Ile zapłaciło muzeum? Odczytywanie cen we wczesnych rejestrach nabytków sztuki japońskiej

Na jednej ze stron dokumentów Charlesa Langa Freera para japońskich parawanów ma trzy różne ceny. Widnieje tam kwota osiem tysięcy jenów, druga kwota osiem tysięcy osiemset jenów oraz trzecia kwota cztery tysiące czterysta siedemdziesiąt dolarów. Zajmują ten sam wpis. W kolejnych wierszach trzy naczynia ceramiczne zajmują miejsce w rachunku kolekcji bez podanej ceny zakupu. Pismo ręczne i maszynopis ruchliwego biura pozostawiły bardziej wnikliwy opis przepływu dzieł sztuki, niż jest w stanie pomieścić pojedyncza kolumna zatytułowana „cena” w wielu współczesnych notatkach badawczych.

Zwiedzający muzeum, pytający o to, ile muzeum zapłaciło, stawia zupełnie uzasadnione pytanie. Pierwszym zaskoczeniem w tym przypadku jest tożsamość kupującego. To Freer kupił tę parę w 1909 roku. Dowód księgowy należy do historii prywatnej kolekcji, która stała się częścią muzeum narodowego. Dla kontrastu, przykład z Londynu dokumentuje muzeum kupujące od osoby prywatnej już zgromadzoną kolekcję. Z perspektywy sali wystawowej oba wydarzenia wyglądają bardzo podobnie. Każde z nich umieszcza sztukę japońską w kolekcji publicznej. Śledząc pieniądze, dostrzegamy jednak, że należą one do zupełnie odmiennych historii władzy, wiedzy naukowej i wyborów.

Dwa parawany i jeden wiersz w rachunku

Prawa połowa pary parawanów przedstawiająca kwitnącą roślinność na złotym tle
Watanabe Shikō, Kwiaty i drzewa czterech pór roku, prawy parawan, Cleveland 2021.132.1. Ta niezależnie udokumentowana para ilustruje formę rejestracji nabytku w postaci parawanu. Cleveland Museum of Art. CC0.

Dokumenty Freera są przechowywane w Smithsonian. W projekcie transkrypcji dowodów księgowych dzieł sztuki z 1909 roku strona 748 zawiera podsumowanie, a strona 797 – wpis opisowy. Numeracja ta stanowi paginację projektu dygitalizacji w ramach znacznie większej serii, stąd każda strona ma również własny identyfikator archiwalny. Opis przedstawia czytelnikowi dwa sześcioczęściowe parawany z motywami roślinnymi i złotym tłem. Jeden parawan przedstawia m.in. hortensje i liliowce, podczas gdy na drugim ukazano białe piwonie. Rachunek traktuje tę parę jako jeden nabytek. Zilustrowanie całej pary wymagałoby dwóch fotografii, ale do zarejestrowania wynegocjowanej ceny wystarczył tylko jeden wiersz.

Para zilustrowana w tym artykule, znajdująca się obecnie w Cleveland, wyjątkowo dobrze uwidacznia to rozróżnienie. Jest to odrębne dzieło autorstwa Watanabe Shikō. Jego fotografie pokazują, jak widz może spoglądać na jeden fragment roślinności i złota, mając świadomość, że większa kompozycja ma drugą połowę. Cleveland przypisuje każdemu parawanowi własny identyfikujący sufiks. Fotografie stanowią wizualny przykład rodzaju własności, która może przemieszczać się w dwóch fizycznych częściach, a mimo to zostać zakupiona jako całość. Nie przedstawiają one pary nabytej przez Freera. Ich numery inwentarzowe oraz nazwy w liniach uznania (credit line) zapobiegają pomyleniu obu przypadków.

Podsumowanie dotyczące pary Freera odnotowuje osiem tysięcy jenów oraz dodatkową dziesięcioprocentową prowizję. Obliczenia dają drugą kwotę, osiem tysięcy osiemset jenów. Następuje po niej wpis w dolarach wynoszący 4,470. Karta opisowa wspomina również w skróconej formie o frachcie i innych wydatkach. Żadna ze stron rozpatrywana samodzielnie nie zawiera szczegółowego rachunku za fracht wyłącznie dla tych parawanów. Współczesny czytelnik może z pewnością zweryfikować doliczenie prowizji, wciąż mając uzasadnione pytania o pozostałe opłaty. Zachowane liczby pozwalają na odpowiedź bardziej pouczającą niż pojedyncza, niewyjaśniona cena lub twierdzenie, że cena jest niemożliwa do ustalenia.

Dokument zachowuje również dwa momenty z życia tego nabytku. Opis obiektu datuje spotkanie z nim na letnią podróż, podczas gdy dowód księgowy pochodzi z grudnia. Katalog podający miesiąc rozliczenia mówi prawdę o rachunku. Chronologia podróży podająca porę roku mówi prawdę o przemieszczaniu się kolekcjonera. Zestawienie obu tych faktów ujawnia odstęp czasu, w którym przedmioty, rachunki i instrukcje mogły przemieszczać się różnymi drogami. Nie określa ono dokładnego dnia, w którym parawany zostały spakowane, opuściły Japonię, przybyły do Ameryki lub po raz pierwszy zostały rozłożone w galerii. Wszystkie te kwestie stanowią uzasadnione pytania do innych dokumentów.

Przelew bankowy przez Pacyfik

Peoples State Bank w Detroit pojawia się w tej historii na innej karcie. Transkrypcja strony 788 odnotowuje depeszę do Samurai Shokai w Jokohamie z dnia 21 grudnia 1909 roku. Przekazana kwota wynosiła 48,040.50 jenów. Dokument datowany na 24 grudnia obejmuje koszty przekazu i potwierdza rozliczenie w wysokości 24,030.89 dolarów. Podpisy i oznaczenia związane z weryfikacją i płatnością nadają dokumentowi funkcję praktyczną. Pomógł on zamknąć rachunek. Odczytanie tej liczby w rekordzie obiektu parawanu jako jego ceny zakupu byłoby niezwykłym błędem, mimo że zarówno bankier, jak i karta obiektu wymieniają firmę z Jokohamy i pochodzą z tego samego miesiąca.

Przekaz jest znacznie wyższy niż sumy wpisane przy parawanach. Ta różnica ma jednoznaczne znaczenie historyczne. Bank i kolekcjoner potrzebowali sposobu na uregulowanie łącznego zobowiązania; historyk obiektu chce odtworzyć konkretny zakup. Wiarygodne odnośniki łączą te dokumenty, nie czyniąc jednak opisanych w nich transakcji tożsamymi. Dokument wskazujący odbiorcę pieniędzy może potwierdzić rolę pośrednika. Nie może jednak – z racji samego wymienienia tego pośrednika – rozstrzygać, że każdy obiekt na rachunku należał wcześniej do tej firmy. We wpisie dotyczącym parawanów wymieniony sprzedawca oraz podmiot, za pośrednictwem którego przeprowadzono transakcję, odgrywają różne role.

Kryje się tu pokusa prostych obliczeń. Dzielenie kwot w jenach przez wpisy w dolarach mogłoby pozornie dać historyczny kurs wymiany z dużą dokładnością. Przed przypisaniem takiej kwoty do konkretnego dnia należałoby jednak wiedzieć, co zostało uwzględnione po każdej ze stron. Karta bankowa zawiera koszty przekazu. Podsumowanie i karta obiektu wykorzystują dostępną przestrzeń w różny sposób; jedno wyraźnie dodaje prowizję, a drugie wspomina również o frachcie. Zaokrąglanie do pełnych dolarów na karcie obiektu może ponownie zmienić pozorny kurs. Proporcje te można obliczyć. Ogólne stwierdzenie na temat rynku walutowego w grudniu wymagałoby jednak większej ilości dowodów niż uzyskane miejsca po przecinku.

Nazwisko sprzedawcy stanowi dyskretniejszy przykład tej samej dyscypliny badawczej. Jedna z publicznych transkrypcji podaje pisownię Tanaka, a strona opisowa przekazuje ją jako Tanka. Oba źródła identyfikują Samurai Shokai i transakcję dotyczącą floralnej pary. Instrukcje transkrypcji Smithsonian wymagają od współpracowników zachowania pisowni zamiast jej milczącej modernizacji. W celu odnalezienia powiązanych dokumentów warto przeszukać obie formy. W celu zacytowania dokumentu warto zidentyfikować, który z nich dostarcza danej pisowni. Użyteczny indeks może połączyć osoby poprzez warianty ich nazwisk bez wymazywania dowodów na to, jak ich nazwiska trafiły do biura przygotowującego rachunek.

Co ukryłoby zero

Drugi parawan z rozłożystym drzewem po lewej stronie i trawami na złotym tle
Lewy parawan z pary z Cleveland, 2021.132.2, od początku do połowy XVIII wieku. Obie połowy mają tę samą linię uznania funduszu zakupowego. Cleveland Museum of Art. CC0.

Na stronie 748 obiektami następującymi po parze parawanów są trzy ceramiczne naczynia na wodę w kształcie gruszki, wiązane z Owari. Każde z nich jest opisane osobno; wszystkie trzy oznaczono jako dary od pana T. Hary. Osoba sporządzająca zestawienie odróżnia kształt ich szyjek i powtarza status transakcji, czasami za pomocą znaku powtórzenia (ditto). Baza danych wymagająca kwoty liczbowej mogłaby przekształcić te znaki na zero. Kolejny analityk mógłby wówczas uśrednić je w tabeli cen zakupu japońskiej ceramiki. Obliczenia byłyby dokładne, a wnioski historyczne – pozbawione sensu. Kolekcjoner otrzymał prezenty. Nie było tu okazyjnej ceny zero jenów, którą można by porównać z ceną innego naczynia u sprzedawcy.

Naczynia na wodę testują również zakres nagłówka. Strona kontynuowana pod nagłówkiem dotyczącym zakupów w Japonii może zawierać pojedyncze wpisy dotyczące darów. Nagłówki organizują dokumenty; pojedyncze wiersze mogą je precyzować. I odwrotnie, skan odcinający nagłówek może przesłonić walutę lub stronę, za pośrednictwem której przeszła grupa zakupów. Odzyskanie wiersza w kontekście wymaga spojrzenia zarówno powyżej, jak i poniżej niego. Przypadek trzech naczyń z Owari jest szczególnie pouczający, ponieważ powtórzony termin stanowi znaczącą informację. Puste miejsce, znak powtórzenia odnoszący się do daru oraz liczba, której nie można odczytać, zasługują na trzy różne sposoby traktowania w transkrypcji.

Czarka do herbaty z Cleveland, nr inwentarzowy 1983.158, stanowi porównanie bliższe etykiecie, którą zwiedzający mógłby rzeczywiście napotkać. W linii uznania wymienia Iwao i Takako Setsu oraz honoruje dr. i panią Sherman E. Lee. Są to odmienne relacje z okazją nabytku. Słowa te nie ujawniają ceny, jaką darczyńcy mogli kiedyś zapłacić, ani nie mają na celu oceny wartości pieniężnej czarki. Czarka jest datowana na około 1600 rok. Wieki dzielą tę przybliżoną datę wykonania od wydarzenia zarejestrowanego w rejestrze muzeum. Oba fakty należą do biografii czarki i żaden nie dostarcza brakujących warunków wcześniejszej wymiany.

Czarka do herbaty w kolorze ziemi, z niską stopką i otwartym wylewem
Cleveland 1983.158, czarka do herbaty, około 1600. Linia uznania identyfikuje jej darczyńców oraz osoby uhonorowane ich darem. Cleveland Museum of Art. CC0.

Trzy naczynia z Owari i czarka z Cleveland naświetlają zatem ten sam problem archiwalny z przeciwległych stron. W jednym przypadku biuro ds. nabytków rejestruje charakter transakcji, opisując kilka obiektów, które przybyły w tym samym okresie. W drugim linia uznania muzeum publicznie upamiętnia darczyńcę i osoby honorowane. Historia gospodarcza pomijająca dary traci z oczu sposób, w jaki powstawały kolekcje. Historia gospodarcza przypisująca darom fikcyjną cenę również traci to, co zachowują rekordy. Czytelnik może badać społeczne znaczenie zmiany właściciela obiektu nawet tam, gdzie dokumenty nie oferują żadnej wartości liczbowej.

Kolekcja londyńska kupiona za trzy tysiące funtów

W Wielkiej Brytanii istnieje inny rodzaj odpowiedzi na pytanie zawarte w tytule tego artykułu. W 1881 roku British Museum zakupiło znaczną część kolekcji sztuki japońskiej zgromadzonej przez Williama Andersona. Japońska Biblioteka Parlamencka (National Diet Library) podaje cenę trzech tysięcy funtów. Badania archiwalne Michelle Huang z University of St Andrews wskazują na oryginalne dokumenty muzeum, w tym wniosek i wewnętrzne uzasadnienie zakupu. Takie dowody umieszczają decyzję wewnątrz instytucji. Kupującym było muzeum, sprzedawca zgromadził kolekcję, a zarejestrowana kwota dotyczy zbioru dzieł. Te trzy zastrzeżenia są częścią odpowiedzi.

Nie ma dobrego powodu, aby dzielić trzy tysiące funtów przez liczbę dzieł i przedstawiać iloraz jako koszt jednego zachowanego rysunku. Liczenie budzi pytania jeszcze zanim przejdzie się do wyceny. Oprawny album można traktować jako pojedynczy nabytek lub opisać karta po karcie. Do jednej karty może być dołączonych kilka szkiców. Podsumowanie napisane dla powierników może grupować materiał inaczej niż drukowany katalog opracowany dla badaczy. Średnia może być przydatna w precyzyjnie określonym pytaniu badawczym, ale rysunek nie uzyskał osobno wynegocjowanej ceny historycznej tylko dlatego, że współczesna arytmetyka może przypisać mu udział w sumie zbiorczej.

Nabycie ilustrowanych książek od Andersona stanowi szczególnie dobrą próbę kontrolną. Badania Miya Itabashi odróżniają zakup z 1881 roku od późniejszej transakcji z 1882 roku dotyczącej 311 ilustrowanych książek za kwotę 360 funtów. Jeśli pytanie dotyczy książek, ani data, ani kwota wcześniejszego zakupu nie dają na nie odpowiedzi. Nazwisko sprzedawcy jest to samo, podobnie jak instytucja zbierająca, a dziedzina kulturowa jest ściśle powiązana. Te podobieństwa ułatwiają pomylenie transakcji w podpisie pod slajdem podczas wykładu. Pokazują one również, dlaczego precyzyjny przypis powinien identyfikować to, co zostało przekazane, oraz okazję, przy której zmieniło właściciela.

Anderson był również pisarzem i katalogatorem. Umiejętność opisania dzieła wpływała na to, jak mogło być ono postrzegane w instytucji publicznej, jednak zakupiony katalog, późniejsza publikacja opisowa i opisane w niej dzieła stanowią odrębne obiekty. Historyk śledzący drogę jednego japońskiego rysunku do brytyjskiej kolekcji może potrzebować wszystkich trzech. Opublikowany opis może zidentyfikować kartę poprzez jej wyobrażenia. Plik nabytku może zidentyfikować sprzedawcę, a czasem cenę zbiorczą. Fizyczny obiekt zachowuje dowody na temat sposobu jego wykonania lub użycia, których żaden z tych tekstów nie wyczerpuje. Połączenie ich naświetla konkretny transfer bez zmuszania każdego dokumentu do odpowiedzi na pytanie finansowe.

Fundusze, darczyńcy i ludzie, którzy posiadali sztukę

Ciemna tsuba z małymi złotymi i zielonymi zdobieniami oraz jasnymi, podłużnymi wstawkami
Met 36.120.12, japońska tsuba, początek XIX wieku. Linia uznania daru z 1936 roku dokumentuje przekazanie od Howarda Mansfielda. The Metropolitan Museum of Art. Otwarty Dostęp, domena publiczna.

Napisy na parze parawanów z Cleveland wymieniają Severance and Greta Millikin Purchase Fund. Stwierdzają one nabycie w drodze zakupu powiązanego z tym funduszem. Nie dowodzą one jednak, że państwo Millikin byli właścicielami parawanów bezpośrednio przed nabyciem ich przez muzeum. Nie podają też kwoty pobranej z funduszu. Przyglądając się uważnie obu rekordom, sufiksy .1 i .2 rozdzielają prawy parawan od lewego. Nazwa funduszu powtarza się w obu przypadkach. Niewłaściwe byłoby wnioskowanie o dwóch niezależnych płatnościach jedynie na podstawie faktu, że system zarządzania kolekcją wyświetla dwa rekordy z identycznymi informacjami w linii uznania.

Japońska tsuba w Metropolitan Museum dostarcza kolejnej pouczającej linii uznania. Obiekt o numerze inwentarzowym 36.120.12 wszedł do zbiorów wraz z Howard Mansfield Collection jako dar Mansfielda w 1936 roku. Osoba badająca wcześniejszy zakup dokonany przez Mansfielda potrzebowałaby dokumentów potwierdzających tamtą transakcję. Sama linia uznania jest już bardzo precyzyjna w kwestii późniejszego przekazania. Wymienia darczyńcę i sposób, w jaki obiekt trafił do muzeum. Kurator mógłby opisać historię kolekcjonerstwa na przykładzie takiej tsuby, nie udając, że zna brakującą kwotę. Istotnie, precyzyjne uznanie tego, co ustala dany rekord nabytku, czyni poszukiwanie faktur dealerskich lub korespondencji znacznie bardziej celowym.

Rozważmy, jak mógłby wyglądać rachunek za tsubę, gdyby przyszły badacz rzeczywiście odnalazł dokumenty dealera. Dealer mógł sprzedać kilka elementów oprawy (koshirae) razem, zgodzić się na wymianę, podać cenę przed udzieleniem rabatu lub wystawić pokwitowanie po wcześniejszym zadatku. Każda z tych możliwości sugeruje pytanie, jakie należy zadać dokumentom. Żadna z nich nie stanowi sama w sobie dowodu w sprawie tsuby Mansfielda. Dokumenty Freera mają niezwykłą zaletę: pozwalają nam zobaczyć tę różnicę na stronie. Cena, prowizja, pieniądze wysłane do pośrednika, dary obok zakupów i opłaty za przekazanie pieniędzy zachowały się w identyfikowalnych miejscach. Stanowią one lepszy przewodnik w badaniach niż jakiekolwiek domysły oparte na współczesnym wyglądzie rzemiosła artystycznego w metalu.

Cena, która podróżuje ze swoim wyjaśnieniem

Gdyby na etykiecie muzealnej było miejsce tylko na jedno zdanie dotyczące pary Freera, najbardziej pouczające zdanie wymieniałoby kupującego, parę, kwotę bazową, prowizję i rok. Rozbudowany wpis katalogowy mógłby zidentyfikować pośrednika i odróżnić japoński zakup letni od formalności w Detroit ukończonych w grudniu. Wpis w dolarach również tam należy, pod warunkiem że zostanie opisany jako kwota wpisana do rachunku. Żaden współczesny ekwiwalent nie jest konieczny, aby uczynić to wydarzenie historyczne zrozumiałym. Wybór kupującego, praca pośrednika i zaksięgowanie dwóch parawanów jako pary mówią już niezwykle wiele o tym, co było przedmiotem transakcji.

Można by zadać dalsze pytanie o siłę nabywczą. Różne porównania naświetliłyby różne kwestie. Indeks cen artykułów gospodarstwa domowego odpowiedziałby na pytanie o konsumpcję; muzealne rachunki nabytków mogłyby odpowiedzieć na pytanie o względne zaangażowanie instytucjonalne; szereg płacowy sformułowałby pytanie o dochód z pracy. Wybór jednego z nich wymaga dowodów dla danego miejsca, waluty i okresu, a także jasnego stwierdzenia, co porównanie ma wykazać. Zakup grupowy za trzy tysiące funtów w Londynie i para za osiem tysięcy jenów w Japonii nie mogą stać się ekwiwalentne poprzez zwykłe zestawienie największych wydrukowanych liczb.

To, co zachowało się najżywsze z dokumentów z 1909 roku, to być może drobne różnice w tym, co biuro musiało wiedzieć. Urzędnik zaznaczył otrzymaną płatność. Wpis opisowy zachował kolory na dwóch parawanach oraz przypisanie autorstwa krążące w Japonii. Krótszy wiersz podawał artystę jako nieznanego. Lista ceramiki rozróżniała trzy kształty szyjek i wskazywała na dar. Spostrzeżenia te mogły ze sobą współistnieć, ponieważ dokumenty miały różne cele. Czytane razem, dają więcej niż cenę. Mówią nam, która cena należała do jakiego działania, kto się go podjął i jak dzieła sztuki weszły w historię instytucjonalną, której ich twórcy nie mogli przewidzieć.

Zwięzłe zacytowanie ceny jest możliwe przy jednoczesnym przekazaniu wystarczającej ilości informacji, aby ktoś inny mógł podważyć dane ujęcie. Należy podać serię archiwalną, rok, konkretną kartę oraz słowa identyfikujące grupę obiektów. Warto dodać, która kolumna dostarczyła kwotę, gdy pojawia się więcej niż jedna waluta. Czytelnik szukający pary Freera może wówczas odkryć, że jeden wpis opisuje tożsamość sprzedawcy, a inny dostarcza szczegółów na temat przedstawionych kwiatów. Jeśli transkrypcja zostanie później poprawiona, ślad pozostaje użyteczny. Jest to szczególnie ważne w przypadku kolekcji badanych w różnych językach, gdzie nazwa własna, prefiks inwentarzowy lub pierwsze słowa opisu obiektu mogą ulec zmianie między wydaniami.

Pytania o rejestry zakupów

Kto kupił japońskie parawany z motywem kwiatowym z dowodu księgowego z 1909 roku?

Charles Lang Freer zakupił tę parę za pośrednictwem Samurai Shokai w Jokohamie. Dokumentacja należy obecnie do archiwów Smithsonian; pierwotna transakcja była zakupem dokonanym przez kolekcjonera.

Dlaczego odnotowano zarówno 8,000, jak i 8,800 jenów?

Podsumowanie podaje 8,000 jenów za parę plus dziesięć procent prowizji. Wynikowe 8,800 jenów oraz wpis w dolarach w wysokości 4,470 pojawiają się w rachunku.

Czy grudniowy przelew bankowy był ceną parawanów?

Bank zarejestrował większy przekaz w wysokości 48,040.50 jenów do Samurai Shokai i potwierdził kwotę w dolarach zawierającą koszt przekazu. Wpis na poziomie obiektu identyfikuje odrębną kwotę dla tej pary.

Jak trzy naczynia z Owari trafiły do tego samego rachunku?

Strona identyfikuje trzy naczynia jako dary od pana T. Hary. Ich włączenie do dokumentacji z podróży nie dostarcza indywidualnej ceny zakupu.

Ile British Museum zapłaciło za materiały Andersona?

Zakup grupy dzieł od Williama Andersona w 1881 roku wyniósł £3,000. Odrębne nabycie 311 ilustrowanych książek w 1882 roku kosztowało £360, według badań cytowanych poniżej.

Czy zilustrowane parawany z Cleveland to ta sama para, którą nabył Freer?

Zilustrowane dzieło to inna para autorstwa Watanabe Shikō, numery inwentarzowe Cleveland 2021.132.1 i 2021.132.2. Oba jej rekordy dzielą tę samą linię uznania funduszu zakupowego.

Filmy muzealne

Smithsonian National Museum of Asian Art — Azjatycka ceramika Freera w nowym świetle

Smithsonian National Museum of Asian Art — Dwaj wielcy amerykańscy kolekcjonerzy chińskiej ceramiki: Morgan i Freer

Dokumentacja kolekcji i literatura uzupełniająca

Powiązane artykuły