Scáthchruth aithnidiúil a tharraingíonn ceist nua anuas
Is leor d'illustraitheoir claíomh díreach a chur le cochall dubh chun ninja a chur i gcuimhne don lucht féachana. Aithníonn siad an carachtar gan focal a léamh. Nós ealaíne atá aitheanta acu, áfach. Bheadh fianaise eile ag teastáil chun a rá cén trealamh a bhí ag duine a mhair fadó. I gcás claímh atá ar marthain, b'fhéidir go bhfuil fardal luath againn, ainm úinéara i gcáipéis, nó inscríbhinn a bhfuil a stair féin aici. I gcás pictiúir, seans go n-ainmnítear aisteoir agus an pháirt a bhí aige. Is bunfhoinsí iad araon, ach is ar eachtraí éagsúla a thugann siad fianaise. Is idir an dá rud sin a thosaíonn scéal an ninjatō.
I mBéarla an lae inniu tugtar ninjatō ar chlaíomh a shamhlaítear le ninja agus a léirítear go minic le lann dhíreach. Tugtar katana ar fhoirm inaitheanta den chlaíomh Seapánach. Ní hionann bunús stairiúil an dá ainm sin. Tá lanna fós againn a thaispeánann athruithe ar chruth agus ar fheistis chlaímhte na Seapáine, mar aon leis na céadta bliain de thaighde saineolaithe. Tá íomhá phoiblí an ninja bunaithe ar staireanna áitiúla, scríbhinní a tugadh ó ghlúin go glúin, an amharclann, ficsean clóite, an scannánaíocht agus tionscal siamsaíochta comhaimseartha a d'éirigh thar barr leis. Caithfear aird a thabhairt ar an dá stair ar leith agus na téarmaí á gcur i gcomparáid. Is baolach, murach sin, gur le pictiúr nua-aimseartha a fhreagrófaí ceist faoi ghairm de chuid na Meánaoiseanna.
Insíonn taifid na leabharlainne náisiúnta agus na músaem atá nasctha thíos conas a léiríodh an shinobi i leabhair agus ar an stáitse. Taispeánann na saothair ar pháipéar conas a d'aithneofaí aisteoir nó laoch finscéil óna staidiúir, a éide nó ainm i gcló. Ainmnítear ábhar gach prionta ina fhotheideal féin.

Shinobi i dteanga an staraí
Úsáideann Ionad Idirnáisiúnta um Thaighde ar an Ninja in Ollscoil Mie an focal shinobi agus é ag trácht ar dhaoine a bhailíodh eolas dá dtiarna. Míníonn an t-ionad conas a tháinig an focal ninja chun coitiantachta níos déanaí. Tá dlúthbhaint ag an stair le muintir Iga agus Kōka, thar níos mó ná tréimhse amháin agus cineál amháin fostaíochta. Tugann sé sin bonn leis na ceisteanna seo: cé dó a raibh duine ag obair, cá raibh cónaí ar a mhuintir, agus conas a cuireadh an t-eolas ar aghaidh? Tosaítear leis an ngaol agus leis an obair. Ní leanann sé go raibh an éide chéanna ar gach duine a rinne an obair sin ná gur tugadh na hearraí céanna dóibh uile.
| Foinse | A bhfuil ar taifead inti | Teorainn na fianaise |
|---|---|---|
| Scríbhinn stairiúil | Focal ar ghníomhaíocht, ar ról nó ar dhuine | Ní leor an téarma féin chun déantúsán ar leith a aithint. |
| Prionta amharclainne | Aisteoir, carachtar, culaith agus suíomh an dráma | Baineann frapa stáitse le stair amhairc an léirithe. |
| Taifead bailiúcháin | Déantúsán cláraithe, dátaí agus ábhar déanta | Teastaíonn stair shealbhóireachta dhoiciméadaithe chun déantúsán a cheangal le shinobi. |
| Scannán nó cluiche | Léiriú ar eol a dháta agus a dhearadh amhairc | Nuair a fheictear an íomhá chéanna arís is arís eile, is féidir leathadh an nóis léirithe a rianú. |
Agus íomhá á lua agat, ainmnigh an déantóir nó an foilsitheoir, dáta an tsaothair agus an institiúid ina gcoimeádtar é.
Foinsí · Ollscoil Mie, taighde ar an ninja i stair agus i bhficsean · Leabharlann Náisiúnta Pharlaimint na Seapáine, An ninja i saol na siamsaíochta
Samhlaigh an cheist i réimse eile den stair. Dá gcuirfí ceist ar staraí faoi bhróga teachtaire áirithe, ba mhian leis a fháil amach ar dtús cathain agus cá háit a mhair sé. D'fhéadfadh pictiúr de theachtaire ar an stáitse a thaispeáint conas a d'aithin an lucht féachana a ról. Ní inseodh an pictiúr dúinn cén coisbheart a chaith lucht seachadta ar fud tíre le linn roinnt céadta bliain. Is furasta an t-idirdhealú soiléir sin a ligean i ndearmad nuair is ninja atá sa léaráid. Tá an oiread sin cur amach againn ar an bhfíor go gceapfaí gur aisteach an cheist í cá bhfuair sí a cuma. Léiríonn an t-eolas sin cumhacht an scéil a hinsíodh. Ní léiríonn sé cé leis an déantúsán.
Pléann taighdeoirí Mie teaghlaigh a choinnigh téacsanna agus daoine a fuair poist nua faoi rialtas Tokugawa. Athraíonn fiúntas foinse de réir na gcúinsí inar scríobhadh í. D'fhéadfadh teaghlach leabhar a choimeád chun eolas sinseartha a chaomhnú. D'fhéadfadh oifigeach liosta a chur le chéile chun pá a íoc nó gnó a riaradh. Céadta bliain ina dhiaidh sin, d'fhéadfadh scríbhneoir eachtraí beaga a bhailiú mar gur scéalta maithe iad. Cuardaíonn an staraí sna foinsí sin na freagraí is féidir le gach ceann acu a thabhairt. Cruthaíonn leabhar a choinnigh teaghlach gur mhór acu é agus gur thug siad ar aghaidh é. Ní chruthaíonn sé go bhfuil gach eachtra a cuireadh i leith an teaghlaigh in úrscéal níos déanaí ar a dtaifead stairiúil.
Cén fáth a mbíonn an chuma sin ar íomhá a dhéantar do lucht féachana?
Tá deacracht ag lucht amharclainne nár bhain le duine a bhailíodh eolas go rúnda. Caithfidh daoine sna suíocháin is faide ón stáitse carachtar a aithint, uaireanta gan ach cúpla soicind acu chuige. Cuidíonn culaith, staidiúir, an chaoi a labhraíonn an t-aisteoir agus a thagann sé isteach, agus patrúin aithnidiúla an scéil leis sin. Dar le hOllscoil Mie, tháinig an chulaith dhorcha chun suntais ar an stáitse san ochtú haois déag agus ansin sna scéalta maisithe sa naoú haois déag. Tá níos mó sa stair sin ná an maíomh gur tháinig an íomhá uile ó scannáin an fichiú haois. Faoin am a ndearnadh scannáin, bhí an lucht féachana oilte ar na priontaí agus ar an amharclann. Bhí íomhánna le stair dá gcuid féin ar fáil do lucht an cheamara.
Míníonn an leabharlann náisiúnta scóip a bailiúcháin íomhánna go cúramach. Is cuid de na pictiúir iad carachtair a samhlaíodh mar ninja i saothair shiamsaíochta. Insíonn an cur síos sin dúinn cad a bhí idir lámha ag na leabharlannaithe nuair a chuir siad le chéile iad. Is féidir leo an tsamhlaíocht a iniúchadh gan a rá gur shinobi stairiúil gach carachtar. Leis na teidil is féidir bogadh ón gceannteideal ginearálta ar ais chuig an saothar féin. Má thagann figiúr aníos faoi Ninja i gcuardach Béarla, seans gurb é Nikki Danjō, Ishikawa Goemon nó Jiraiya an t-ainm atá air sa phrionta. Tá scéalta, róil agus nósanna léirithe éagsúla taobh thiar de na hainmneacha sin.
Ar an gcéad phrionta ón leabharlann sa liosta léitheoireachta aithnítear Nikki Danjō i saothar le Yoshitoshi. Tagraíonn teideal na sraithe do bhailiúchán de scéalta aisteacha ón tSeapáin agus ón tSín. Athraíonn ár ndearcadh d'aon ghnó má thosaímid ar stair chlaímhte an ninja leis an bpictiúr sin. Cad leis a mbeadh an lucht féachana ag súil i sraith de scéalta aisteacha? Cad leis a mbeimid féin ag súil nuair a aimsíonn inneall cuardaigh an íomhá chéanna faoin bhfocal ninja? Níor athraigh an bhileog. Is é a hathraíodh an comhthéacs ina gcasann sí ar an lucht féachana. Tig a mhalairt de thátal a bhaint aisti dá bharr, gan é sin a thabhairt faoi deara fiú.
Laoch ficseanúil in áit a bhí ann
I bprionta eile ón leabharlann náisiúnta cuirtear Jiraiya in éineacht le hOkitsu, stáisiún ar bhóthar Tōkaidō. Luann an chatalóg sraith a thugann aisteoirí agus stáisiúin le chéile. Is furasta do léitheoir an lae inniu an iomarca suntais a chur in ainm fíoráite ar phrionta Seapánach. Dealraíonn sé go ndeimhníonn an baile gach rud atá ag tarlú sa phictiúr. Ach b'fhéidir go gcuirtear áit aitheanta le ról aitheanta ar mhaithe leis an ealaín nó leis an litríocht. Ní gá go n-insíonn ainm an stáisiúin dúinn cá raibh cónaí ar an gcarachtar, cé na bóithre ar thaistil sé, nó ar mhair a leithéid riamh.

Cuir i gcomparáid é le cáipéis taistil. D'inseodh clár taistil le dáta dúinn go raibh turas beartaithe. D'fhéadfadh cuntas caiteachais taistealaí a cheangal le teach ósta. Léiríonn prionta do dhaoine a raibh spéis acu in aisteoirí agus in áiteanna cáiliúla go leor faoina raibh ar eolas acu. Ní bonn é le carachtar amharclainne a dhéanamh ina thaistealaí stairiúil ar féidir a bhealach a tharraingt ar léarscáil. Tá ciall leis an tagairt do Tōkaidō mar sin féin. Bhí an foilsitheoir in ann tairbhe a bhaint as réimsí éagsúla eolais a bhí ag a lucht léitheoireachta. Bhainfeadh an té a raibh an bóthar, an ról agus an greann sa phictiúr ar eolas aige níos mó suilt as.
Is fiú Jiraiya a leanúint ó mheán go meán. Aithnítear i dtaifead de chuid Ollscoil Ealaíon Londan aisteoir mar Jiraiya faoi bhréagriocht, agus déantar cur síos ar shaol an charachtair i litríocht an phobail agus ar an stáitse. Aimsíonn an leabharlann náisiúnta é níos faide anonn i scannán ó 1921 le Onoe Matsunosuke sa phríomhról. Chuirfeadh aisteoir ar an ardán an carachtar a chas ar léitheoir i leabhar. Dhéanfaí portráid den aisteoir sa pháirt, agus dhéanfaí an ról a athshamhlú ar scannán. Is é atá againn anseo ná stair an aistrithe idir na meáin. Ní gá claíomh ar marthain a aithint mar chlaíomh pearsanta Jiraiya lena hinsint.
Nuair a dhéantar cluiche den phictiúr
Tá cluiche maisithe sugoroku ar a bhfuil ainm Jiraiya sa leabharlann freisin. Cuireann an chatalóg i ndeireadh ré Edo é agus tugann sí creidiúint do rannpháirtithe éagsúla. Baineann bileog sugoroku le stair an fhoilsithe agus le stair an tsúgartha araon. Ní hionann breathnú ar a dromchla agus seasamh os comhair portráide. Leagtar réimse d'íomhánna agus de théacs amach chun go bhfillfeadh an tsúil orthu. D'fhéadfadh teaghlach nó grúpa cairde carachtair a aithint le chéile fiú mura raibh an t-eolas céanna acu ar na bunscéalta.

Is freagra díreach í an bhileog ar an tuairim gur sa phictiúrlann a rugadh íomhá phobail an ninja. Bhí foilsitheoir tráchtála in ann pearsa aitheanta a bhaint as scéal leanúnach agus í a chur ar fáil don phobal i bhformáid eile. Sa lá atá inniu ann, tarlaíonn rud den chineál sin nuair a théann carachtar ó scannán isteach i gcluiche. Ní fiú an chomparáid ach má choinnímid sainiúlacht an tseanmheáin i gcuimhne. B'éigean an bhileog chlóite a léamh ar scála ar leith. D'fhéadfadh na dearthóirí an réimse iomlán a leagan amach le chéile. I scannán, rialaítear ar bhealach eile an t-ord ina bhfeiceann an lucht féachana na híomhánna.
Is beag a insíonn cluiche dúinn faoi éide chaighdeánach stairiúil ach is iomaí rud a insíonn sé faoin gcultúr a d'aithin lucht a imeartha. Bhí cúis mhaith ag an bhfoilsitheoir ábhar a roghnú a bheadh tarraingteach nó so-aitheanta dá chustaiméirí. D'aithneofaí an phearsa ó ainm, ó ghaol le scéal nó óna raibh sna cearnóga eile ar an mbileog. Dhéanfaí botún dá scaoilfí oiriúint amháin amach as an gcomhthéacs sin agus í a úsáid mar thaifead neamhspleách ar an gcultúr ábhartha. Dhéanfaí botún eile dá gcaithfí an bhileog i leataobh mar bhrionglóid. Léiríonn sí mar a chaith daoine a gcuid ama le scéalta san am atá caite, rud nach bhféadfadh aon lann marthanach a insint.
Aghaidh, aisteoir agus ról
Ceapadh prionta Cleveland le Shunkōsai Hokushū sa bhliain 1826. Ainmníonn an teideal Nakamura Utaemon III, ar a dtugtaí Shikan freisin, i bpáirt Ishikawa Goemon. Bhí an lucht féachana in ann an t-aisteoir agus an carachtar a aithint san íomhá chéanna. Tá an t-idirdhealú chomh nádúrtha sin i ngrianghraf scannáin inniu gur ar éigean a thugaimid faoi deara é. Is furasta aisteoir fíor a aithint ar ghrianghraf d'eachtra nár tharla riamh. Tá an léamh céanna dlite do phrionta amharclainne. Ní cruthúnas ar eachtra stairiúil é an dráma atá timpeall ar aisteoir, dá chruinne a ainmnítear é.

Ceanglaíonn an teideal an léiriú le Cath Okehazama freisin. B'fhéidir go gceapfadh léitheoir, in ainm fíoreachtra a fheiceáil, gur finné uirthi an phrionta. Ach cuireann dáta an phrionta agus aithint an aisteora an ócáid stairiúil a bhaineann leis i bhfad níos déanaí. Is fianaise atá ann ar an tslí inar chas ábhar drámata ar lucht féachana eile. Is mó eolas a choimeádtar má dhéantar an t-idirdhealú sin ná má chuirtear lipéad fíor nó bréagach ar an íomhá. Tá an prionta barántúil mar fhianaise ar stair na priontála agus na hamharclainne. Is ceist eile é suíomh an dráma.
Coimeádann an prionta ainm nach dtiocfadh chun solais i gcuardach ginearálta ar ealaín an ninja. Ba é Shunkōsai Hokushū a dhear an íomhá. Cuir ceist faoi roghanna an dearthóra in ionad fiafraí cén chuma a bhí ar ninja, agus feictear an t-ealaíontóir féin arís. Roghnaigh foilsitheoir formáid, chuir printéir dath ar pháipéar, agus shocraigh ceannaitheoir gurbh fhiú an íomhá a choinneáil. Caibidil eile fós is ea an bealach a thug chun an mhúsaeim í. Eascraíonn cuid mhór de na maímh éiginnte faoi chlaímhte ninja as neamhaird a thabhairt ar na daoine sin agus as an íomhá a léamh amhail is dá mba cheamara gan duine taobh thiar de a rinne í.
Ó fhoilsitheoireacht Edo go dtí an luathscannánaíocht
I dtaispeántas na leabharlainne ar an ninja i bhficsean, pléitear foilseacháin níos déanaí, go háirithe leabhair mhóréilimh Tatsukawa Bunko, agus an tionchar a bhí acu ar cháil laochra an ninja. B'fhéidir gur duine amhrasach bagrach a bhí i gcarachtar i scéal amháin, agus gur laoch ab ansa le léitheoirí óga é i scéal eile. Cuireann an leabharlann scannán Jiraiya ó 1921 le hais stair na leabhar sin. In ionad fiafraí cé a chum an ninja scannáin, féadfaimid a fhiafraí cad a chuir an ghluaiseacht, an eagarthóireacht agus láithreacht an aisteora ar an scáileán le scéal a raibh aithne ag an bpobal air cheana.
D'athraigh an scannán an ní a d'fhéadfaí a athdhéanamh. Ní shroicheann léiriú beo ach lucht féachana áirithe ag am áirithe. D'fhéadfadh bileoga clóite taisteal, ach ba iad na léitheoirí a shamhlódh an ghluaiseacht. Is féidir seicheamh scannáin a scaipeadh agus ord na ngothaí agus na n-íomhánna slán. Os a choinne sin, d'fhéadfaí feidhm eile ar fad a bhaint as fráma aonair mar ghrianghraf poiblíochta. Bhí an dá fhoinse ar fáil do lucht na teilifíse agus an fhicsin mhaisithe ina dhiaidh sin. Le teacht ar an gcéad léiriú ar scáthchruth áirithe claímh, theastódh samplaí dátaithe ó na meáin sin agus comparáid chúramach eatarthu. Ní leor stair ghinearálta na scannánaíochta chun tús cruinn a chruthú.
Tarraingíonn an leabharlann aird freisin ar alt Béarla faoi ninjutsu a d'fhoilsigh Japan Magazine in 1918. Is fiú sin a mheabhrú sula gcuirtear tús spéise thar lear i leith onnmhairiú aonair ó fhoinse amháin. Bhí scríbhneoireacht Bhéarla, scannáin Sheapánacha agus priontaí móréilimh á scaipeadh cheana féin go luath san fhichiú haois. Chuir scannáin idirnáisiúnta níos déanaí leis an aitheantas, ach is deacair é sin a thomhas siarghabhálach. Is féidir dáta a chur le foilseachán áirithe. Bheadh foinsí eile ar fad ag teastáil lena thaispeáint gur fhoghlaim an pobal i ngach áit an sainmhíniú céanna uaidh.
Cá háit a dtagann an claíomh féin isteach sa scéal?
Má chuirtear ninjatō mar ainm ar dhéantúsán, cé a thug an t-ainm sin air agus cathain? B'fhéidir go dtaispeánann músaem athchruthú chun traidisiún áitiúil a mhíniú. D'fhéadfadh cartlann scannán frapa a shealbhú ar féidir a rianú go radharc ar leith. B'fhéidir gur le bailiúchán níos sine lann nach eol a céad úinéir. Is fiú staidéar a dhéanamh ar gach ceann díobh. D'fhéadfadh ceangal i bhfad níos daingne a bheith idir frapa agus aisteoir ar leith ná idir seanlann agus shinobi stairiúil ar bith. Is tréith amháin aois déantúsáin agus tréith eile neart na fianaise faoina shealbhóir.
Is furasta lann dhíreach a aithint ó lann chuartha, agus is furasta freisin an iomarca a bhaint as an gcruth. Tá lanna díreacha i mbailiúcháin Seapánacha ó thréimhsí lena stair féin, i bhfad ó íomhá níos déanaí an ninja. Ní shonraíonn líne dhíreach gairm an duine ar leis an lann í. Ní leor líne chuartha ach oiread chun ceangal idir úinéir agus gníomhaíochtaí shinobi a chur as an áireamh. Bheadh fianaise níos sainiúla ag teastáil le maíomh ar leith a chruthú. Cén fardal ina n-ainmnítear an déantúsán? Cad iad na focail a úsáidtear? An bhfuil an déantúsán sa lá atá inniu ann ag teacht leis an gcur síos?
Tá freagra fónta eile ar an gceist má chuirtear i gcomhthéacs na scannánaíochta í. Baineann an claíomh sainiúil le teanga amhairc a chuireann ar chumas an lucht féachana figiúr a aithint sula labhraíonn sé. Léiríonn na foinsí níos sine anseo cuid den phróiseas a chruthaigh an teanga sin. Choinnigh páirt arís is arís eile, ainm stáitse, sraith a raibh tóir uirthi agus cluiche maisithe an phearsa i mbéal an phobail. Tá an fhianaise níos ilghnéithí ná scéal aireagáin aonair in Hollywood agus níos teoranta ná an tuairim go ndeimhníonn íomhá an lae inniu claíomh caighdeánach meánaoiseach. Cuireann sí na húinéirí, na healaíontóirí, na haisteoirí agus a lucht féachana ar ais sa phictiúr. Is mór an stair atá le baint as scáthchruth.
Maidir le traidisiún eile ina bhfuil foclóir dá chuid féin ag claíomh ar an scáileán, féach an bhrí atá le zanpakutō in Bleach.
Ceisteanna agus freagraí
Cad is ninjatō ann?
Sa ghnáthchaint inniu, ciallaíonn sé claíomh a shamhlaítear le ninja agus a léirítear go minic le lann dhíreach. Teastaíonn fianaise a nascann réad faoi leith le duine nó le comhthéacs ar leith chun an t-ainm stairiúil a chosaint.
Cad is shinobi ann?
Téarma stairiúil Seapánach is ea shinobi ar dhaoine a bhíodh i mbun oibre ar nós eolas a bhailiú. Pléann Ollscoil Mie a seirbhís do thiarnaí agus a gceangal le hIga agus le Kōka.
Arbh ann do ninja i ndáiríre?
B'ann. Déanann taighdeoirí sa tSeapáin staidéar ar dhaoine, ar theaghlaigh agus ar cháipéisí a bhaineann le hobair an shinobi. Caithfear carachtair aonair sa kabuki agus san fhicsean maisithe a léamh i gcomhthéacs a gcuid scéalta féin.
Cén fáth a léirítear ninja in éide dhubh?
D'aithneodh an lucht féachana an ninja ar an stáitse ón gculaith dhubh. Rianaíonn Ollscoil Mie an nós sin san amharclann ón ochtú haois déag agus san fhicsean móréilimh ina diaidh.
Cén claíomh a bhíodh ag ninja?
Ní léiríonn na foinsí a pléadh anseo gur eisíodh aon chlaíomh caighdeánach do shinobi na staire. Le rá céard go díreach a bhí ag duine áirithe, bheadh taifead dátaithe nó ceangal sainiúil eile ag teastáil.
Cathain a mhair na ninja?
Baineann cuid shuntasach den fhianaise mheánaoiseach le cogaí cathartha na Seapáine. Luaitear daoine agus teaghlaigh a raibh an cúlra sin acu i bhfoinsí ó thús na nua-aoise freisin. Baineann dátaí na bpriontaí agus na scannán móréilimh le stair níos déanaí na léiriúcháin.
Scannáin agus léachtaí
Japania — Na ninja sa tSeapáin: fírinne nó ficsean?
UNESCO — Amharclann kabuki
Taifid bhailiúcháin agus tuilleadh léitheoireachta
- Ollscoil Mie, taighde ar an ninja i stair agus i bhficsean
- Leabharlann Náisiúnta Pharlaimint na Seapáine, An ninja i saol na siamsaíochta
- Leabharlann Náisiúnta Pharlaimint na Seapáine, bailiúchán íomhánna den ninja
- Ollscoil Ealaíon Londan, Danjūrō VIII mar Jiraiya
- Nikki Danjō i sraith Yoshitoshi de scéalta aisteacha.
- Jiraiya agus stáisiún Okitsu, as sraith priontaí aisteoirí.
- Jiraiya gōketsu sugoroku, cluiche maisithe ó dheireadh ré Edo.
- Shunkōsai Hokushū, Nakamura Utaemon III mar Goemon, 1826.
- Claímhte adhmaid ar stáitse an kabuki: conas frapa agus comhartha aitheantais portráide a aithint i bpriontaí
