Historyczne japońskie głownie a słynne miecze z anime: od Enmy i Shūsui po legendy o Nichirin

Kowal, który wykuł oba miecze

Wado Ichimonji i Enmę łączy coś konkretniejszego niż to, że obie pochodzą ze świata One Piece. Według oficjalnego profilu postaci Shimotsukiego Kōzaburō oba miecze wyszły spod ręki tego samego fikcyjnego kowala. Później ich losy się rozchodzą. Jeden trafia do Zoro jako pamiątka po Kuinie. Drugi należał do Kōzukiego Odena, zanim pojawił się w historii Zoro. Te kilka powiązań dobrze pokazuje, jaką rolę w opowieści może odgrywać przedmiot noszący imię. Jeden twórca łączy ludzi, którzy nigdy nie spotkali się w tej samej scenie, a nazwa miecza pozwala pamiętać o złożonej obietnicy przez setki odcinków.

Szkoła Ichimonji, o bogatej historii, z pewnością przyciąga uwagę czytelników i skłania do refleksji nad niektórymi z tych nazw. Prawdziwe japońskie muzeum wykorzystuje odniesienia do Ichimonji w swojej prezentacji twórczości artystów działających w średniowiecznym Bizen. Z kolei w Kuwana, świątynia zachowuje prace o dacie, związane z nazwą Muramasa. W japońskiej kolekcji narodowej można zobaczyć pojedynczy miecz o nazwie Dōjigiri Yasutsuna, a w muzeum w Waszyngtonie znajduje się ilustrowana opowieść o demonie Shuten Dōji. Żadna z tych instytucji nie identyfikuje żadnego z mieczy jako oryginał mieczy Enma, Shusui ani Nichirin. To, co te instytucje zachowują, jest o wiele bardziej interesujące niż lista imitacji: to odrębne tradycje nadawania przedmiotom materialnym imion i opowieści.

Jakie są historyczne korzenie nazwy Ichimonji?

Ichimonji może przywodzić na myśl znak graficzny oznaczający liczbę jeden – pojedynczą, poziomą linię. W historii japońskich mieczy, termin ten jest również związany ze szkołą kowalską działającą w prowincji Bizen. Niektóre historyczne dzieła związane z tą tradycją zawierają ten znak; inne noszą osobiste podpisy lub zachowały się bez żadnego znaku. Nazwy Fukuoka Ichimonji i Bizen, występujące w katalogu wystawy, wskazują na konkretne miejsce historyczne oraz grupę powiązanych dzieł. Termin „Wado Ichimonji” odnosi się do fikcyjnego przedmiotu, którego twórca ma odrębną nazwę. Istnienie słownego związku stanowi doskonały punkt wyjścia do analizy, ale nie jest wystarczającą podstawą do przypisywania konkretnego ostrza.

Jeden z wpisów do ogólnopolskiego e-muzeum w niezwykły sposób podkreśla pewien fakt. Katana, której obecnie przypisuje się autorstwo Norifusy, zachowała się bez oryginalnego sygnatury. Muzeum wyjaśnia, że modyfikacje skróciły fragment przedmiotu, w którym umieszczona byłaby sygnatura. Obecne przypisanie autorstwa opiera się na analizie zachowanych elementów wykonawczych. Jest to zupełnie inna sytuacja niż w opowieści, w której wiarygodna postać może zidentyfikować twórcę dla odbiorców. Muzeum zachowuje zarówno wnioski, jak i wyjaśnienie trudności, które trzeba było pokonać, aby do nich dojść.

Ten sam katalog prezentuje również inne dzieła związane z tradycją Ichimonji, w tym Nikkō Ichimonji znajdujący się w Fukuoce. Ten obiekt jest słynny, posiada unikalną nazwę, ale nie jest opatrzony podpisem. Nazwa, pod jaką konkretne dzieło przetrwało w historii, może pozostać niezmienna, nawet jeśli sposób przypisywania go twórcy jest zupełnie inny. Śledzenie darczyńców i właścicieli związanych z daną nazwą pozwala odpowiedzieć na jedno pytanie. Dokładne zbadanie powierzchni i porównanie jej z innymi podobnymi dziełami pozwala odpowiedzieć na kolejne. Pisarze fikcyjni mogą podjąć obie te decyzje jednocześnie. Kuratorzy muzealni muszą łączyć ze sobą poszlaki, które rzadko zgromadzone są w jednym miejscu.

Wzór chōji przypominający pąki goździkowca w katalogu

Daihannya Nagamitsu, Muzeum Narodowe w Tokio, baza ColBase
Daihannya Nagamitsu, Muzeum Narodowe w Tokio, baza ColBase. Muzeum Narodowe w Tokio (ColBase).

Oszlifowana powierzchnia antycznej broni może prezentować wzory zwane hamon. W opisach katalogowych termin „chōji” przywodzi na myśl goździki. Sugeruje on odbiorcom kształt o charakterze naturalnym, który można wykorzystać do oceny konturu w stali. Różnice w tym konturze, sposób obróbki metalu w jego otoczeniu oraz ogólny kształt mogą być istotne, gdy specjaliści porównują ze sobą podobne dzieła. Porównanie z goździkami nie oznacza, że goździki zostały włączone do materiału. Jest to element historycznego języka wizualnego, podobnie jak nazwy piór, fal i chmur, używane w innych tradycjach dekoracyjnych.

Ilustracja nagamitsu Daihannya pochodzi z Tokijskiego Muzeum Narodowego. Jest to dzieło pochodzące z Bizen, prezentowane tutaj wraz z jego własnym numerem identyfikacyjnym przypisanym przez instytucję. Nagamitsu należy do tradycji Osafune. Używanie określenia „Ichimonji” jedynie dlatego, że oba te terminy pojawiają się w dyskusji o średniowiecznych dziełach, zaciera bardzo wyraźne różnice, które muzea starają się zachować. Obraz pozwala nam zestawić rzeczywisty przykład, reprezentujący historyczną reputację podpisanego mistrza, z fikcyjnym imieniem. Jego wartość jako narzędzia porównawczego zależy od zachowania wyraźnego rozróżnienia między Bizen, konkretną szkołą, a poszczególnym dziełem.

Animacja przekształca problem regularnej powierzchni w linie, kontrast i czas. Znak narysowany blisko krawędzi musi pozostać rozpoznawalny, gdy ostrze zmienia pozycję od kadru do kadru. Na fotografii muzealnej, podobny znak może być wynikiem oświetlenia oraz kąta wybranego przez fotografa. Sekwencja kadrów tworzy wrażenie ruchu, zrealizowaną pod kierunkiem zespołu animacji. Seria fotografii muzealnych prezentuje starannie wyselekcjonowane ujęcia tego samego obiektu fizycznego. Żaden z tych typów obrazów nie stanowi jednoznacznego dowodu na temat drugiego. Oba jednak nagradzają nawyk dokładnego przyjrzenia się, zanim przypisze się nazwę danej linii.

Shusui i prawo do pamięci.

W One Piece, Shusui jest kojarzony z Ryumą i Wano. Oficjalne materiały do odcinków, które wprowadzają Enmę do historii Zoro, również wyjaśniają, dlaczego posiadanie Shusui ma znaczenie dla innych osób niż ten, który je nosi. Społeczność ma prawo do swojej pamięci. Pytanie narracyjne przesuwa się od tego, kto ma przedmiot w ręku, do tego, gdzie ten przedmiot powinien się znajdować. To jeden z powodów, dla których słowo "skarb" ma większą siłę w historii niż przymiotnik oznaczający wyjątkowo dobrze wykonane. Ludzie, którzy nazywają to skarbem, wierzą, że jego brak zmienia coś w ich własnej historii.

"Narodowe Skarby" w Japonii mają konkretne znaczenie instytucjonalne. Oznaczenie to przypisane jest wybranym zabytkom i rejestrowane przez odpowiednie organy. Angielski napis może używać niemal tych samych słów, aby określić fikcyjny status w krainie Wano. Co mogłoby sprawić, że ktoś pomyli te dwa pojęcia? Niewiele: atrakcyjne zdjęcie, skrócony opis i zdanie pozbawione kontekstu mogą wystarczyć. Najbardziej pomocne pytanie brzmi po prostu, kto przyznał to oznaczenie. Oświadczenie postaci w fikcyjnym społeczeństwie oraz japoński rejestr zabytków – każde z nich ma bardzo precyzyjne znaczenie w świecie, w którym powstały.

Istnieje tu wyraźne powiązanie z historią japońskich przedmiotów o nadanych imionach. Rodzina może podarować cenny przedmiot, dom może zachować wspomnienie ważnej wizyty, a wspólnota religijna może kontynuować oddawanie hołdu ofierze, nawet gdy imiona innych właścicieli zniknęły. Takie historie sprawiają, że ostrze może oznaczać dla różnych osób różne rzeczy, a każda z nich ma do niego uzasadnione powiązanie. Fikcyjna wymiana może pomóc zrozumieć, dlaczego tego rodzaju przywiązanie jest ważne. Nie dowodzi to, że autor wybrał konkretny, uznany za narodowy skarb, jako dosłowny wzorzec dla Shusui.

Czarny w lakierze, czarny na papierze.

Przybicie do zawieszenia miecza (Itomaki-tachi Koshirae) z skrzynką na broń; 2023.735.6a–e, Metropolitan Museum of Art, widok 1
Przybicie do zawieszenia miecza (Itomaki-tachi Koshirae) z skrzynką na broń; 2023.735.6a–e, Metropolitan Museum of Art, widok 1. Metropolitan Museum of Art.

Czerń Shusui jest częścią słownictwa używanego w fikcji, odnoszącego się do ostrzy o czarnym kolorze. Czarna, lakierowana pochwa to odrębny, materialny element. Japoński lakier może tworzyć ciemną, błyszczącą powierzchnię na osadzie, a ta powierzchnia może podkreślać zdobienia metalowe lub inne elementy dekoracyjne. Kiedy miecz w osadzie jest fotografowany w etui, kolor, który widz początkowo przypisuje ostrzu, może w całości należeć do jego zewnętrznych elementów. Osada prezentowana tutaj w Metropolitan Museum posiada własny opis, mimo że przedmiotem zainteresowania jest właśnie ta osada. Katalog dostarcza odbiorcy słownictwa potrzebnego do identyfikacji widocznych elementów.

Rozważmy, co się dzieje, gdy ilustrator chce, aby ciemny obiekt pozostawał wyraźny na ciemnym tle. Wystarczy czasem wąski akcent światła wzdłuż konturu lub niewielki fragment jasnej przestrzeni. Artysta specjalizujący się w lakierach ma do dyspozycji inny zestaw możliwości. Odbicie światła zmienia się w zależności od pozycji widza, a kolor może wydawać się głębszy, gdy znajduje się obok powierzchni o fakturze i bardziej matowym wykończeniu. Konserwator analizujący obraz może również chcieć ustalić, czy obraz odzwierciedla oryginalne wykończenie, czy też późniejszą obróbkę. Podobny wygląd w jednym obrazie może zatem być wynikiem zupełnie odmiennych decyzji artystycznych.

Rozróżnienie to ma znaczenie, które wykracza poza kwestie techniczne. Muzeum może przechowywać dwa różne uchwyty związane z jedną i tą samą klingą, lub zachować meble, nawet jeśli klinga i pochwa zostały rozdzielone. Kolor może niezawodnie identyfikować przedmioty należące do fikcyjnej postaci, nawet w wielu odcinkach. Jego wartość w identyfikacji antyku może się zmieniać w zależności od tego, czy poszczególne elementy zostały wymienione lub połączone w nowy zestaw. To nie oznacza, że kolor jest nieistotny. On nadaje kolorowi historię, a ta historia skłania nas do zadawania pytania, kiedy dokładnie dany zestaw powierzchni po raz pierwszy pojawił się razem.

Enma, Sandai Kitetsu i reputacja niebezpiecznego imienia.

Oficjalne streszczenie odcinka 1060 wymienia obok siebie Enmę, Wado Ichimonji i Sandai Kitetsu. Każda z tych nazw ma inne znaczenie. Enma przechowuje historię poprzedniego właściciela oraz zapis ambicji kowala. Wado Ichimonji wprowadza do teraźniejszości osobiste relacje. Sandai, wyrażenie odnoszące się do trzeciej generacji, umieszcza Kitetsu w określonej kolejności. Widz może dostrzec kontrast, zanim dowie się wszystkiego o przeszłości każdego z tych przedmiotów. Słowa, które odwołują się do osoby, rodu lub odziedziczonego obowiązku, mogą nadać grupie wizualnie podobnych przedmiotów wyraźnie odróżniające się cechy.

Reputacja Muramasy stanowi historyczne porównanie dla języka związanego z groźnymi ostrzami. Ponadto, ujawnia ograniczenia wszelkich pochopnych twierdzeń dotyczących prototypu animacji. W Kuwana Sōsha, relacja świątyni dotycząca dwóch ofiar podkreśla dowody, które rzadko byłyby eksponowane w opowieści o duchach. Prace te zachowały daty i inskrypcje odniesione do tego miejsca. Ich przetrwanie jako ofiar nadaje świątyni materialne podstawy do badania jakości wykonania oraz historii regionu. Instytucja wyraźnie odróżnia tę historię od klątwy, z jaką to imię jest tak często kojarzone w popularnych relacjach.

Opowieść o klątwie może z niezwykłą łatwością przetrwać bez konkretnego obiektu. Opowiadacz potrzebuje wyróżniającej się nazwy, zapadającego w pamięć nieszczęścia oraz powody, dla których publiczność będzie z nimi współodczuwała. Regionalne muzeum może mieć dodatkowe zainteresowania. Może zapytać, czy dany przedmiot został wykonany w danym regionie, jakie daty zachowały inskrypcje oraz w jaki sposób poszczególne elementy trafiły do sanktuarium. Ta sama nazwa może oznaczać zagrożenie w jednym kontekście, a w innym – powód do dumy z tożsamości lokalnej. Określanie Sandai Kitetsu jako udokumentowanej kopii konkretnego miecza Muramasa pozbawiłoby obie historie ich odrębnych dziejów, nie dostarczając przy tym żadnych dowodów na poparcie żadnej z nich.

Zwoj, demon i nazwany miecz.

Opowieść o Shuten Dōji, zwój 1, fragment 002, National Museum of Asian Art, Smithsonian Institution
Opowieść o Shuten Dōji, zwój 1, fragment 002, National Museum of Asian Art, Smithsonian InstitutionNarodowe Muzeum Sztuki Azjatyckiej, Smithsonian Institution.

Ilustrowana opowieść o Shuten Dōji, przechowywana w Narodowym Muzeum Sztuki Azjatyckiej Smithsonian Institution, dostarcza przykład z okresu poprzedzającego animację. Malowana narracja rozwija się poprzez zmiany scen, postaci i otoczenia. Szczegół zaczerpnięty z jednej części zwoju nie może oddać całości doświadczenia płynącego z zapoznania się z dziełem w jego pełnej kolejności. Jednakże, nawet odizolowany fragment może ujawnić, w jaki sposób artysta sprawiał, że nadprzyrodzona opowieść stawała się widoczna dla odbiorców. Zachowany zwój jest dowodem konkretnego aktu narracji wizualnej, niezależnie od czyichkolwiek przekonań dotyczących wydarzeń, które przedstawia.

Dōjigiri Yasutsuna, Muzeum Narodowe w Tokio, baza ColBase
Dōjigiri Yasutsuna, Muzeum Narodowe w Tokio, baza ColBase. Muzeum Narodowe w Tokio (ColBase).

W Tokio znana jest konkretna oślina o nazwie Dōjigiri Yasutsuna. Jej nazwa odnosi się do tradycji związanej z postacią Shuten Dōji. Obecnie przed czytelnikiem znajdują się dwa rozpoznawalne obiekty: malowany zwoj i zachowana oślina, przechowywane w różnych instytucjach. Nie jest konieczne odwoływanie się do produkcji anime, aby podkreślić kulturowe znaczenie zestawienia tych dwóch obiektów. Zdjęcie ośliny przedstawia coś, co można zbadać i skatalogować. Zwoj prezentuje wersje postaci i wydarzeń, które wyobrażali sobie artyści. Relacja dotycząca nazwy ośliny wyjaśnia, dlaczego historyk lub kurator wystawy mógłby połączyć te dwa elementy w kontekście.

Przedmioty o nazwach również trafiały do katalogów. Meibutsu, czyli cenny przedmiot o ugruntowanej tożsamości, mógł być oznaczony przez pseudonim, który pochodził od osoby, tekstu, zdarzenia lub innego elementu jego historii. Taki pseudonim stanowi część "życia" przedmiotu po jego powstaniu. Inne miejsce w dokumentacji zajmuje mei, czyli inskrypcja wykonawcy. Słynny miecz mógł nie posiadać zachowanej sygnatury, a mimo to zachować dobrze udokumentowaną, indywidualną nazwę. Podpisany przedmiot może być opisywany i podziwiany, nie zyskując przy tym porównywalnego pseudonimu. Czasami angielskie etykiety umieszczają te nazwy obok siebie, pozostawiając czytelnikowi zadanie ich rozszyfrowania.

Daihannya Nagamitsu i Dōjigiri Yasutsuna w różny sposób ilustrują ten punkt. Odbiorca może nauczyć się odróżniać te dwa obiekty, analizując ich opisy katalogowe, bez konieczności akceptowania wszystkich historii, które z nimi są powiązane. Karta katalogowa łączy fotografię z dokładnymi informacjami dotyczącymi konkretnego kawałka stali. Z kolei historie związane z nazwami dostarczają innego rodzaju ciągłości, często przechodząc od faktograficznych opisów do malarstwa lub narracji literackich. Ta zdolność do przechodzenia między zwykłym materiałem a niezwykłą historią istniała na długo przed powstaniem animacji. Stanowi ona bliższą historycznie analogię do anime niż poszukiwanie pojedynczego, identycznego wzoru.

Nichirin i wybór rudy.

W oficjalnym opisie piątego odcinka pierwszego telewizyjnego łuku "Demon Slayer", ocaleni z finałowego etapu rekrutacji stają przed wyborem materiału na swoje przyszłe miecze. Scena nadaje pozornie anonimowemu surowcowi znaczenie, czyniąc go częścią indywidualnej historii. Późniejsze ujawnienie charakterystycznego koloru ostrza daje widzom sposób, by wizualnie zapamiętać tę historię. W fabule związek materiału ze światłem jest kluczowy dla jego znaczenia. Japońskie słowa oznaczające słońce i koło, zawarte w nazwie "Nichirin", pomagają utrzymać to skojarzenie, nawet zanim widz otrzyma pełniejsze wyjaśnienie.

Tamahagane należy do innego słownictwa. Oznacza japońską stal związaną z tradycją tatara oraz wyborem materiału z procesu wytopu. Piasek żelazny w tej historii to materiał o pochodzeniu geologicznym, natomiast światło w opowieści o Nichirin to element narracyjny o niezwykłych właściwościach. Nie ma podstaw do utożsamiania specjalnej rudy przedstawionej w animacji z historycznym gatunkiem stali, która miała gromadzić światło. Ekspozycja muzealna, prezentująca piasek żelazny, stal oraz starożytną ostrę, może w sposób namacalny pokazać prawdziwe przemiany, bez konieczności przypisywania fikcyjnych właściwości historycznym materiałom.

Warto zastanowić się, dlaczego oba te środowiska poświęcają tak dużą uwagę surowemu materiałowi. Muzeum, które prezentuje próbkę obok gotowego dzieła, może przywrócić etap pracy, który w przeciwnym razie ukrywa polerowana powierzchnia. Scena wyboru w anime daje postaci ważną decyzję, której znaczenie będzie zrozumiane później. Każde z nich wzywa odbiorców, aby przyjrza się czemuś, co wydaje się jeszcze nieukończonemu, i wyobrażali sobie jego przyszłość. Podobieństwo tkwi w tym, jak materiał organizuje uwagę widza. Różnice leżą w osobach, które podjęły te decyzje, w dostępnych dowodach i w wyjątkowych cechach, które dotyczą konkretnie fikcji.

Czytanie napisów końcowych i oznaczeń w muzeum.

Dwa drobne nawyki sprawiają, że te porównania stają się bardziej wartościowe. Jeśli chodzi o fikcję, należy zidentyfikować fragment lub oficjalny opis postaci, który formułuje konkretne stwierdzenie. Napisy końcowe i strony artystów mogą wskazywać, kto jest autorem danej historii, natomiast opis postaci może zidentyfikować twórcę w obrębie tej historii. To dwa różne rodzaje autorstwa. W przypadku materiałów historycznych, należy zachować nazwę instytucji i jej tytuł wraz z obrazem. Kiedy muzeum określa dzieło jako „przypisywane”, „niepodpisane” lub „przygotowane dla”, te określenia stanowią część argumentacji. Usunięcie ich może sprawić, że dobre porównanie stanie się twierdzeniem, którego źródło nigdy by nie uznało.

Pytanie historyczne, które przetrwało tę analizę, jest bardziej złożone niż poszukiwanie gotowego wzorca. Dlaczego czytelnicy, zwiedzający muzea i odbiorcy powinni interesować się nazwą przypisaną do przedmiotu? Ponieważ ta nazwa przywraca pamięć o relacjach, których sama forma nie może ujawnić. W przypadku Wado Ichimonji może ona przywołać obietnicę; w Kuwana inskrypcja może umieścić całą społeczność w historii ofiar; a w Tokio pseudonim wprowadza opowieść o demonie w kontekst indywidualnie udokumentowanego dzieła. Każda z tych relacji można prześledzić do konkretnego źródła. Tam właśnie rozpoczyna się historia, która kryje się za obrazem.

Kolejnym przykładem fikcyjnego języka wizualnego jest... sakabatō w "Rurouni Kenshin"..

Często zadawane pytania

Enma został wykonany przez mistrza kowalskiego o imieniu Norifusa, który był członkiem szkoły kowalskiej Ichimonji.

W mandze One Piece miecz Enma wykuł Shimotsuki Kōzaburō. Według oficjalnego opisu postaci jego dziełem jest również Wado Ichimonji.

Kto stworzył Wado Ichimonji?

Shimotsuki Kozaburo, fikcyjny kowal, go wykonał. Historyczne nazewnictwo „Ichimonji” odnosi się również do tradycji wytwarzania mieczy związanej z prowincją Bizen.

Czym jest Shusui w mandze One Piece?

Shusui to czarny miecz o nazwie, związany z Ryumą i krainą Wano. Jego rola w fabule pomaga wyjaśnić, dlaczego jego odzyskanie ma znaczenie dla osób, które nie są bezpośrednio związane z Zoro.

Czym jest miecz Nichirin?

Nichirin to fikcyjna kategoria mieczy w anime "Demon Slayer", związana ze specjalnym rodzajem rudy i kolorem. Historyczne japońskie oznaczenia gatunków stali opisują różne rodzaje materiałów.

Czym jest hamon?

Hamon to wzorzysta linia graniczna, widoczna na wypolerowanej japońskiej broni, związana z procesem hartowania. W opisach muzealnych termin „chōji” odnosi się do konturu przypominającego goździki.

Czym jest tamahagane?

Tamahagane to japońska stal, związana z tradycją tatara i procesem wyboru stali podczas wytopu. Właściwości materiału Nichirin, występującego w fikcyjnej opowieści, są integralną częścią tej historii.

Filmy i wykłady

Muzeum Metropolitainskie — Japońska Broń i Japońska Estetyka

UNESCO – Teatr Kabuki

Karty obiektów i dalsza lektura

Powiązane artykuły