Jak czytać trzpień japońskiego miecza: ubu, suriage, ślady pilnika i sygnatury

Niepodpisane nazwisko w katalogu wystawy.

Sprawdź katalog Muzeum Narodowego w Tokio i odnajdź informację o Kanze Masamune. Dwa fakty pojawiają się niemal obok siebie. Miecz nie posiada sygnatury, a muzeum przypisuje go Masamune. Chwyt został skrócony, jednak grawer na ostrzu, w tym znak sanskrytu, przetrwał. Żaden z tych faktów nie neguje pozostałych. Opisują one różne części przedmiotu oraz różne rodzaje wiedzy na jego temat. Dzięki temu Kanze jest szczególnie dobrym wprowadzeniem do japońskiego chwytu miecza, czyli nakago. Chwyt może zachowywać inskrypcje, dowody fizycznych zmian oraz ślady wcześniejszej powierzchni. Może również wskazywać, gdzie dowody zniknęły. Dokładna analiza chwytu pozwala zrozumieć, na które pytania konkretna obserwacja może odpowiedzieć.

Rozpocznijmy od drugiego przedmiotu w Kioto. Miecz zwany Kuwana Go posiada złote inskrypcje po obu stronach nasady (nakago). Jedna z inskrypcji łączy dzieło z Go Yoshihiro i odnotowuje przeróbki wykonane z polecenia znawcy, Honami Kotoku. Druga identyfikuje właściciela, Hondę Tadamasa. Gdybyśmy potraktowali najbardziej wyraziste imię na metalu jako sygnaturę osoby, która je wyryła, błędnie zinterpretowalibyśmy niemal wszystko, co te inskrypcje mówią. Zachowują one relacje między twórcą z epoki średniowiecznej, późniejszym rzeczoznawcą i późniejszym właścicielem. Umieszczenie miecza Kanze obok Kuwana ujawnia zasadniczą różnicę. Miecz może nie posiadać sygnatury, ale może być przekonująco przypisany; miecz pokryty czytelnymi imionami wciąż może wymagać od czytelnika ustalenia, kto się wypowiada.

Ostrze wakizashi (nakago), z widocznymi śladami na powierzchni.
Ostrze wakizashi (nakago), z widocznymi śladami na powierzchni. Rama. CC BY-SA 2.0 fr. Porównanie z wcześniejszym katalogiem jest Kanze Masamune, Muzeum Narodowe w Tokio.

Zacznij od oceny stanu całego przedmiotu.

Nakago to fragment ostrza, który zazwyczaj znajduje się wewnątrz rękojeści. Zdjęcie głowni bez oprawy pozwala obejrzeć trzpień bez dotykania przedmiotu. Najpierw należy przyjrzeć się całości – ogólnemu kształtowi, skali oraz relacji między widoczną częścią ostrza a nasadą. Następnie można skupić się na obszarach oznaczonych w katalogu, w tym na końcu nasady, śladach po szlifowaniu oraz otworach, zwanych mekugi-ana. Szczegółowe zdjęcie często tak wyraźnie powiększa sygnaturę, że trudno określić, którą stroną jest pokazana i w którym miejscu znajduje się inskrypcja. Powrót do ogólnego widoku przywraca zaskakująco istotną część jej znaczenia.

Ubu i suriage odpowiadają na pytanie dotyczące historii fizycznej. Nakago (część ostrza) zachowuje swoją pierwotną długość; suriage opisuje proces skracania. O-suriage oznacza znaczące skrócenie. Ta różnica nie jest oceną wartości przedmiotu. Skrócona średniowieczna klinga może mieć ogromne znaczenie historyczne i zachować integralne dowody w innych obszarach. Ponadto, ubu nie oznacza, że od momentu ukończenia przez kowala, żaden element nakago nie uległ zmianom. Ewentualne późniejsze otwory, inskrypcje lub zmiany w powierzchni również stanowią odrębne zagadnienie. Uproszczenie tych wszystkich aspektów do podziału na "nienaruszony" i "uszkodzony" znacznie utrudnia zrozumienie rzeczywistego stanu obiektów znajdujących się w zbiorach muzealnych.

Rozważmy, jak skracanie wpływa na każdego, kto próbuje opisać egzemplarz. Związek między zachowaną strukturą a oryginalnymi wymiarami staje się warunkowy. Insrypcja producenta może zostać utracona, zmieniona w odniesieniu do obecnej struktury, lub pozostać nienaruszona pomimo niewielkich modyfikacji. Późniejszy badacz może zanotować przypisanie, które zastępuje informacje, które już nie są widoczne. Każda z tych opcji jest możliwa, ale nie jest to konieczny wniosek, który można od razu wywnioskować na podstawie terminu „suriage”. Jakość katalogu zależy częściowo od jego gotowości do precyzyjnego określenia, która z tych opcji w danym przypadku ma zastosowanie. Na przykład, w opisie Kanze, skracanie jest wyraźnie powiązane z nasadą (nakago), a jednocześnie wyraźnie stwierdzono, że grawer pozostał. Ogólne stwierdzenie, że miecz utracił wszystkie swoje oryginalne oznaczenia, byłoby błędne.

Dlaczego liczba otworów nie pozwala datować trzpienia

Mała publikacja Stowarzyszenia ds. Zachowania Japońskich Sztuk Walki, NBTHK, stanowi zaskakująco skuteczny przykład obalający popularną zasadę. W swoim czasopiśmie „English Sword Journal”, stowarzyszenie opisuje sztylet autorstwa Norishige. Autor identyfikuje nasadę (nakago) jako „ubu”, wymienia trzy otwory, a także odnotowuje dwuznakowy sygnaturę. Wszystkie te obserwacje znajdują się w jednym opisie. Wystarczy, że czytelnik połączy je ze sobą, aby zrozumieć, dlaczego sama liczba otworów nie może potwierdzić skróconej długości. Autor dokonał oceny ogólnego stanu przedmiotu i jednocześnie zanotował, co jest fizycznie widoczne. Otwory nie podważyły tej oceny.

Jak czytać opis trzpienia w katalogu muzealnym
Termin katalogowy Co się zachowało Co można ustalić na podstawie świadectw
Ubu Trzpień zachowany w pierwotnej długości Porównaj cały obrys ze stanem opisanym w katalogu.
Suriage / ō-suriage Trzpień skrócony lub znacznie skrócony Sprawdź, czy katalog wspomina o utracie całości lub części inskrypcji.
Mei / mumei Sygnatura twórcy lub jej brak Przeczytaj odpis i ewentualną, podaną osobno atrybucję.
Yasurime Widoczne na trzpieniu ślady pilnika Odnotuj układ śladów i wskaż powierzchnie przekształcone w późniejszym okresie.
Mekugi-ana Otwarte lub wypełnione otwory na kołek mocujący Policz je i opisz każdy z osobna. Sama liczba nie pozwala datować przedmiotu.

Osobno przytaczaj opis sygnatury, późniejszej inskrypcji i współczesną atrybucję.

Źródła · Narodowe Muzeum w Kioto — Kuwana Go. · Tokyo National Museum – Kanze Masamune

Dlaczego tak kuszące jest tak proste założenie? Obiekty, takie jak otwory, są jednymi z najłatwiejszych elementów do zliczenia na fotografii, a liczby wydają się bardziej obiektywne niż przymiotniki opisujące kontury. Liczenie pokazuje tylko, ile otworów widać. Nie ustala kolejności ich powstawania, dat związanych z nimi opraw ani długości trzpienia przed wykonaniem każdego z otworów. Pojedyncza liczba może być precyzyjna, a jednocześnie niewystarczająca, aby odpowiedzieć na pytanie historyczne. Duża część umiejętności odczytywania opisu eksperta polega na dostrzeganiu, które fakty autor celowo pozostawił oddzielone, nawet jeśli popularne opracowania mają tendencję do łączenia ich.

Zrozumienie opisu sztyletu Norishige nie wymaga rekonstruowania całego szeregu zaginionych opraw. Prosty i rzetelny opis mógłby stwierdzić, że przedmiot zachowuje oryginalną długość piasty (nakago) z kilkoma otworami, a następnie podać sygnaturę i jej położenie. Pewna rekonstrukcja trzech kolejnych właścicieli, z nowymi osadami i datami, wymagałaby zupełnie innych dowodów. Podobna ostrożność dotyczy również odwróconej sytuacji. Sama obecność pojedynczego otworu nie gwarantuje, że cały zarys jest oryginalny. Jest to obserwacja, którą warto zanotować, zwłaszcza gdy można ją precyzyjnie zlokalizować na konkretnej powierzchni i sfotografować w odpowiedniej skali.

Co mówią ślady pilnika i zakończenie trzpienia

Widoczne na powierzchni ostrza (nakago) ślady po piłowaniu, zwane yasurime, pozwalają opisać sposób wykonania. Kierunek, grupowanie, rozległość i związek tych śladów z otaczającymi kształtami dostarczają istotnych informacji. Terminy takie jak „kiri”, używane w odniesieniu do poprzecznych śladów, oraz nazwy różnych rodzajów skośnych śladów, tworzą wspólny język dla osób zajmujących się tematem. Na obrazie, który został obrócony, aby zmieścić się na stronie, linia ukośna może wydawać się znacznie bardziej stroma lub łagodna w porównaniu z główną osią przedmiotu. Dlatego dokładny opis powinien identyfikować powierzchnię i jej orientację. Brak tych szczegółów może prowadzić do rozbieżności w odczytaniu, ponieważ obserwatorzy mogą w rzeczywistości oglądać różne strony przedmiotu lub zdjęcia wykonane pod innym kątem.

Pojedynczy wniosek wynikający z analizy starych i nowych powierzchni osobno, można znaleźć w kwietniowym wydaniu „English Sword Journal” z 2020 roku. W jego szczegółowym opisie wyraźnie wskazano, że pióro (nakago) jest skrócone, a także odróżniono nowe ślady po pilniku na obu powierzchniach. Te ślady nie mają tego samego oznaczenia. Jest to przydatna korekta przekonania, że każdy widoczny znak można od razu przypisać jednemu mistrzowi w określonym momencie. Interwencja w historię przedmiotu może pozostawić po sobie spójny zapis. Próba dopasowania każdego śladu na obecnym piórze do idealnej, pierwotnej powierzchni, oznaczałaby zatarcia ważnej części tego, co opisuje specjalista.

Nakago-jiri odnosi się do zakończenia piast. Terminologia opisowa obejmuje formy o zaokrąglonym zakończeniu, często spotykane w typach kuri-jiri, a także bardziej nagłe zakończenia. Nazwy i transliteracje mogą się nieznacznie różnić w zależności od źródła w języku angielskim. W opisie Norishige uwidoczniono konkretny, asymetryczny wariant, a także wskazano kierunek widocznych na nim znaków po obróbce. Zebrane razem, te szczegóły dają znacznie dokładniejszy obraz wyglądu, niż mogłoby to sugerować samo użycie któregokolwiek z tych terminów. Nadal stanowią one opisowe wskaźniki w ramach całego zbioru. Żadna pojedyncza krzywizna na końcu piasta nie pozwala na jednoznaczną identyfikację twórcy, jeśli brać pod uwagę tylko ten element ostrza.

Aby dostrzec różnicę między cechą opisową a cechą decydującą, wyobraźmy sobie wystawę porównującą dwa nakago (osadki miecza) związane z tą samą, ogólną tradycją. Mogą one mieć podobne kształty, ale różny stopień zachowania, długość oraz historię ingerencji. Lista kontrolna, która przypisuje punkt za każdą podobną cechę, potraktowałaby je tak, jakby te cechy były od siebie niezależne i równie istotne. Zamiast tego, ekspertyza pyta, w jaki sposób te cechy się ze sobą łączą i która część przedmiotu może wciąż wiarygodnie świadczyć o jego pierwotnym stanie. W przypadku znacznie skróconego przedmiotu, obecny stan może powiedzieć nam więcej o jego późniejszej historii niż o typowym wykończeniu, stosowanym przez pierwotnego kowala.

Osoba może być sygnatarium, autorem lub właścicielem.

Imię Mei jest często tłumaczone jako "podpis". Przy analizie katalogu warto uwzględnić szerszy zakres inskrypcji, które mogą być transkrybowane lub identyfikowane. Mogą to być imiona twórców, daty, późniejsze przypisania, oświadczenia o własności lub napisy upamiętniające wydarzenia. Tekst może znajdować się po jednej stronie lub obejmować obie. Widoczne na metalu znaki stanowią jedno z dowodów; z kolei interpretacja tych znaków, przedstawiona przez muzeum, jest kolejnym. Katalog zazwyczaj dba o wyraźne odróżnienie imienia, umieszczonego w inkrustacji ze złota, od oryginalnego podpisu. Zachowanie tej różnicy jest znacznie ważniejsze niż wybór szczególnie eleganckiego angielskiego wariantu pisowni imienia.

W kawiarni Kuwana w Kioto można to dostrzec z wyjątkową jasnością. Obiekt ten pochodzi z epoki średniowiecznej produkcji, jednak nazwiska Kotoku oraz Hondy Tadamasy odnosiły się do znacznie późniejszej ery wiedzy i mecenatu. Złote napisy wprost łączą ten późniejszy okres z wcześniejszą pracą. Muzeum podaje aktualną długość ostrza, która wynosi niewiele poniżej siedemdziesięciu centymetrów. Ten pomiar odnosi się do stanu zachowania stali. Informacja o dawnym tachi odnosi się do historii, którą można odczytać na jej nasadzie (nakago). Traktowanie współczesnego pomiaru jako udokumentowanej długości oryginalnego tachi łączyłoby te informacje w sposób błędny, choć każda z nich była w pełni wiarygodna w swoim kontekście.

W tokijskiej kolekcji Uesugi tachi prezentowany jest inny rodzaj oszczędności w użyciu znaków. Zbiór identyfikuje inskrypcję jako "Ichi", pojedynczy znak związany z tradycją Ichimonji. Nazwa, pod którą dzieło jest powszechnie znane, nazwa rodu, z którego pochodzi, oraz faktycznie obecna inskrypcja, nie muszą się pokrywać. Wyszukiwanie jedynie według nazwiska kolekcjonera może ujawnić oprawy i komentarze historyczne, natomiast indeks inskrypcji może skierować czytelnika do innych pozycji. Pojedynczy znak na inskrypcji przypomina również, że krótki zapis nie musi być automatycznie niekompletny. Jego znaczenie zależy od konwencji, której dotyczy.

Nagatsone Kotetsu, dzieło z późniejszym złotym napisem.
Nagatsone Kotetsu, dzieło z późniejszym złotym napisem.. Artysta nieznany (źródło: Wikimedia Commons). Licencja na obraz. Porównanie z wcześniejszym katalogiem jest Uesugi, tachi, Tokijskie Muzeum Narodowe, za pośrednictwem ColBase.

Mumei i gimei: kiedy ocena może pozostać otwarta

Mumei twierdzi, że dzieło nie posiada podpisu. Gimei opisuje podpis, który uznano za fałszywy. Te dwa stwierdzenia wyrażają fundamentalnie różne tezy dotyczące dostępnych dowodów. Dzieło bez podpisu nigdy nie mogło go posiadać, lub mogło je utracić w wyniku skrótu lub innej modyfikacji. Fałszywy podpis wymaga obecności elementu, który rzekomo identyfikuje autora, a który został poddany krytycznej analizie. Czytelnik, który zauważa rozbieżność między transkrypcją online a ulubioną książką, ma powód, by zadać pytanie. Sama ta rozbieżność nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że podpis jest fałszywy. Należy wziąć pod uwagę różnice w interpretacji, różne wydania, kolejne pokolenia używające tego samego imienia oraz funkcję konkretnego napisu.

Najbardziej przydatne pierwsze rozróżnienie w dyskusji o autentyczności dotyczy odróżnienia między transkrypcją a przypisaniem. Transkrypcja podaje, co obserwator odczytuje na powierzchni. Przypisanie natomiast identyfikuje osobę lub tradycję, której przypisuje się autorstwo dzieła. Katalog może poprawnie odtworzyć imię, jednocześnie podważając, czy jest to rzeczywiście pismo autora. Podobnie, muzeum może zachować pewne przypisanie do niepodpisanego dzieła, ponieważ cały obiekt i jego udokumentowana historia potwierdzają takie osąd. Krótkie angielskie podpisy, umieszczające prestiżowe imię po słowie "autor", mogą zacierać to rozróżnienie. Często, lektura tekstu objaśniającego umieszczonego pod podpisem przywraca je.

Stan wpływa również na to, jak zaufanie odczuwają różni czytelnicy podczas przepisywania. Uderzenie, które na fotografii wydaje się nagle urywać, może zniknąć w cieniu; znak, który w reprodukcji rysunku wydaje się wyraźny, może odzwierciedlać decyzję kopisty dotyczącą niepewnego brzegu. Istotne jest porównanie między dokumentacją tego samego wizerunku i ogólnym stanem badanego obiektu. Podobieństwa do znanego przykładu mogą być interesujące, ale nie decydujące. Ustalenie autentyczności pojedynczego dzieła wymaga odpowiedniego dostępu do oryginału, udokumentowanej pracy porównawczej oraz wykwalifikowanej oceny. Jest całkowicie uzasadnione, że osoba analizująca publicznie dostępne reprodukcje pozostawi przypisanie dokładnie takim, jakie podaje odpowiedzialna instytucja.

Co pozostaje po zmianie metali?

Oshigata może przekazywać informacje o kształcie, umiejscowieniu inskrypcji oraz o cechach wybranych przez doświadczonego obserwatora. Albumy mogą łączyć materiały zgromadzone w różnych okresach, a późniejsze publikacje mogą przekazywać wcześniejsze obserwacje do odbiorców, którzy nigdy nie mieli styczności ze stalą. Historyczna wartość takiego dokumentu zależy od umiejętności rozpoznawania tego, na co się patrzy. Oryginalna obserwacja, kopia wykonana na podstawie wcześniejszego rysunku, druk i zdigitalizowany fragment druku – to kolejne możliwości zarówno podtrzymywania, jak i modyfikowania. Ramki na stronach, odcień papieru oraz skala użyta w reprodukcji mogą wpływać na to, jak współczesny czytelnik interpretuje te znaki.

継平押形 : 附・本阿弥光徳同光温押形集 (kadr 3 wersji cyfrowej), Narodowa Biblioteka Parlamentarna Japonii
継平押形 : 附・本阿弥光徳同光温押形集 (kadr 3 wersji cyfrowej), Narodowa Biblioteka Parlamentarna Japonii. Biblioteka Parlamentu Japonii.

Ocena przedmiotu dodaje kolejny element relacji. Dokument z początku XVIII wieku, związany z sztyletem Yukimitsu, który jest tutaj zilustrowany, stanowi dowód na ocenę dokonaną w określonym czasie. Data na tym dokumencie należy do samego dokumentu; nie powinna być przenoszona bez zastrzeżeń do pola daty odnoszącego się do średniowiecznego dzieła, którego dotyczy ocena. Dokumenty mogą rejestrować autorytet i terminologię osób, które je wystawiły, oraz zachowywać tożsamość przedmiotu w ramach konkretnej kolekcji. Mogą się również oddzielać od przedmiotu, który opisują. Dopasowanie dokumentu do stali wymaga uwzględnienia pochodzenia i szczegółów identyfikacyjnych. Prestiżowy podpis na jednym z nich nie zwalnia z konieczności identyfikacji drugiego.

Yoshimoto Samonji w katalogu narodowych skarbów z 1924 roku.
Yoshimoto Samonji w katalogu narodowych skarbów z 1924 roku.. Ministerstwo Edukacji; Krajowa Biblioteka Diet, Japonia. Domena publiczna. Poprzednie porównanie katalogów jest... Dokument wyceny sztyletu Yukimitsu z 1702 roku.

Co natomiast powiedzieć o ciemnej powierzchni, która często nadaje starym osadom (nakago) dużą część ich wizualnego charakteru? Stan tej powierzchni jest częścią dowodów, których ochrona powierzona jest kustoszowi. Agresywne czyszczenie, nanoszenie oznaczeń bezpośrednio na obiekt bez upoważnienia lub próby uwidocznienia słabych śladów mogą zniszczyć cenne informacje. Najmniej inwazyjnym sposobem na wyjaśnienie niejasnego odczytu jest porównanie archiwalnych zdjęć, transkryptów oraz opublikowanych rysunków lub zapytanie zespołu konserwatorów o dostępne dokumenty. Fragment koloru widoczny na ekranie nie daje podstaw do oszacowania wieku w sposób numeryczny. Źródło światła, aparat fotograficzny oraz proces obróbki obrazu, użyte do wykonania zdjęcia, stanowią barierę między odbiorcą a powierzchnią przedmiotu.

Odwiedzający muzeum, robiący notatki, może zachować szczegół, który łatwo przeoczyć, zapisując numer katalogowy obok numeru fotografii. Drugie zdjęcie danego obiektu może przedstawiać jego odwróconą stronę, natomiast kolejny wynik wyszukiwania może pokazywać inne dzieło przypisywane temu samemu autorowi. W albumie różnica może zależeć od nagłówka umieszczonego na poprzedniej stronie. Te drobne nawyki związane z dokumentowaniem okazują się przydatne, gdy pojawiają się wątpliwości. Pozwalają one innej osobie powrócić do tego samego źródła i wyjaśnić kwestię dotyczącą konkretnego elementu lub detalu, unikając przypadkowego porównywania dwóch różnych obiektów.

Etykieta, którą może sprawdzić inny czytelnik.

Wróćmy do katanę Kanze Masamune i spróbujmy opracować zwięzły i precyzyjny opis. Nazwa aktualnej kolekcji: [Nazwa kolekcji]. Ostrze nie posiada sygnatury i przypisywane jest Masamune. Tang (nakago) został skrócony, a na ostrzu zachował się grawer. Nazwa "Kanze" odnosi się do historii posiadaczy tego ostrza. Każdy element opisu odnosi się do konkretnego aspektu katalogu i nie powinien czerpać autorytetu z innych elementów. Osoba, która zapamięta jedynie słynne nazwisko, może odejść z przekonującą historią. Natomiast osoba, która zapamięta te pięć cech, może dokonać racjonalnego porównania z kolejnym obiektem w gablocie.

Teraz spróbuj napisać podobną notę o mieczu Kuwana Go. Wymień Muzeum Narodowe w Kioto, wskaż późniejsze inskrypcje inkrustowane złotem, rozróżnij w nich wzmianki o autorstwie, skróceniu i właścicielach. Podaj również, czyja relacja jest podstawą tych interpretacji. Uzyskane opisy wyraźnie się różnią, choć oba dotyczą słynnych średniowiecznych głowni i odwołują się do późniejszych opinii znawców. Na tym polega korzyść ze znajomości terminologii nakago. Kolekcjoner może stawiać pytania, na które odpowiada zachowany materiał, zauważyć, że dawny badacz utrwalił niezachowany dziś szczegół, i zrozumieć, kiedy autor katalogu słusznie pozostawia kwestię otwartą.

Pytania i odpowiedzi

Czym jest nakago w japońskim mieczu?

Nakago to trzpień, czyli metalowa część zwykle ukryta w rękojeści. Katalogi opisują jego obrys, stan zachowania, ślady pilnika, otwory i inskrypcje.

Jaka jest różnica między ubu a suriage?

Ubu oznacza trzpień zachowany w pierwotnej długości. Suriage wskazuje na skrócenie. Żaden z tych terminów sam nie przesądza o autorstwie ani autentyczności sygnatury.

Czy trzpień ubu może mieć kilka otworów na kołek?

Tak. NBTHK opisuje sztylet Norishige z trzpieniem ubu, w którym są trzy otwory mekugi-ana. Sama liczba otworów nie dowodzi skrócenia.

Co to są yasurime?

To ślady pilnika na trzpieniu. Katalogi opisują ich kierunek i układ, a w razie potrzeby odróżniają powierzchnie wcześniejsze od obrobionych później.

Czy "mumei" oznacza to samo, co "gimei"?

Mumei oznacza brak sygnatury. Gimei to sygnatura uznana za fałszywą. Autorstwo dzieła bez sygnatury może być dobrze udokumentowane.

Czy inskrypcja w złocie może zawierać imię osoby, która nie jest twórcą?

Tak. Obiekt Kuwana Go w Muzeum Narodowym w Kioto zawiera późniejsze inskrypcje dotyczące jego autorstwa, historii i właścicieli, a na każdej stronie znajduje się odmienne informacje.

Filmy i wykłady

Muzeum Metropolitainskie — Japońska Broń i Japońska Estetyka

The Met — Ochrona japońskich dzieł sztaki w zagranicznych kolekcjach

Karty obiektów i dalsza lektura

Powiązane artykuły