Polski: Etykieta w japońskim muzeum może oznaczać, że miecz nie ma podpisu, podawać nazwę rzemieślnika i dodać inną nazwę w nawiasach. Wszystkie te stwierdzenia mogą być prawdziwe. Mogą wskazywać, odpowiednio, stan obsadzenia, naukowe przypisanie oraz historię konkretnego przedmiotu. Słownictwo japońskich mieczy staje się znacznie łatwiejsze, gdy każde słowo ma swoje konkretne zastosowanie. Niniejszy słownik jest uporządkowany zgodnie z kolejnością badania w muzeum – od sylwetki, przez powierzchnię, aż po inskrypcje, a na końcu do oku, które mogły pochodzić z innego warsztatu lub wieku.
Nihontō (日本刀). Tradycyjne japońskie określenie na japoński miecz. W angielskich katalogach również spotyka się termin „nihonto” bez znaku nad ostatnią samogłoską. Makron wskazuje na długą samogłoskę w używanej tutaj romanizacji. Dodatkowe japońskie znaki są szczególnie przydatne podczas wyszukiwania w zbiorach, ponieważ katalog może łączyć złożone słowa, dzielić je przymiotnikiem lub tłumaczyć na język angielski. Podane pomiary są zgodne z nowoczesnym schematem muzeum. Terminy dotyczące faktury, autorstwa i ozdobnictwa opisują rodzaje widocznych lub dokumentalnych dowodów i nie mają odpowiednika w postaci liczby.
Jeden. Sugata i fragment ostrza
Sugata (姿). Ogólna konstrukcja krawędzi, gdy jest analizowana, pozwala na szybkie rozpoznanie jej kształtu. Zakrzywienie, stopniowanie, proporcje ostrości oraz zależność pomiędzy szerokością u podstawy a szerokością w okolicy końca, przyczyniają się do uzyskania „sugaty”. Wartość liczbową w polu wymiarów może służyć do takiego opisu, jednak słowo odnosi się do relacji pomiędzy elementami. Dwa przedmioty o identycznej mierzonej długości mogą prezentować się diametralnie różnie, gdy ich pełne profile są umieszczone obok siebie.
Nagasa (長さ). Długość klingi mierzona prostą linią pomiędzy ostrzem a wgłębieniem z tyłu, u podstawy klingi. Taśma, podążająca za krzywizną krawędzi, zmierzy inną długość. Długość trzonu znajduje się poza tym zakresem. W schematach, dla długości klingi, używany jest termin „hachō(刃長)”. Przy porównywaniu z całkowitą długością europejskiego muzeum, należy najpierw ustalić, czy muzeum uwzględnia trzon, rękojeść, czy osłonę. Liczby mogą być prawidłowe, a porównanie błędne.
Sori (反り). Głębokość największego odchylenia zakrzywionej części pleców od pionowej linii odniesienia używanej do pomiaru długości. Zwykle, w raportach, podawana jest odległość, np. w centymetrach. Lokalizacja najgłębszej części stanowi dodatkowe spostrzeżenie. Dwa narzędzia mogą mieć identyczne wartości głębokości, ale wykazywać najbardziej wyraźny odkształcenie w różnych miejscach. Zdjęcie wykonane pod kątem, może zamaskować tę różnicę, nawet jeśli obraz wydaje się wyjątkowo ostry.

Mune (棟). Powierzchnia klingi. Termin ten służy jako punkt odniesienia, pozwalający na lokalizowanie cech, niezależnie od tego, czy muzeum fotografowało klinge z ostrzem do góry lub do dołu. Opis znaku na mune identyfikuje konkretną część przedmiotu, a opis znaku znajdującego się w górnej części obrazu identyfikuje jedynie ułożenie fotografa. To rozróżnienie staje się szczególnie ważne, gdy dwie instytucje publikują swoje obrazy w różnych orientacjach.
Mune-machi (棟区). Nacięcie na grzbiecie, gdzie właściwy lemiesz spotyka podstawę, służy do ustalenia punktu odniesienia przy mierzeniu nagasa. Podobne nacięcie po stronie krawędzi to ha-machi (刃区). Nie należy go mylić z przednią krawędź kolara widoczną na fotografii, w której narzędzie jest zamocowane. Kolar może ukryć rzeczywisty punkt pomiarowy przed widzem. Dlatego fotografia accession (zrobiona poza mocowaniem) może odpowiedzieć na pytanie, które bardziej atrakcyjna, zamocowana prezentacja pozostawia otwarte.
Shinogi (鎬). Długi, pionowy rowek dzielący powierzchnie na ostrzu. Powierzchnia po jego przeciwnej stronie nazywa się shinogi-ji (鎬地). Ten rowek może stać się widoczny, gdy sąsiadujące powierzchnie odbijają światło w różnym stopniu. Pojedyncza jasna kreska na fotografii nie jest wystarczającym dowodem na dokładne położenie. Lepiej służą rysunek sekcji i schemat z muzeum. Nie wszystkie formy ostrza mają ten pionowy rowek, więc jego brak na ilustracji katalogowej nie musi oznaczać błędu w projekcie.
Kissaki (鋒). Obszar, który jest traktowany jako region o własnym kształcie. Obrys krawędzi tego regionu nazywa się „fukura”. „Yokote” to linia, która oddziela obszar punktowy od pozostałych, występująca na formach, które ją posiadają. Obraz krótkiego, bez wyraźnego „Yokote”, nie powinien być zmuszony do dopasowania do schematu długiego, falowanego „tachi”. Schemat opisuje wybrany typ, oraz poszczególne elementy, które są przedstawione.
Dwa, Kitae i hada w ziemi ze stali.
Kitae (鍛え). Kowalstwo, lub jakość i wygląd stali, o której mowa w opisie przedmiotu. Użycie tego słowa w etykie może prowadzić do szczegółowej analizy powierzchni, bez konieczności podawania historii wszystkich operacji przeprowadzonych w warsztacie. Zachowany wygląd, inskrypcja oraz analiza próbki stanowią różne rodzaje dowodów. Zdjęcie materiału kutego może wesprzeć opis wyglądu ziarna w przedstawionym skali. Nie może samodzielnie określić, ile razy kowal go składał.
Jigane (地鉄). Stal użyta w produkcji, szczególnie w kontekście jej wyglądu. Katalog mógłby omawiać jej jasność lub grubość widocznych ziarn. Zamiast zakładać, że każde słabe pasmo wewnątrz niej stanowi hamon, należy skupić się na obszarze, przez który dana cecha przebiega. W niektórych pracach z Bizen można zaobserwować mglistą strukturę na podłożu, oddzieloną od głównej, utwardzonej linii. Identyfikacja tego obszaru jest pierwszym, ważnym krokiem w zrozumieniu skomplikowanego oznaczenia.
Hada (肌). Widoczne ziarna na polerowanej powierzchni. Powiązane pojęcie „dżihada” (地肌) zwraca uwagę na fakturę podłoża. W japońskich muzeach często wyjaśniają nazwy wzorów, porównując je do drewna. To porównanie dostarcza informacji na temat tego, jak wzór przypomina, a nie o materiale, z którego wykonano miecz. Oświetlenie, stan i rozdzielczość fotograficzna ograniczają, w jakim stopniu czytelnik może zweryfikować ten wygląd na odległość. Czysta reprodukcja nie pokazuje, że stal nie ma struktury.
Itame-hada (板目肌). Zia, którego nieregularne, płynne kształty sugerują kształt deski, która została przycięta wzdłuż pnia. Małe kształty można opisać jako „ko-itame” (小板目). Słowo to jest najbardziej użyteczne, gdy znana jest skala przedstawienia, a nie rozmiar miecza. Krótki fragment powiększony znacznie może sprawić, że drobne ziarno będzie wyglądać grubsze niż obraz z innej pracy z tej samej kolekcji, widziany przy niższej powiększeniu.
Masame-hada (柾目肌). Relatywnie proste, równoległe słój, przypominający drewno, które zostało przycięte, aby podkreślić proste linie. Mokume-hada (杢目肌) opisuje bardziej okrągłe lub spiralne wzory, podobne do słoju w drewnie bogatym wzorem. Te nazwy mogą występować razem w opisie jednego noża, ponieważ wygląd może się zmieniać z jednej sekcji do drugiej. Aby porównać opis wystawy z jej fotografią, należy ustalić, czy autor opisuje całą powierzchnię, czy tylko lokalny fragment. Fotografia mocno sfotografowana może ilustrować element wyróżniony w tekście.
Utsuri (映り). Blada, odbiciowa powierzchnia na ziemi, często opisywana w relacjach dotyczących pracy w Bizenie. Jej położenie względem wzoru krawędzi jest ważniejsze niż jej jasność, gdy jest widoczna samodzielnie. Odbicie światła na powierzchni może tworzyć podobnie bladą, smukłą kreskę. Opis w muzeum, alternatywne spojrzenia oraz lokalizacja tego elementu na ostrzu, pomagają odróżnić, co katalogator faktycznie zaobserwował, od przypadkowego efektu fotografii.

Trzy. Yaki-ire i słownictwo hamon
Yaki-ire (焼入れ). Utwardzanie poprzez hartowanie. Termin ten odnosi się do procesu. "Hamon (刃文)" określa widoczne wzory związane z obszarem twardego krawędzi gotowej klingi. Oznaczenie może szczegółowo opisać ten wzór, bez próby odtworzenia dokładnych warunków pracy w fabryce. Oba terminy często pojawiają się obok siebie w angielskich opracowaniach, ponieważ jeden pomaga wyjaśnić drugi. W wyszukiwaniu w katalogu lub przy cytowaniu wniosków muzeum, najlepiej jest ich używać oddzielnie.
Hamon (刃文). Widoczny wzor wewnątrz i wzdłuż utwardzonej krawędzi, szczególnie ścieżka jej granicy oraz aktywność związana z nią. Diagram często redukuje to do jednej linii, co umożliwia szybkie porównanie różnych, szerokich kategorii wzorów. Rzeczywiste zapisy mogą opisywać pole o głębokości, fakturze i mniejszych cechach znajdujących się wewnątrz niego. Położenie hamonu jest niezależne od zewnętrznego kształtu krawędzi. Zgięta klinga może mieć stosunkowo prostą ścieżkę hamonu w porównaniu z tą krawędzią.
Suguha (直刃). Hamon o wyraźnie prostym przebiegu. Termin „湾れ” (Notare) wskazuje na falisty przebieg, a „互の目” (Gunome) zwraca uwagę na następujące wzniesienia i doliny. Te terminy opisują to, co wzrok może śledzić na znaczącej odległości. Katalog nie musi wybierać tylko jednego terminu: Muzeum Narodowe w Tokio opisuje miecz Ishida Masamune zarówno z falistym, jak i z wyraźnymi wzniesieniami. Widoczny rytm na całym obiekcie oraz powtarzająca się mała jednostka w tym rytmie mogą obie zasługiwać na nazwę.
Chōji (丁子). W kształcie przypominającym goździk można zaobserować w hamon. „Chōji-midare” (丁子乱れ) opisuje nieregularne ułożenie, w którym występują takie formy. Japońska nazwa nawiązuje do kształtu rozwijającego się goździka, co jest szczególnie przydatne, gdy szersza część znajduje się nad węższym podstawą. Ta analogia nie oznacza, że kowal celowo wykonał botaniczny wzór. Porównajmy to z dragonem wykutym w rowku miecza Koryū Kagemitsu – intencjonalny, figuratywny obraz należy do innej kategorii ozdob, niż kształt przypominający goździk widoczny w pobliżu krawędzi.
Nie (沸). Określenie stosowane wtedy, gdy gołym okiem można rozróżnić poszczególne jasne drobiny powstałe w wyniku hartowania. Nioi (匂) oznacza znacznie subtelniejszą, mglistą strukturę, w której przy zwykłych oględzinach poszczególne składniki pozostają nierozróżnialne. Terminy te opisują wygląd strefy granicznej niezależnie od jej zarysu. Zdjęcie, na którym krawędź wygląda jak biała wstęga, może zatrzeć właśnie tę różnicę między ziarnistym a mglistym rysunkiem, na którą zwrócił uwagę autor katalogu.
Bōshi (帽子). Kontynuacja utrwalonego wzoru w obszarze ostrza. Wymaga oddzielnej nazwy, ponieważ ukształtowanie tego wzoru w końcówce może się różnić od tego, co widzimy na pozostałej części klingi. Pełny widok może ujawnić ogólną sylwetkę, ale nie powie czytelnikowi wiele na temat ōshi. W takiej sytuacji, szczegółowe przedstawienie końcówki w muzeum stanowi dowód, a nie tylko drugą wersję tego samego ilustrującego.

Cztery. Nakago, inskrypcje i kantei
Nakago (茎). Trzon, czyli fragment pierwotnie umieszczony w obsłudze. Jego kształt, końce, otwory, ślady powierzchniowe i napisy mogą przekazywać informacje na temat dzieła oraz zmian dokonanych po jego pierwotnym wytworzeniu. Zdjęcie, które obejmuje cały trzon, zatem zawiera metal poza wydaną długością klingi. Kuratorzy mogą powielić ten stosunkowo niezbyt ozdobny obszar w powiększeniu, ponieważ drobne oznaczenia tutaj odpowiadają na pytania dotyczące autorstwa i historii fizycznej, które pełna, błyszcząca fotografia nie jest w stanie wyjaśnić.
Mekugi-ana (目釘穴). Otwór na haczyk w trzonku, również zapisywany jako 目釘孔. Archiwa muzeum mogą podawać liczbę i opisywać wiele otworów na jednym przedmiocie. Liczba otworów jest obserwacją; proponowana historia kolejnych mocowań jest interpretacją. Pojedynczy otwór sam w sobie nie datuje zmiany ani nie wskazuje, kto go wykonał. Jednak otwory mogą służyć jako stabilne punkty odniesienia do identyfikacji położenia inskrypcji lub powiązania nowoczesnego zdjęcia ze starannie udokumentowanym, wcześniejszym szkicem.
Yasurime (鑢目). Oznaczenia na ostrzu. Ich kierunek można opisać względem długiej osi ostrza i porównać z dobrze zidentyfikowanymi przykładami. Oznaczenia na sekcji, które zostały zmienione w późniejszych wiekach, niekoniecznie muszą zachowywać pierwotne wykończenie wykonawcy. Termin ten odnosi się do oznaczeń, a nie do ostatecznego testu autentyczności. Teksty wystawowe, które wspomina o ich kierunku, zwykle robią to w kontekście kształtu ostrza, inskrypcji i obecnego stanu.
Ubu (生ぶ). W wyrażeniu ubu-nakago (生ぶ茎), drewno zachowuje swoją pierwotną długość lub kształt w odpowiednim sensie. Suriage (磨上げ) oznacza skrócenie, co może wpływać na pozycję lub przetrwanie wcześniejszych napisów. Katalog może opisać znacząco skrócony fragment jako ō-suriage (大磨上げ). Żadne z tych wyrażeń nie wskazuje daty. Ważnym pytaniem jest, które cechy fizyczne przedmiotu nadal odpowiadają jego pierwotnemu ułożeniu, a które teraz odzwierciedlają późniejsze interwencje.
Mei (銘). Napis, znamię lub podpis, którego zakres zależy od kontekstu. "Mumei" (無銘) oznacza brak podpisu. Praca bez podpisu może później zawierać oznaczenia, przypisanie lub imię znanego artysty. Treść wpisu w rejestrze może odzwierciedlać wszystkie trzy aspekty. Podpisy mogą zawierać miejsce, imię artysty lub datę, podczas gdy inne rodzaje oznaczeń dotyczą własności lub późniejszej oceny.
Kantei (鑑定). Ocena lub przypisanie na podstawie analizy dowodów. W muzeum przypisanie dzieła może uwzględniać kształt, rodzaj stali, wzór ostrza, i porównanie z innymi pracami. Dzieło z podpisem oraz niepodpisane dzieło przypisywane temu samemu kowalu stanowią uzasadnione elementy w poszukiwaniach w muzeum. Te dwa zapisy przedstawiają różne argumenty dotyczące podstawy nazwy twórcy. Dlatego też, dokładne zapisy drobnych, kwalifikujących słów mogą być równie ważne jak zapis samego imienia, podczas cytowania obiektu w artykule.
Pięć. Koshirae i tosgō
Koshirae (拵). Zmontowany zewnętrzny uchwyt miecza, w tym osnowa i rączka wraz z ich elementami. Termin „tōsōgu”(刀装具) odnosi się do elementów mocowania miecza. Katalog może przypisać średniowieczny miecz i późniejszy uchwyt pod jednym numerem identyfikacyjnym, datując jednak każdy element oddzielnie. Data obok nazwy rzeźbiarza metalu może wówczas dotyczyć jedynie jednego, niewielkiego elementu. Przeniesienie tej daty na cały zestaw, oznaczałoby pominięcie kolejnych właścicieli i rzemieślników, których decyzje doprowadziły do połączenia poszczególnych części.
Tsuba (鐔). Ochronna płytka między grzbieciem a ostrzem, również znana jako 鍔. Muzeum sztuki może katalogować ochronną płytkę oddzielnie, podając jej wymiary: wysokość, szerokość, grubość i wagę. Te wymiary opisują samą płytkę, a nie proporcje ostrza, które kiedyś z nią były powiązane. Wiele ochronnych płytek przetrwało bez jednoznacznego ustalenia, jak pierwotnie były zamocowane. Tytuł projektu, taki jak "dragon ścigający klejnot", wskazuje, co jest przedstawione. Nie określa automatycznie szkoły, konkretnego kowala ani rodziny, która zleciła wykonanie.
Tsuka (柄). Sztyk, saya (鞘) to osłona. Ich powierzchnie mogą łączyć się z lakierem, tkaninami, drewnem, skórą rayi i metalem, dlatego krótka lista materiałów w katalogu może opisywać kilka elementów, a nie pojedyncze składniki. „Shirasaya” (白鞘) odnosi się do prostego, drewnianego uchytu. Nóż fotografowany w uchyt niekoniecznie traci swoje pierwotne ozdobne elementy. Kolekcja może przechowywać ozdobny uchyt i nóż w oddzielnych miejscach.
Fuchi (縁). Osłona na końcu grzanki. Kashira (頭) to nakładka na drugim końcu. Para często nazywana jest fuchi-kashira (縁頭). Menuki (目貫) to ozdoby związane z boku grzanki. Te terminy określają części ich relacją do mocowania, które obecnie może nie znajdować się na wystawie. Kiedy para małych metalowych ozdób jest fotografowana w tym samym rozmiarze co osłona, pomiary katalogowe przywracają ich oryginalną skalę.

Habaki (鎺). Metalowy pierścień wokół podstawy ostrza. Seppa (切羽) to elementy dystansowe powiązane z ochroną. Te niewielkie elementy mogą wydawać się mniej istotne wizualnie w kompletnym zestawie, ale mają swoje specyficzne funkcje i mogą być katalogowane oddzielnie. Element ozdobny, którego obraz dominuje w miniaturze bazy danych muzeum, może mieć jedynie kilka centymetrów średnicy. Przed wyobrażeniem rozmiaru elementu na podstawie jego miniaturki lub konwencjonalnego rozmiaru ilustracji na stronie, należy sprawdzić liczbę obiektów, wymiary i materiały.
Prosty znak teraz otwiera kilka różnych ścieżek badawczych. Prosta odległość należy do wymiarów. Grupa przypominająca ząb należy do opisu stali. Podpis lub atrybucja powinny znaleźć się w dyskusji o autorstwie. Złoto i lakier na scyzce należą do ozdobienia, które może mieć własną datę. Utrzymanie tych wątków oddzielnie pozwala na udzielenie zwięzłej i precyzyjnej odpowiedzi na pytanie dotyczące terminologii, przy jednoczesnym zachowaniu różnic między poszczególnymi obiektami muzealnymi, które uczyniły terminologię wart poznania.
Często zadawane pytania
Jak mierzy się nagasę?
Nagasa to prosta odległość od wgłobienia na grzbiecie, mune-machi, do punktu. Nie uwzględnia się drżenia i krzywizny wzdłuż krawędzi tnącej.
Jaka jest różnica między hadą a hamon?
Hada opisuje widoczną strukturę stali. Hamon opisuje wzór związany z obszarem twardego krawędzia.
Co mierzy sori?
Sori to maksymalna głębokość wypukłości od linii odniesienia, łączącej punkt i wgłębienie na tylnej części. Nagranie powinno również wskazywać jednostki.
Czy "mumei" oznacza, że miecz nie może być przypisywany?
Mumei oznacza brak podpisu. Muzeum może nadal przypisać niepodpisany obiekt do tradycji lub twórcy i opisać dowody oddzielnie.
Co to jest koshirae?
Koshirae to zmontowana zewnętrzna osłona. Jej elementy mogą mieć producentów i daty różne od tych ostrza.
Dlaczego niektóre zapisy używają zarówno imienia kowala, jak i oddzielnego imienia dla miecza?
Kowal, którego nazwisko identyfikuje twórcę lub przypisanie, może również posiadać imię pochodzące od właściciela, z tekstu lub tradycji kolekcjonerskiej.
Filmy i wykłady
Muzeum Metropolitainskie — Japońska Broń i Japońska Estetyka
The Met — Sztuka samurajów – wprowadzenie
Karty obiektów i dalsza lektura
- Muzeum Narodowe w Kioto – ilustrowana terminologia po angielsku
- Muzeum Narodowe w Kioto – warunki w języku japońskim
- Klub Japonskich Mieczów Northern California — ilustrowane zasady pomiarowe
- Muzeum Narodowe w Tokio – Koryu Kagemitsu
- Tokijskie Muzeum Narodowe — Ishida Masamune
- Jak czytać trzpień japońskiego miecza: ubu, suriage, ślady pilnika i sygnatury
