen binnen een paar, net zoals een lezer geniet van variatie tussen twee gedichten die samen worden gepresenteerd. De aanwezigheid van een oudere stijl in dit werk uit de negentiende eeuw behoort tot de geschiedenis van smaak. Het stuurt het afgewerkte object niet terug naar de eeuw waarin de kunstenaar zijn inspiratie vond.

Wat het schede en de bijbehorende bevestigingen ons kunnen vertellen.

Atsushi Tōshirō, tantō, Nationaal Museum van Tokio, via ColBase
Atsushi Tōshirō, tantō, Nationaal Museum van Tokio, via ColBase. Nationaal Museum van Tokio, via ColBase.

Een lemmet overleeft anders dan de kleding waarin het verscheen. Lak kan afbladderen, textiel kan verouderen, en een latere eigenaar kan nieuwe versieringen laten aanbrengen voor een erfstuk. In een collectie roept de zichtbare samenhang tussen een lemmet en de versiering daarom een chronologische vraag op. Indien beide objecten zijn gedocumenteerd, kan de catalogus een datum voor elk vermelden. Als enkel het staal over is, kan een conservator een bepaald type slijtage beschrijven, rekening houdend met historische conventies. Dit zijn verschillende bewijssituaties, zelfs wanneer de bijschriften dezelfde bekende term gebruiken.

Kling en montering van een hangend gedragen tachi, Metropolitan Museum of Art
Kling en montering van een hangend gedragen tachi, Metropolitan Museum of Art. Het Metropolitan Museum of Art.

Bekijk het in de collectie van het Met tentoongestelde zwaard met de specifieke bevestiging. Een foto van de complete bevestiging maakt het mogelijk om de relatie tussen de schede, de versieringen en de ophanging te volgen. De aanduiding "tachi" plaatst deze details binnen een vocabulaire van historische tradities. De afbeelding dient als vergelijking voor de Tokyo-kodachi. Het kan echter niet de verloren kostuum van een specifieke middeleeuwse eigenaar reconstrueren. Deze eenvoudige voorzorgsmaatregel is belangrijk op internet, waar afbeeldingen vaak los staan van de bijbehorende onderschriften. Een aantrekkelijke foto van een vergelijkbaar object kan gemakkelijk een onjuiste identiteit verwerven na een aantal herhalingen.

De foto van Atsushi Tōshirō biedt een nieuwe vergelijking. De catalogus identificeert een tantō en vermeldt een persoonlijke naam. Door deze afbeelding naast een kodachi met een naam te plaatsen, kunnen we twee spreekwijzen beter begrijpen. Een object kan een individuele naam hebben, ongeacht tot welke categorie het behoort. En het Engelse woord "short" kan verschillende typen correct beschrijven, zonder ze tot een enkele categorie te forceren. Een presentatie van beide objecten met identieke, algemene beschrijvingen zou het publiek een indruk van overeenkomst geven, ten koste van de specifieke geschiedenissen die deze objecten juist waardevol maakten om ze samen te brengen.

Wanneer het langere element van een paar kort is.

Een van de meest leerzame tegenvoorbeelden van een strikte, numerieke regel is een paar zwaarden dat het Met museum identificeert als een daishō voor een jongen. Het langere lemmet, gegraveerd door Yoshimichi, meet net onder vijftig centimeter. Het kortere zwaard, gesigneerd door Kindo, meet achtenenveertig centimeter. Het museum identificeert de zwaarden echter als katana en wakizashi. Gezien de absolute lengte is het langere zwaard korter dan beide Tokyo kodachi. Binnen dit specifieke setje heeft het de rol van het lange zwaard. Informatie over familierituelen en gecoördineerde kleding geeft inzicht dat een formele regel niet kan bieden.

De datums compliceren het geheel op een nuttige manier. De messen worden toegeschreven aan de late zeventiende of vroege achttiende eeuw. De monturen, met hun delicate abalone-decoratie, worden gedateerd in de negentiende eeuw. Het document beschrijft de bestelling van kleine paren in verband met de zoon van een adellijk geslacht en ceremonies die zijn overgang naar volwassenheid markeerden. Het schetst verschillende opties voor situaties waarin een familie dergelijk paar zou kunnen bestellen. Het noemt geen specifieke jongen wiens geboortedag of overgang naar volwassenheid uit deze metingen kan worden afgeleid. Algemene historische context biedt achtergrondinformatie, terwijl het persoonlijke levensverhaal open blijft.

Er is een praktische consequentie voor iedereen die een geïllustreerde chronologie samenstelt. De datum onder een foto van dit ensemble kan namelijk verwijzen naar een van beide periodes. Als een redacteur ervoor kiest om de vroegere datum te gebruiken en dit in stilte op alles wat te zien is toe te passen, dan lijkt de lak ouder door associatie. Als de latere datum echter zonder onderscheid wordt gebruikt, dan lijken de kenmerken van het mes verder in de tijd te verschuiven. Een meer duidelijke bijschrift noemt de onderdelen en geeft aparte datums. De kleine ruimte die die extra regel in beslag neemt, beloont de lezer met een kijkje in hoe gezinnen waardevolle bezittingen bewaarden en vernieuwden, generatie na generatie.

Een paar kan in delen overleven.

木賊兎図大小揃物 Beslag voor een zwaardenpaar (Daishō Soroi-Mono), 48.63.5a–l, Metropolitan Museum of Art, aanzicht 5
木賊兎図大小揃物 Beslag voor een zwaardenpaar (Daishō Soroi-Mono), 48.63.5a–l, Metropolitan Museum of Art, aanzicht 5. Het Metropolitan Museum of Art, Open Access.

De hier afgebeelde versieringen dragen de aanduiding "daishō soroi-mono". Een bezoeker die erop uit is om twee messen te zien, kan verrast zijn te ontdekken dat de catalogus een gecoördineerde set van versieringen beschrijft. Het idee van een paar kan voortleven in de versiering, zelfs wanneer het relevante museumarchief geen enkel zilveren mes bevat. De herhaling van een motief in twee verschillende formaten maakt de samenhang duidelijk zichtbaar. Het thema van het kunstwerk is de bewuste coördinatie van vormen binnen een complete set. Dat is op zichzelf al een legitiem onderwerp voor een geschiedenis van hofkleding of samurai-kleding.

Er is hier een overeenkomst met het bestuderen van een paar boekomslagen nadat de manuscripten die ze beschermden elders zijn verdwenen. Passende versieringen vertellen ons iets werkelijks over een ontwerp, een verhouding en de beoogde associatie. Ze reproduceren niet de tekst van beide boeken. Evenzo kunnen een paar ornamenten getuigen van het belang van een geheel, zonder een middeleeuwse zwaardensmid te identificeren of de specifieke gelegenheid waarop een eigenaar het complete paar droeg. De meest informatieve beschrijvingen identificeren het overgebleven onderdeel en laten de relatie tot een groter geheel zichtbaar blijven als een apart gegeven.

Overweeg hoe deze verschillen een tentoonstelling, afhankelijk van de lengte, beïnvloeden. Twee presentaties, één lang en één kort, zouden een groot aantal objecten op een duidelijke manier kunnen presenteren. Ook zouden een ceremonieel paar in verschillende ruimtes kunnen worden verdeeld, en een klein tachi van zijn verbinding met de tradities van tachi-kleding worden beroofd. Een indeling op basis van datum zou bepaalde problemen oplossen, maar ook nieuwe creëren. De meubels uit de 19e eeuw van het jonge paar zouden een tweede plaats op de tijdlijn vereisen, naast hun oudere zwaarden. Elke indeling laat echter niet alle objecten zien. Door te bekijken hoe een tentoonstelling is opgesteld, krijgt een bezoeker een manier om te vragen welke relaties deze heeft blootgelegd.

Van het objectnummer terug naar het zwaard.

Twee eenvoudige toegangsnummers bieden een manier om terug te keren naar de oorspronkelijke vraag. In de collectie van het Nationaal Museum van Tokyo is de Kunimune F-20010 en Hachiya Nagamitsu F-20106. Een objectnummer beweegt over het algemeen meer consistent door verschillende taalversies van de nationale catalogus dan een Engelse bijvoeglijke naam. Wanneer de Japanse en Engelse gegevens naast elkaar worden bekeken, kan de lezer het woord “kodachi” in de Japanse titel zien, zelfs als “short sword” de Engelse titel is. De uitleg herstelt de informatie die verdwijnt uit de titel. Geen van beide taalversies onthult op deze manier zo duidelijk hoe de titel is vertaald.

Dezelfde oefening kan ook omgekeerd worden toegepast met het ensemble Naotane in New York. Hun nummer, 91.2.84, verwijst naar een registratie die individuele inzichten en details van verschillende bijdragers bevat. Een enkel beeld, losgekoppeld van die registratie, kan de gravure of het ebbenhout veel prominenter weergeven dan de tekst. Iemand die op dit nummer volgt, kan alle drie soorten informatie terugvinden. Een tentoonstellingslabel heeft beperkte ruimte, en zelfs een uitstekende reproductie heeft een vaste kijkhoek. Door de identificerende nummers naast een reeks notities te plaatsen, kan een latere lezer een conclusie herlezen zonder te hoeven gissen welke werk de auteur heeft gezien.

Het aandachtig lezen van een label voor een kort zwaard.

Begin met het object in het register, en zoek vervolgens naar het onderdeel van het werk waar de meting betrekking op heeft. Bij Nagamitsu horen het woord 'kodachi' en de lengtemeting van het blad bij één middeleeuws object. Bij Naotane zijn zowel de lengte van de gevest en de lengte van het blad relevant, maar ze beantwoorden verschillende vragen. Bij het paar zwaarden van de jongen beschrijven de vergelijkende woorden 'lang' en 'kort' een relatie binnen een specifiek ensemble. Een nauwkeurig overzicht van de drie registraties vereist meerdere zinnen, ondanks dat het in het dagelijks Engels allemaal in twee woorden kan worden samengevat.

Vraag vervolgens naar het soort persoon dat genoemd wordt. Een handtekening kan bijvoorbeeld de naam aangeven die op een lemmet staat. Een andere handtekening kan de maker van een gevest identificeren. Een eigenaar, herinnerd vele eeuwen later, kan een object een bijnaam geven. Een maker die door een geleerde aan een werk is toegewezen, verdient een aparte vermelding. Deze onderscheidingen hebben gevolgen die verder reiken dan het notitieboekje van de specialist. Ze kunnen namelijk meerdere kunstenaars in een onderschrift plaatsen, waar anders mogelijk alleen één kunstenaar genoemd zou worden, en voorkomen dat een kleurrijk verhaal over het eigendom de kwaliteit van het werk in de schaduw zet dat het werk in eerste instantie zo bijzonder maakte.

Ten slotjes, lees de kleine woorden die grenzen aangeven. Een catalogus kan bijvoorbeeld vermelden dat een traditie is gemeld, een datum benaderend is, of een doel onbekend is. In de Hachiya-notering staan deze kwalificaties samen met waarnemingen die met oprechte zekerheid zijn gedaan. Een van de vreugden van het kodachi is juist deze combinatie. We kunnen voor twee werken die vele eeuwen geleden zijn gemaakt, twee handtekeningen herkennen, twee curven vergelijken en toch een open vraag over het leven in de middeleeuwen beantwoorden. Deze vraag blijft bestaan omdat de zwaarden zelf bewaard zijn gebleven. Ze te labelen als ‘shorter tachi’ maakt hun specifieke geschiedenis beschikbaar voor de volgende persoon die er naar vraagt.

Veelgestelde vragen

Wat is een kodachi?

Een kodachi is een kort tachi. Het Nationaal Museum van Tokio gebruikt deze classificatie voor zwaarden uit de dertiende eeuw, met de namen Nagamitsu en Kunimune.

Wat is een wakizashi?

Wakizashi is een aanduiding voor een Japans kort zwaard. In traditionele, in de Edo-periode gedragen kostuums, verwijst het vaak naar het kortere zwaard van een daishō.

Hoe lang is een wakizashi?

De gebruikelijke lengte van moderne messen bedraagt ongeveer één tot twee shaku, of dertig tot zestig centimeter van de lemmetlengte. Historische exemplaren binnen dat bereik kunnen andere aanduidingen hebben.

Wat is een tachi?

Een tachi is een Japans zwaard dat traditioneel gedragen wordt met de punt naar beneden, bevestigd aan de taille. De overgebleven bekleding en de beschrijving van het museum kunnen helpen om de gebruikelijke manier van dragen vast te stellen.

Wat is een daisho?

Daishō verwijst naar een combinatie van een lang en een kort zwaard. Het kan ook worden gebruikt om gecoördineerde onderdelen te beschrijven, zelfs wanneer een museumregister geen zwaarden vermeldt.

Wat betekent "kodachi"?

De term combineert "klein" met "tachi". De aanduiding van het museum behoudt dat verband, zelfs wanneer het lemmet in lengte over een wakizashi heen gaat.

Films en lezingen

De Kunst van de Samurai Introductie

Het Japanse zwaard en de Japanse esthetiek

Inzamelingsdossiers en verdere lezing

gerelateerde artikelen