Bokken i bokutō w historii japońskich sztuk walki: biały dąb, formy dawnych szkół i fukuro-shinai

Na fotografii są pięć osób.

Grupa portretowa przedstawia pięciu nauczycieli związanych z narodowym kendō. Ich imiona to Negishi Shingorō, Tsuji Shinpei, Monna Tadashi, Naitō Takaharu i Takano Sasaburō. Zdjęcie jest ważne z powodu, który odbiega znacznie od wyglądu jakiegokolwiek narzędzia treningowego. Daje indywidualne twarze aktowi zbiorowej twórczości. Program, tak dobrze znany, że jego formy wydają się istnieć od zawsze, był dziełem konkretnych osób w konkretnym momencie w historii. Popularna sekwencja pochodzi z 1912 roku. Zdjęcie, które przedstawia mężczyzn, którzy ją stworzyli, krążyło później.

Prosty drewniany miecz na półce muzeum może opowiedzieć drugą połowę tej historii. Jego nazwa może być bardzo prosta – bokken lub bokutō. Osoby, które go zamówiły, stworzyły i nadały mu rolę, mogły pochodzić z różnych, regionalnych i instytucjonalnych światów. Nauczyciel w klasycznej szkole mógł rozpoznać wzór pochodzący od poprzedniego nauczyciela. Stolarz z południowej Kyushu mógł poznać ten przedmiot dzięki charakterystycznemu drewnu. Krajowa federacja może opisać jego użycie w ramach wspólnej tradycji formalnego nauczania. To trzy historie tego samego przedmiotu.

Żaden z terminów „bokken” ani „bokutō” nie jest jednoznacznie określonym określeniem. Obie te słowa mogą identyfikować drewniane miecze treningowe w współczesnej angielskiej literaturze dotyczącej Japonii. Znaki oznaczające „drewno” dają im wspólny punkt odniesienia. Jedno z nich zawiera znak „ken”, a drugie znak „tō”. Osoba znająca klasyfikację metalowych broni mogłaby przypuszczać, że pisownia wskazuje na dokładny opis geometrii każdego drewnianego przedmiotu. Użycie tych słów w instytucjach i archiwach muzealnych pokazuje, że to założenie jest błędne. Słowa mogą podróżować wraz z nauczycłami, kolekcjonerami i tłumaczami tak samo, jak same przedmioty.

Zabytkowy drewniany miecz ćwiczebny, opisany w katalogu jako bokken do kendō
Zabytkowy drewniany miecz ćwiczebny, opisany w katalogu jako bokken do kendō. Samuraiantiqueworld, za pośrednictwem Wikimedia Commons. Przedruk bez zmian redakcyjnych. Licencja.

Obiekty, które naśladują się nawzajem w jednym pomieszczeniu.

Muzeum Edo-Tokio kataloguje miecze drewniane, pod prostym nagłówkiem „Miecz Drewniany” po angielsku. Jego zapisy obejmują przykłady przypisywane ogólnie do XIX i XX wieku. Ten okres obejmuje ogromne zmiany w edukacji, życiu miejskim i instytucjach wojskowych. Muzeum może zidentyfikować przedmiot, ale niekoniecznie przypisać go do konkretnego nauczyciela ani konkretnej dekady. Szeroki zakres dat jest zaletą. Historyk nie powinien zawężać zakresu, zakładając, że wszystkie istniejące miecze drewniane zostały wykonane w ramach programu nauczania państwowego z 1912 roku.

Zdjęte drewniane miecze treningowe, przedstawione na fotografii, mają inny rodzaj dokumentacji. Zdjęcie dokumentuje obiekt, który fotograf uznał za starą kendō bokken. Nie dostarcza nam imienia właściciela z okresu Edo, ciągłości przekazywania lub botanicznej analizy użytego materiału. W obrazie jest wiele, co można zobaczyć, bez próby posiadania tych informacji. Dostarcza ono wygląd drewna oraz ogólny kształt przetrwałego przedmiotu. Wskazanie przynależności do szkoły byłby dodatkowym stwierdzeniem, wymagającym dokumentacji szkoły lub innej porównywalnie precyzyjnej powiązania.

Drewniany miecz lekarski (chatō), The Metropolitan Museum of Art, 2018.833.22a, b
Drewniany miecz lekarski (chatō), The Metropolitan Museum of Art, 2018.833.22a, b. Metropolitan Museum of Art, otwarty dostęp.

Porównaj miecz lekarza w Metropolitan Museum of Art. Skulpturalny, mieczowaty element mógł stanowić część profesjonalnego stroju. W innych zbiorach można napotkać bokutō w angielskim opisie takiego przedmiotu, albo chatō w opisie przedmiotu związanego z herbatą lub przedmiotu używanego przez lekarza. Allen Memorial Art Museum w Oberlin posiada przykład, który jest opisany w sposób, który uwzględnia obie te konotacje. W związku z tym, wyszukiwanie w bazie danych po "drewnym mieczu" ujawnia przedmioty, których pierwotni właściciele nigdy nie postrzegali jako wzajemnie zastępowalnych.

Scena wykorzystuje element scenograficzny, który oferuje trzecie porównanie. Twórc teatru wybiera przedmiot, biorąc pod uwagę, jak odbija się on na publiczności w danym scenie. Nauczyciel rozpoznaje narzędzie dydaktyczne, analizując jego rolę w przekazywaniu wiedzy. Dodatek lekarza może wskazywać na jego profesjonalną tożsamość, podczas gdy on sam pozostaje nieruchomy. Podobne kształty pojawiają się we wszystkich tych sytuacjach. Dowody, które je rozróżniają, mogą znajdować się całkowicie poza samym drewnem – w listach aktorów, aktach rodzinnych, lub w inwentarzu szkoły. Dlatego też, archiwa danej dziedziny są tak samo ważne, jak i prezentacja jej narzędzi.

Dąb w historii geografii Kyushu

Miyakonojō leży na wyspie Kiusiu, w dzisiejszej prefekturze Miyazaki. Znaczna część regionu należała dawniej do prowincji Hyūga. W publikacjach prefektury poświęconych miejscowemu rzemiosłu mowa o jego związkach z lasami liściastymi w pobliżu gór Kirishima. Wśród wykorzystywanych drzew wymieniono dąb, nieśplik japoński i drzewo zwane isu. Sprowadzając wszystkie japońskie miecze drewniane do jednego gatunku drewna, pominęlibyśmy istotną cechę tego znanego ośrodka wytwórczego. Do umiejętności tutejszych rzemieślników należało rozróżnianie gatunków, które przybysz nazwałby po prostu twardym drewnem.

Shirogashi i akagashi to znane nazwy drzew, zwykle tłumaczone jako japońskie dąb biały i japoński dąb czerwony. Są to nazwy japońskich drzew i drewna. Nie powinny być po prostu zastępowane nazwami północnoamerykańskich dębów białych i czerwonych, ponieważ angielskie określenia są ze sobą podobne. Ponadto, czerwony obszar na wykończonym przedmiocie z drewna nie stanowi bezpiecznej botanicznej identyfikacji. Wiek, oryginalna część drzewa, historia powierzchni oraz światło w fotografii – wszystkie te czynniki mogą wpływać na kolor, który widzi obserwator.

Widoczne ziarna na powierzchni świadczą o równoległym wzroście. Drewno posiada strukturę w wielu kierunkach. Jego żyłki i słojki tworzą wzory, które można czasem dostrzec gołym okiem, a specjalista może je badać dokładniej. Czytelnicy w muzeum często muszą pracować z znacznie ograniczonymi danymi. Zdjęcie całego obiektu, mające na celu pokazanie delikatnie zmieniającego się kształtu, rzadko zawiera powiększony widok anatomii drewna. O ile oryginalna etykieta identyfikuje gatunek drewna lub konserwator opisał badanie, to dąb może być najbardziej precyzyjnym opisem, który można znaleźć w dostępnych materiałach.

W wywiadzie dla gazety z prefektury Miyazaki, rzemieślnik Aramaki Yasuo opisał, że potrafi rozpoznać rodzaj drewna, z którego pracuje ktoś w pobliżu, jedynie na podstawie dźwięku. To niezwykłe stwierdzenie, które mówi o rozwiniętej percepcji, jaką nabywa się w warsztacie. Opisuje to doświadczonego twórcę, który słucha w znajomym miejscu, z bliska, w towarzystwie innych wskazówek dotyczących pracy. Jest to zupełnie inne niż doświadczenie osoby, która próbuje z digitalnej fotografii zidentyfikować rodzaj drewna w ukończonym produkcie. Obie te doświadczenia mają swoje miejsce w historii rzemiosła, jednak drugie nie dziedziczy autorytetu pierwszego.

Nawet data, kiedy produkcja osiągnęła swój apogeum, zależy od skali działalności. Regionalna tradycja może wiązać się z tradycjami szkoły Satsuma, podczas gdy lokalna historia przemysłowa podkreśla zmiany w okresie Meiji lub wczesnym okresie Taisho. Ekspansja konkretnej warsztatu, produkcja pojedynczych narzędzi drewnianych oraz uznanie regionu za dostawcę to różne wydarzenia historyczne. Samo istnienie starej szkoły nie może samodzielnie określić powstania nowoczesnej regionalnej przemysłu. Podobnie, późniejsza dominacja przemysłu nie oznacza, że jest on źródłem każdego klasycznego przykładu w innych regionach.

Jaką drogę w rzeczywistości przekazuje dziedzictwo?

Koryū oznacza tradycyjne lub stare szkoły. W historii japońskich sztuk walki, „szkoła” to nie tylko zbiór przedmiotów, ale także relacje między ludźmi. Nazwy nauczycieli, licencje, listy, zapisy oraz lokalne powiązania przekazują wiedzę z pokolenia na pokolenie. Przedmiot praktyki nabiera znaczenia w ramach tych relacji. Jego kształt lub sposób obróbki końcówki może być częścią rozpoznawalnej tradycji wizualnej. Znajomość osoby, która stworzyła lub zachowała dany przykład, oraz dla kogo, znacznie ułatwia zrozumienie jego implikacji.

Nihon Kobudō Kyōkai identyfikuje tradycję Katori z historyczną regionem Shimōsa i prowadzi jej korzenie do Iizasa Chōisai. Ich dokumenty również pokazują, że relacje z innymi nauczycielami wykraczały poza jedno miejsce. Kashima Shintō-ryū posiada oddzielną historię związaną ze szatnią Kashima i Tsukahara Bokuden. W zapisach przekazywanych przez tę szkołę, instrukcje rodzinne oraz powiązania z Katori wchodzą w biografię Bokuden. To dostarcza dobre historyczne wyjaśnienie, jak idee i formy mogły się rozprzestrzeniać. Dodatkowo, używanie Katori i Kashima jako synonimów, zakrywałby rzeczywiste powiązania.

Południowa tradycja Jigen-ryū oferuje dodatkowe dowody. Jej utrzymywanie chroni pamięć o Tōgō Shigekacie i wskazuje na archiwa rodziny Tōgō w Kagoshima. Zbiór dokumentów może pokazać, kto kogo uczył, kiedy tradycja została opisana, oraz jak jej strażcy związani byli z danym regionem. Daje historykom solidne podstawy do dyskusji na temat charakterystycznych narzędzi. Jednak nowoczesny eksponat oznaczony w stylu szkolnym, pozostaje nowoczesnym eksponatem, chyba że istnieją dowody, które łączą go ze specyficznym, wcześniejszym właścicielem lub okazją.

Te trzy nazwy czasami pojawiają się obok siebie w wykresach drewnianych profili. Te wykresy mogą ukrywać więcej, niż ujawniają. Zwykle prezentują jedną sylwetkę – profil Katori, inną jako profil Kashima i jeszcze jedną jako profil Jigen. Rzadko informują czy rysunki przedstawiają zachowane, datowane elementy, współczesne wzory warsztatowe, czy przedmioty dostarczone konkretnym współczesnym nauczycielom. Cechy tradycyjnie nazywane kissaki i sori opisują koniec i krzywiznę formy. Bez porównywalnych, udokumentowanych obiektów, nie pozwalają na ustalenie niezmienne standardów szkoły na przestrzeni wielu stuleci.

Archiwalna wystawa mogłaby lepiej zaprezentować tę różnicę. Mogłaby pokazać konkretny, drewniany przedmiot obok portretu nauczyciela z datą oraz zapis, który wyjaśnia związek. Jeśli portret przedstawia inną postawę, to różnica nie musi być wstydliwa. Osoba na portrecie mogła należeć do więcej niż jednej społeczności, przedmioty mogły pełnić różne, oficjalne funkcje, albo portret został namalowany przez kogoś, kto nie dbał o dokładne odwzorowanie. Ta różnica dałaby kuratorowi wskazówkę, jakie pytanie warto zbadać. Standaryzowane szkice usunęłyby tę różnicę przed samym rozpoczęciem badania.

Pokryta bambusowa narzędzie oraz tradycja Yagyū

Fukuro-shinai należy do historii sprzętu do ćwiczeń z pokrytymi bambusami. Słowo „fukuro” odnosi się do pojemnika lub osłony. W historii instytucji, ten przedmiot jest ważny, ponieważ zmiana materiałów treningowych umożliwiła możliwość innego, kontrolowanego podejścia. Tradycyjne źródła wiążą tę innowację z Kamiizumi Nobutsuną. Yagyū Muneyoshi, znany również jako Sekishūsai, był odpowiedzialny za jej przekazanie. Podawanie obu imion jest odpowiednie. Opisywanie ich jako współautorów precyzyjnie datowanego, zachowanego egzemplarza wymagałoby znacznie bardziej szczegółowych dowodów niż narracja genealogiczna.

Powiązania dotyczące Yagyū Shinkage-ryū ukazują tych dwóch mężczyzn w sekwencji i śledzą tradycję poprzez późniejszych nauczycieli związanych z Tokugawa. Określone przedmioty i genealogia odpowiadają na różne pytania. Genealogia dokumentuje, w jaki sposób przekazywana była władza nauczania. Używany drewniany kij daje materialny wyraz pedagogicznej koncepcji. Późniejszy przykład może przekazać tę koncepcję, nawet jeśli żaden z użytego drewna lub zewnętrznych materiałów nie pochodzi z życia założyciela. Instytucja może zachować praktykę z niezwykłą ciągłością, jednocześnie wielokrotnie zmieniając swoje ulubione narzędzia.

Ta ulotność jest kluczowa dla tego, co muzea posiadają. Drewno i bambus nie są gromadzone w takich samych ilościach i w takich samych okolicznościach jak prestiżowe, sygnowane ostrza. Codzienne przedmioty ulegają zużyciu i mogą być wyrzucone bez oficjalnego powiadomienia. Portrety nauczycieli, dokumenty szkolne oraz architektura przestrzeni edukacyjnych mogą zatem przetrwać w znacznie lepszym stanie niż standardowe narzędzia. Fakt, że galeria posiada stosunkowo niewielką liczbę wczesnych przykładów drewna, nie dowodzi, że praca z drewnem była rzadka. Pokazuje to skutki selekcji, użytkowania i decyzji dotyczących tego, co było warto zachować.

Międzynarodowe i japońskie federacje kendō opisują dalszy rozwój sprzętu z bambusa i odzieży ochronnej w okresie nowożytnym. Ich historie zwracają szczególną uwagę na zmiany związane z Naganumą oraz późniejszymi środowiskami nauczania. Tradycyjny bambus pochodzący z określonej linii oraz późniejszy, wspólny sprzęt używany w kendō, należy umieścić na linii czasu, z wyraźnym odstępem pomiędzy nimi. Redukowanie ich do jednego, spójnego wynalazku, przekształciłaby długą serię zmian instytucjonalnych i społecznych w opowieść o pojedynczym, sprytnym przedmiocie. Zmiana użytego materiału nie wyeliminowała całkowicie wszystkich ryzyk związanych z kontrolowaną praktyką fizyczną.

Sala w Kioto i program nauczania z 1912 roku

Zewnętrzna część dawnego Butokuden w Kioto
Zewnętrzna część dawnego Butokuden w Kioto. Mariemon, za pośrednictwem Wikimedia Commons. Przedruk bez zmian redakcyjnych. Licencja.

Dawniej używany budynek Butokuden w Kioto jest niezwykle przekonującym dowodem, ponieważ nadal zajmuje fizyczne miejsce. Rejestr zabytków państwowych datuje ten drewniany budynek na rok 1899. Ten rok jest wcześniejszy niż ustalone standardy państwowe z 1912 roku. Instytucja mogła zebranie ludzi, zamówić przestronną salę i organizować publiczne ceremonie, zanim osiągnęła powszechnie uznane programy, z których później generacje wyciągały wnioski. Historia opowiadana wyłącznie na podstawie państwowych programów, prowadzi do tego, że budynek wydaje się być wynikiem tych wydarzeń. Jego data ujawnia zupełnie inną kolejność zdarzeń.

Architektura wnosi istotny element do historii, która tradycyjnie opowiadana jest poprzez imiona nauczycieli. Budynek ustanawia geograficzny punkt, tworzy wspólne przestrzenie dla widzów i uczestników oraz oferuje środowisko, w którym różne grupy edukacyjne mogą uznać wydarzenie za publiczne. Architekci, stolarze i administracja pomogli nadać instytucji trwałe miejsce. Federacja Kendo w Kioto dokumentuje historię i ochronę tego budynku jako element architektury. W ten sposób budynek może zachować świadectwo danej dyscypliny, nawet dla osoby, która nie zna żadnych ćwiczeń, które tam były wykonywane.

W 1912 roku został ustanowiony Dai-Nippon Teikoku Kendo Kata. Później znany jako Nihon Kendo Kata. Składa się z dziesięciu form, z których siedem należy do kategorii miecza długiego, a trzy do kategorii miecza krótkiego. Liczby te odzwierciedlają strukturę typowego programu nauczania. Nie oznacza to, że każdy miecz drewniany, obecny w Japonii, miał stać się jednolitym, narzuconym obiektem. W 1906 roku również podjęto wcześniejszą próbę stworzenia wspólnych form. Ustalenie chronologii jest ważne, ponieważ osiągnięciem było uzyskanie zgody wśród uznanych instruktorów, a nie tylko powrót do programu, który wszyscy już posiadali.

Zdjęcie grupowe pięciu nauczycieli związanych z narodowymi katami.
Zdjęcie grupowe pięciu nauczycieli związanych z narodowymi katami.Nieznany fotograf, źródło: Wikimedia Commons.

Oto zdjęcie grupy powraca do wyraźności. Przedstawia ono wygląd i zbiorową tożsamość osób związanych z tym przedsięwzięciem. Zdjęcie pochodzi z 1919 roku, jednak nie powinno być traktowane jako data przyjęcia konkretnych form. Może ono wskazywać na konkretne wydanie lub reprodukcję, a nie na moment wykonania zdjęcia. Jednocześnie, publikacja kilka lat po wydarzeniu pokazuje, jak szybko historia instytucji zyskała wizualną tożsamość, którą czytelnicy mogli rozpoznawać i zapamiętywać.

Drewny przedmiot i papierowa fotografia mają praktycznie odwrotne podejście do powtarzania. Przedmiot praktyczny można wielokrotnie zastąpić, a osoby zaangażowane nadal będą rozpoznawać jego ustaloną rolę. Portret można wydrukować w wielu kopiach z jednego obrazu, podczas gdy informacje dotyczące daty i okoliczności zmieniają się z hasła na hasło. Starannie przygotowana historyczna ekspozycja śledzi zarówno rodzaje powtarzania. Oznacza twórcę lub szkołę wykonania drewnianego przedmiotu tylko w miarę dostępnych dowodów, a fotografię – tożsamość i datę, które źródło fotografii potrafi potwierdzić.

Dlatego najlepszą historyczną odpowiedź na pozornie prostą kwestię, co to jest bokken, zaczyna się od drewna i kończy na ludziach. Lokalna drewniana materiał łączył warsztaty z danym regionem. Archiwa klasycznych szkół łączyły przedmioty z nauczycielami i mecenami. Pokryte bambusem, wskazywało na ewoluującą dyskusję na temat tego, czego może obejmować formalne nauczanie. Sala w Kioto i narodowy program nauczania stworzyły wspólne miejsce spotkań i wspólny język dla społeczności o odrębnych historiach. Przyjrzyjmy się im w tej kolejności, prosta drewniana miecz przestaje wyglądać jak niedostateczna wersja bardziej prestiżowego metalowego przedmiotu. Przekształca się w dowód kultury nauczania, której stalowa kolekcja sama w sobie nigdy nie mogła zachować.

Często zadawane pytania

Co to jest bokken?

Bokken to japońskie słowo oznaczające miecz drewniany. W historii sztuk walki jego znaczenie zależy od szkoły, nauczyciela i okoliczności, w których ten przedmiot jest dokumentowany.

Co to jest bokutō, i jak ten termin powiązany jest z bokkenem?

Zarówno te słowa, jak i „bokutō” mogą odnosić się do drewnianej, treningowej miecza. Niektóre katalogi muzealne używają terminu „bokutō” również dla symbolicznych, drewnianych elementów stroju, co dotyczy całego opisu przedmiotu.

Jaki jest znaczenie shinai w historii kendō?

Shinai to bambusowy sprzęt używany do treningu. Pokryte fukuro-shinai, używane w tradycyjnych oraz późniejszych treningach z ochronną odzieżą, stanowią różne etapy tej historii.

Co to jest „kata”, i co się w 1912 roku zmieniło?

Kata to forma przekazywana. W 1912 roku, ustawa szkolna określiła wspólny plan nauczania, który był stosowany we wszystkich tradycjach, przy jednoczesnym zachowaniu historii i repertuaru dla poszczególnych szkół.

Co to jest koryū?

Koryū oznacza starą lub klasyczną szkołę lub tradycję. Rejestr przekazy i przedmiot nauczania datowany na konkretny okres mogą powiązać miecz z drewna z konkretną społecznością.

Co to jest za dojo na historycznej fotografii?

To jest miejsce na uporządkowane nauki. Zdjęcie może dokumentować jego architekturę, nauczycieli lub organizację społeczną, bez konieczności identyfikowania każdego widocznego drewnianego elementu na fotografii.

Filmy i wykłady

KendoWorld – Krótka historia kendō – Kendo World

Życie z BUDO — Odkrywanie tradycyjnych korzeni: Stara siedziba BUDO w Kioto, Butokuden.

Karty obiektów i dalsza lektura

Powiązane artykuły