Tradycje miecznicze Kiusiu: Samonji, szkoła Enju z Higo i Yukihira z Bungo w rejestrach skarbów narodowych

Odwiedzający poszukujący słynnego średniowiecznego miecza z północnej Kyushu mógłby zacząć swoją podróż w nieoczekiwanym mieście. Fukuyama znajduje się po drugiej stronie wody, na wyspie Honshu. Miejski muzeum sztuki w Fukuyama posiada „Kosetsu Samonji”, który jest Skarbem Narodowym, wykonanym w Chikuzen. Kolejny zwiedzający, zainteresowany dawnymi warsztatami Higo, powinien rozpocząć swoją podróż w Kikuchi, gdzie lokalne wystawy prezentują artefakty związane z historią społeczności, która je wspierała. Trzecia osoba mogłaby udać się do Tokio, aby zbadać tachi podpisane przez Yukihira z Bungo. Trzy miejsca, w których można znaleźć ślady, i trzy różne sposoby, w jakie kulturowa historia Kyushu przetrwała.

Trzy tematy łączy wyspa, na której działali twórcy. Najważniejsze źródła są jednak dla każdego z nich inne. Nazwana rodowa pamiątka, której wędrówkę między domami możnych można prześledzić w dokumentach, pozwala badać recepcję prac miecznika z Chikuzen. Krótka głownia objęta ochroną regionalną i wystawa zorganizowana blisko miejsca jej powstania w inny sposób świadczą o znaczeniu szkoły Enju z Higo. Na wyjątkowo wczesnym sygnowanym tachi znajduje się rzeźbiona postać, której tożsamość wciąż bywa różnie interpretowana przez kuratorów. Krajowy rejestr skarbów otwiera te poszukiwania. Muzea regionalne i dokumentacja miejska pozwalają pójść znacznie dalej.

Chikuzen, Higo i Bungo we własnym czasie

Nowoczesna mapa może wprowadzać w błąd. Chikuzen znajdował się na północnej części wyspy, w obszarze obecnie powiązanych z prefekturą Fukuoka. Higo odpowiada ogólnie dla Kumamoto, a Bungo dla Oita. Były to oddzielne prowincje, posiadające własne połączenia polityczne. Mówienie, że artysta pracował na Kyushu, wskazuje go na dużą wyspę, dzieloną przez wiele regionalnych kultur. Nie identyfikuje, jakie osoby go wspierały, styl, w jakim pracował, ani wiek, w którym żył. Te różnice są szczególnie ważne w tym kontekście, ponieważ trzy nazwy reprezentują różne rodzaje historycznej tożsamości.

Sa stanowi znak warsztatu, wokół którego skupia się szersza gama przypisów. Numer Enju wskazuje na szkołę, reprezentowaną przez serię osób. Numer Yukihira identyfikuje twórcę, który działał w tak odległej przeszłości, że jego dzieła są omawiane na granicy między okresami Heian i Kamakura. Porównywanie tych oznaczeń nie daje listy trzech współczesnych konkurentów, lecz otwiera trzy okna na życie kulturalne na wyspie. Najwcześniejsze z przedmiotów, które będziemy analizować, było już starym, kiedy powstały słynne tachi Chikuzen.

Te różnice również wyjaśniają, dlaczego etykiety w wystawie krajowej mogą się różnić od tych w lokalnej galerii. Wystawa krajowa może przenieść miecz Chikuzen do Kyushu w ramach pożyczki, podkreślając jego przeznaczenie i opowiadając o podróży, która oddaliła go od miejsca, w którym powstał. W lokalnej galerii w Kikuchi można zaprezentować Enju-ty miecz wśród innych przedmiotów związanych z rodziną i krajobrazem, przyciągając zwiedzających, którzy znają nazwę miejsca lub lokalny sanktuarium, i wciągając ich w historię sięgającą średniowiecza. Obie przestrzenie są uzasadnione. Obie mają możliwość odpowiadania na pytania, na które druga pozostawia otwarte.

Sa i imię późniejszego właściciela

Kosetsu Samonji, archiwalna fotografia tachi
Kosetsu Samonji, archiwalna fotografia tachi. Association of Cultural Properties、Japan (za pośrednictwem Wikimedia Commons).

Krótka wzmianka na końcu inskrypcji na Kosetsu Samonji nadaje Sa jego imię. Inskrypcja wskazuje na miejsce zamieszkania w regionie Chikushu, nazwa związana z Chikuzen. Dłuższe nazwa, pod którą znane jest ostrze, upamiętuje Itabeokę Kosetsusa, lojalnego członka rodu Hojo z Odawara. Rozpoznanie, kim jest kim, wyjaśnia zaskakująco powszechną pomyłkę. Osoba wspomniana przez Kosetsusa żyła znacznie po śmierci twórcy, w politycznym krajobrazie, który był diametralnie różny od regionu północnego Kyushu, gdzie pracował kowal. Ich nazwy pojawiają się razem, ponieważ przedmiot przekroczył zarówno czas, jak i granice prowincji.

Muzeum sztuki w Fukuyama opisuje miecz w kontekście łańcucha późniejszych opiekunów, w tym Tokugawa Ieyasu i jego syna Yorinobu, założyciela oddziału rodziny w Kishu. Dokumentacja wystawy zwraca szczególną uwagę na długą historię tego tachi w tym domu. Z tradycji wynika, że Yorinobu nosił ten miecz podczas swojej pierwszej kampanii w Osace. Ten szczegół, uznawany za tradycję przez instytucję wystawiającą, nie wymaga powtarzania jako udokumentowane wydarzenie, aby pozostać historycznie interesującym.

Rozróżnienie to jest szczególnie istotne w przypadku przedmiotu, który symbolizuje ciągłość w rodem, szczególnie w przypadku rodziny. Przedmiot dziedziczny nie tylko przeszła z rodziców na dzieci – pomógł młodszej linii zrozumieć źródło swojej władzy i obowiązków. W inwentarzu, przedmioty mogły znajdować się obok siebie bez szczegółowych wyjaśnień. W rodzinnej historii, tożsamość dawcy, wiek osoby, która przedmiotu otrzymała oraz okoliczność przekazania, mogły stać się najbardziej pamiętnymi elementami. W ten sposób, jeden i ten sam przedmiot mógł zachować pamięć o wcześniejszym lojalnym podwładnym rodu Hojo, jednocześnie nabierając bardzo silnej tożsamości związanej z rodem Tokugawa.

Zwróć uwagę na szkic przed zwróceniem uwagi na słynne imię. Katalog wystawy rejestruje wymiar nieco ponad 78 centymetrów oraz łuk o długości blisko 3. Małe i duże wydarzenia wizualne dzielą ten sam obszar. Wznosząca się i opadająca linia podąża za zewnętrzną częścią klingi, podczas gdy drobniejsze elementy przecinają lub zakłócają ją. Katalog dziedzictwa kulturowego miasta identyfikuje te efekty, używając słownictwa, które obejmuje linie porównywane z płynnym piaskiem oraz jasne pasy w utwardzonej powierzchni. Są one częścią opisu tej konkretnej pracy. Podpis składający się z pojedynczego znaku nie wymaga równie skromnej powierzchni.

Od prywatnej kolekcji do miejskiego muzeum

Jednym z najbardziej ujawniających się momentów w tej historii jest XX wiek. Rodzina Kishu posiadała miecz aż do wczesnych lat trziesiętnych. Archiwa wystawowe wskazują na okres ich posiadania, który następnie przekształcił się w kolekcję w muzeum. Podobnie, te same archiwa wspominały wcześniejsze państwowe uznanie, zgodnie z systemem, który poprzedzał dzisiejsze prawo o ochronie dóbr kulturowych. Zatem, dwa pozornie różne daty uznania, podawane w pracach, mogą odzwierciedlać zmianę w systemie prawnym. Czytelnik powinien sprawdzić nazwę uznania oraz instytucję, która je zarejestrowała, przed próbą dopasowania dat.

Obecna kolekcja Fukuyamy w dużej mierze zawdzięcza się Yasuhiro Komatsui. Katalog wystawy w muzeum wyjaśnia, jak jego pragnienie uczynienia ważnych mieczy dostępnymi dla mieszkańców miasta zostało zrealizowane poprzez przekazanie, wystawienie i darowiznę. Istnieją różnice między kolekcji przekazany do publicznego wystawienia, a kolekcji przekazanej w własność, nawet jeśli publiczność ogląda te same obiekty w tym samym budynku. Katalog wydany przed przekazaniem może nadal wskazywać na prywatnego pożyczkobiorcę. Późniejszy miejski katalog może prawidłowo wskazać miasto. Porównanie tych dwóch zachowuje fragment nowoczesnej historii obiektu, który pojedynczy zaktualizowany ekran mógłby ukryć.

Publiczność zmieniła się równie głęboko jak opiekunowie zabytku. Członek rodu Kishū mógł zobaczyć tachi podczas rodzinnej uroczystości. Czytelnik krajowego rejestru poznaje je poprzez zwięzły opis prawny. Uczeń z Fukuyamy może zetknąć się z nim jako z miejscowym skarbem, choć od wzgórz Chikuzen dzieli go znaczna odległość. Każde takie spotkanie daje inny powód, by zachować przedmiot w pamięci. Żadne nie przenosi jednak średniowiecznego miejsca wykonania miecza do późniejszej siedziby jego właściciela. Urok tej regionalnej historii polega właśnie na tym, że miecznik z Kyūshū trafił do pamięci mieszkańców kilku innych regionów.

Wyryte rzeźbienie w Bungo

Tachi by Yukihira prezentowane w Narodowym Muzeum w Tokio
Tachi by Yukihira prezentowane w Narodowym Muzeum w Tokio. Daderot (za pośrednictwem Wikimedia Commons).

Długi miecz, oznaczony numerem Yukihira w Muzeum Narodowym w Tokio, z numerem kolekcji F-19974, zmienia pytanie z uwagi na niezwykle dobrze zapamiętanego właściciela na niezwykle interesujący obraz. Katalog muzeum wskazuje, że dzieło znajduje się w okresie przejściowym z epoki Heian na epokę Kamakura. Opisuje ono wąską, zakrzywioną sylwetkę oraz stosunkowo spokojne, twarde brzegi, których niewielkie wariacje utrudniają pierwsze wrażenie prostoty. Długość miecza wynosi nieco ponad osiemdziesiąt centymetrów. Na fotografii, która przedstawia całą długość, wygrawerowane detale zajmują niewielką część dostępnej przestrzeni. Łatwo jest spojrzeć przez nie.

Katalog zachęca do ponownego obejrzenia obszaru nad grzędem po jednej stronie. Na nim znajdują się znaki pochodzące z pisma sanskryjskiego, towarzyszące rzeźbionej postaci ludzkiej. Pismo to jest powiązane z Bishamonten, postacią strażniczą w tradycji buddyjskiej. Sugerowane interpretacje przedstawionej postaci obejmują Jizo, Fudo oraz mnicha En no Gyoja. Ich przedstawienie razem pozwala lepiej zrozumieć stan badań, niż po prostu wybieranie najbardziej znanej nazwy. Można być pewnym lokalizacji postaci oraz jej religijnego kontekstu, pozostając jednak niepewnym co do jej tożsamości.

W skali niewielkiej reprodukcji, obiekt może wyglądać jak pasek jasnego metalu przerywany otarciami. Powiększenie przywraca możliwość rozpoznawania celowo umieszczonych obrazów. Nie daje współczesnemu widawcy dostępu do pełnego zbioru skojarzeń wizualnych, jakie miał obserwator z epoki średniowiecznej. Brak elementu, uszkodzenie linii lub zmiana względnej widoczności rytki, mogą wpływać na rozpoznanie. Dlatego też skłonność muzeum do pozostawienia pytania otwartym, stanowi część wartości eksponatu – pozwala kolejnemu obserwatorowi samemu ustalić, jakie inne interpretacje mogłyby uzasadnić swoje podejście.

Tradycja łączy Yukihira z kowalsami, którzy służyli pod emerytowanym cesarzem Gotobą. Ta relacja pojawia się w dyskusji muzeum jako przekazana tradycja. Umieszcza Bungo w narodowej świadomości kulturowej, która mogła wprowadzić wybitnych regionalnych artystów do kręgu dworskiego. Podpisana praca stanowi inny rodzaj dowodu, który jest użyteczny nawet jeśli nie można ustalić pełnych szczegółów służby na dworze. Zachowuje ona prowincjonalne powiązania w samym obiekcie. Dodatkowo, ilustruje, jak prominentne obrazy religijne mogły występować na długim mieczu w tak wczesnym okresie. Tokio klasyfikuje tachi jako Ważne Dzieło Kultury.

Od Enju, na podstawie dowodów z Kikuchi

Opowieść o Enju przenosi nas do krajobrazu, a nie do pojedynczego, powszechnie znanego, nazwanego skarbu. Relacje z Kikuchi wiążą rodzinę kowarów z migracjami z Yamashiro do Higo i służbą dla rodziny Kikuchi. Lokalna tradycja wspomina mężczyzn o imionach Hiromura i Kunimura na początku tej historii. Kolejne imiona to Kunitoki i Kuniyoshi. Powtarzające się "Kuni" w imionach wielu twórców sprawia, że spis imion może wydawać się niezwykle uporządkowany. Dodatkowo, ważne jest zwrócenie uwagi na drugą część imienia podczas dopasowywania etykiety do przedmiotu.

Krótki miecz z Enju Kunitoki oferuje konkretne miejsce do rozpoczęcia. W raporcie dotyczącego wystawy poświęconej rodzinie Kikuchi i kowalskom Enju, miasto identyfikuje ten przedmiot jako materialne dziedzictwo kulturowe, uznane przez prefekturę Kumamoto. Podobnie, publikacja zwraca uwagę na tachi Enju Kuniyoshi. Wymiary, twórca i oznaczenie powinny być powiązane z odpowiednim przedmiotem. Te dwa utwory stanowią podstawę regionalnej tradycji, prezentując przedmioty, które można zobaczyć. Ich lokalne znaczenie nie zależy od przenoszenia oznaczenia Kosetsu Samonji do innej prefektury.

Możliwe jest również zbadać działalność Kikuchi, korzystając wyłącznie z dokumentów, niezależnie od przedmiotów. Sieć muzeum w Kumamoto opisuje umowę domową wydaną na nazwę Kikuchi Takeshige w XIV wieku. Jej postanowienia dotyczą dyskusji i solidarności w obrębie rodziny. Taki dokument nie pozwala ustalić daty wykonania miecza wystawionego obok. Jednak może przekazać zwiedzającym istotne informacje na temat ludzi, których lokalna tradycja uznaje za mecenasów. To jest siła analizy warsztatu w kontekście regionalnej kolekcji historycznej. Zwiedzający może przejść od nazwy twórcy do dowodów na to, co oznaczało przynależność do domu w danym miejscu.

Kiedy ludzie mówią o stylu Enju, często porównują go z tradycją Yamashiro. To połączenie może odnosić się do przekazywanej historii pochodzenia, do ruchu rzemieślniczego, albo do podobieństw zauważonych przez późniejszych ekspertów. Jedno zdanie może łatwo przejść od jednego znaczenia do drugiego. Jeśli pytanie dotyczy migracji, użyteczne dowody to datowane dzieła, nazwy miejsc i zapisy osadnictwa. Jeśli natomiast chodzi o wygląd, potrzebne są porównywalne prace oraz jasne opisy cech, o których mowa. Lokalna opowieść o przodku i wizualne podobieństwo mogą być traktowane razem, bez tego, by jedno z nich zastępowało drugie.

Dwa obiekty o nazwie Samonji

Yoshimoto Samonji, fotograficzna dokumentacja ostrza
Yoshimoto Samonji, fotograficzna dokumentacja ostrza. Nazwisko twórcy nie zostało odnotowane (za pośrednictwem Wikimedia Commons).

Nóż znany jako Yoshimoto Samonji przypomina nam o trudności i fascynacji imionami. Jest to inny przedmiot niż Kosetsu Samonji. Dobre znane imię wywołuje wspomnienie o Imagawie Yoshimocie. Jego późniejsza historia jest ściśle związana z Odą Nobunagą, a historia ta jest zapisana na samym nożu. Te dwa znane przedmioty stanowią niezwykle interesującą parę dla galerii, ponieważ dzięki ich odseparowaniu można wiele się z nich nauczyć. Samo imię lub nazwa szkoły tworzy szeroki krąg. Imię późniejszego właściciela oraz konkretna inskrypcja wyodrębniają jednostkę z tego kręgu.

Oznaczona ślad Yoshimoto Samonji, szczegół
Oznaczona ślad Yoshimoto Samonji, szczegół. Nazwisko twórcy nie zostało odnotowane (za pośrednictwem Wikimedia Commons).

Kontrast między pełnym zdjęciem a zdjęciem samej "tang" jest tu szczególnie pouczający. W pierwszym, wzrok podąża za konturami; w drugim, tekst zajmuje centralne miejsce na obrazie. Tekst na "tang" może upamiętnić transfer, który miał miejsce wiele pokoleń po oryginalnym dziele. Inskrypcja może więc być fizycznie częścią przedmiotu, nawet jeśli nie jest współczesna jego wytworzeniu. Z drugiej strony, imię występujące w katalogu może zachować realne dowody na posiadanie, nawet jeśli te słowa nie znajdują się na metalu. Szczegółowe podpis może wskazywać na rodzaj dokumentacji, do której się odnosi.

Wokół każdego z trzech zabytków zgromadził się odmienny zespół źródeł. W przypadku Kōsetsu Samonji sięga on od rodziny przechowującej miecz po miejską kolekcję, która go otrzymała. W przypadku Enju obejmuje miejscowe imiona, wystawy regionalne i dokumenty średniowiecznego rodu panującego. W przypadku Yukihiry należy do niego muzealna próba odczytania maleńkiej postaci na tle obszernego materiału z dziejów sztuki religijnej. Żaden z tych zbiorów źródeł nie zastąpi pozostałych. Gdyby żądać od wszystkich identycznego zestawu danych, zatarłyby się najciekawsze różnice.

Wyspa złożona z rozproszonych zbiorów

Spróbujmy uporządkować materiał według miejsc, które odwiedziłby dzisiejszy zwiedzający. Najpierw byłaby galeria w Tokio, potem muzeum w Fukuyamie, wreszcie wystawa w Kumamoto. W porządku chronologicznym pierwszy znalazłby się Yukihira. Gdyby za kryterium przyjąć rozpoznawalność imienia twórcy w kulturze popularnej, w centrum mógłby stanąć noszący własne imię tachi Samonji. Każdy z tych porządków jest wyborem kuratorskim uzasadnionym innym celem. Mapa dawnych prowincji daje szerszy punkt wyjścia do dziejów średniowiecznego Kyūshū. Pozwala traktować jako równorzędne świadectwa zarówno głośne dzieło przechowywane dziś daleko od miejsca powstania, jak i zabytek ceniony przede wszystkim lokalnie.

Wystawa skupiona wokół jednego wyspy wymagałaby również wyjaśnienia jej pustych przestrzeni. Niektóre ważne przedmioty mogą znajdować się w innych muzeach, być wypożyczone do innych miejsc lub przechowywane prywatnie. Kurator mógłby wykorzystać historyczną fotografię, aby udokumentować inskrypcję, której odwiedzający nie mogliby oglądać bezpośrednio. Taka fotografia powinna znaleźć się w wystawie jako świadectwo, z datą i perspektywą. Byłaby szczególnie wartościowa obok mapy, która wskazuje miejsce, w którym powstała, oraz miejsce, w którym obecnie jest przechowywana. Dzięki temu widza można byłoby zrozumieć rozproszony charakter historii Kyushu, który zasługuje na prezentację, a nie jako problem, który należy ukrywać w opisach.

W tej mapie Chikuzen przyczynił się artysta, którego pojedynczy, napisany znak miał większy zasięg niż jego regionalna nazwa. Higo zachował pamięć o linii twórców, wspieranych przez społeczność, a później udokumentował ich pracę. Bungo oferuje dowody na artystę, który uczynił religijne obrazy integralną częścią długiej, powściągliwej sylwetki. Jeśli zestawić te trzy tradycje, widać zarówno zakres wkładu wyspy, jak i obszar pracy, który jeszcze pozostaje do wykonania. Inskrypcję można ponownie przeczytać. Regionalną kolekcję można wystawić obok innej. Postać może pozostać nieokreślona, a mimo to nadal przyciąga uwagę.

Często zadawane pytania

Jaką prowincję zamieszkiwał kowal o imieniu Sa?

Osoba odpowiedzialna za Kosetsu Samonji pracowała w Chikuzen, w północnej Kyushu.

Komu Kōsetsu Samonji zawdzięcza nazwę, pod którą jest dziś znany?

Nazwa nawiązuje do Itabeoki Kosetsusai, lojalisty rodu Hojo z Odawara.

Gdzie przechowywane jest "National Treasure" Kosetsu (numer Samonji)?

Znajduje się ono w Muzeum Sztuki w Fukuyama, w prefekturze Hiroshima, w kolekcji powiązanej z Komatsu Yasuhiro.

Co łączy szkołę Enju z Kikuchi?

Kikuchi w Higo pielęgnuje tradycję lokalnego mecenat와 prezentuje Enju dzieł, w tym krótki miecz autorstwa Kunitoki.

Jakie obrazy są zarejestrowane na urządzeniu Tokyo Yukihira?

Muzeum rozpoznaje znaki sanskryckie i postać ludzką. Istnieje kilka interpretacji tego, kogo postać przedstawia.

Czy kolekcja Tokyo Bungo Yukihira jest uznawana za Skarb Narodowy?

Tokyoński Narodowy Muzeum klasyfikuje numer F-19974 jako Ważne Dzieło Kultury.

Filmy i wykłady

Film w języku japońskim — OBS News — 平安~鎌倉時代「おおいたの名刀」展/県立歴史博物館

Film w języku japońskim — 日本刀の美 — 日本刀の美 刀剣の旅・ふくやま美術館編Part1 「名刀・江雪左文字」

Rejestry zbiórki i dalsze czytanie

Powiązane artykuły