Japońskie szkoły tsuby: ażurowe żelazo z Owari, inkrustacje z Higo i jelce z miękkich metali okresu Edo

Koń, który staje się wyraźny.

W Muzeum Edo-Tokio znajduje się niewielki przedmiot z metalu, którego motyw lepiej pasowałby do tradycyjnej malowidła. Na nim w mglistym otoczeniu widoczny jest koń. Muzeum identyfikuje ten przedmiot jako tsuba, czyli osłonę miecza, i opisuje obraz jako bogato zdobiony. Istnieje inskrypcja, która łączy ten obraz z dzielnicą Akasaka w Edo. W jednym katalogowym wpisie łączymy widok konia, mgłę, dzielnicę miasta i przestrzeń na kawałku metalu – każdy z nich mówi coś innego. Dokładne przestawienie tych elementów stanowi dobry wstęp do sztuki japońskich osłon miecza.

Mgła jest szczególnie trudna do odwzorowania w metalu. Malarz może nadać odległemu obiektowi delikatną, szarą warstwę, pozwalając jego obrysowi rozmyć się na mokrym papierze. Rzemieślnik pracujący z żelaza może sprawić, że wzrok widza uzupełni przerwany ciąg. Nie trzeba przedstawiać całego konia, aby go rozpoznać. Pusta przestrzeń jest równie dostępna dla konia i mgły. To właśnie sprawia, że sukashi, tradycja otwartego wzornictwa, jest znacznie bardziej interesująca niż proste odwoływanie się do otworów. To jest decyzja o tym, jak mało metalu potrzebuje obraz, aby być rozpoznawalnym.

Tarcza strażnicza (Tsuba), Metropolitan Museum of Art, 36.120.134
Tarcza strażnicza (Tsuba), Metropolitan Museum of Art, 36.120.134. Metropolitan Museum of Art, otwarty dostęp.

Drugi strażnik, w Nowym Jorku, odnosi się do przypisania Metropolitalnego Muzeum Akasaka. Ważne są słowa, które są przypisywane. Tokio rejestruje inskrypcję, a Nowy Jork rejestruje opinię na temat tradycji warsztatowej. Oba muzea zasługują na uwagę zwiedzających. Żadne z nich nie nakazuje czytelnikom wierzyć, że wszystkie okręgi żelazne z eleganckimi otworami pochodzą z tego samego miejsca w Edo. W historycznym katalogu Muzeum Ashmoleana znajduje się szczególnie użyteczne powód ostrożności. Jego autorzy odkryli znaczną podobieństwo między wczesnym warsztatem Akasaka a pracami związanymi z Owari i okolicami Kioto.

Jak element zaczął się przekształcać w dziedzinę nauki.

Tsuba, czyli element łączący klingę z uchwytem, znajduje się w wyposażeniu miecza. W japońskich kolekcjach sztuki często posiada drugie życie, które jest niezależne od samego miecza. Jego kształt jest wystarczająco kompaktowy, aby wzór można było odczytać jednym spojrzeniem. Dokładniejsze oglądanie może ujawnić dodatkowe detale wokół centralnego otworu, na obrzeżu lub w ledwo widocznych kanałach po stronie odwrotnej. Umiejętność obracania takiego niewielkiego przedmiotu i oglądania jego drugiej strony była integralną częścią doświadczenia podziarowania ozdobnych elementów. Zwykle, zdjęcie w muzeum pozwala nam na to.

Strażnik umieszczony na bladyj podstawie może być łatwiejszy do odczytania, jeśli jest otwarty, niż ten sam element umieszczony wśród mocno kolorowych tkanin i lakieru. W przypadku wystawowej witryny, jasne tło może przekształcić otwór w żywą formę. W czarno-białym ilustracji ten sam element mógłby zniknąć w głębokim cieniu. Przed podjęciem decyzji, która szkoła wykonania obiektu, warto zauważyć, jak duża część naszego wrażenia wynika z jego obecnego otoczenia. Papierowa sylwetka w starym katalogu może być doskonałym zapisem konturu, a jednocześnie bezwzględnym świadkiem rzeczywistego koloru żelaza.

Japoński Muzeum Mieczów daje dobre pojęcie zakresu, jaki obejmuje termin „mecze i ich zdobienia”. Obejmuje on technikę przeszywania, rytalne wykrawanie, rzeźbienie oraz różne formy ozdob, w tym także osobne, nieuzbrojone uchwyty. To pomaga wyjaśnić, dlaczego kolekcja instytucjonalna może przechowywać setki uchwytów, przy niewielu dokładnych informacjach na temat mieczy, z którymi były kiedyś powiązane. Historia pojedynczego uchwytu nigdy nie ogranicza się do okresu, w którym był częścią kompletu z mieczem. Jego istnienie w pudełku, albumie lub sejfie kolekcjonerskim może samo w sobie być ważnym historycznie.

Wczesne kategorie żelaza i ich nazwy.

Tōshō oznacza kowala miecza, a katchūshi oznacza rzemieślnika zajmującego się obiegami. W literaturze poświęconej tsuba, oba te słowa występują również jako kategorie obudów. Kuratorzy muzeów wykorzystują je, aby nadać innownym, często anonimowym eksponatom znaczące powiązania. Prosty znak cięcia na dużej płycie może prowadzić do porównania z pracami kowala miecza, a sposób obróbki obudzi może wprowadzić perspektywę pracy rzemieślnika. Porównania te opierają się zarówno na wyglądzie samej przedmiotu, jak i na rekonstruowanych przez wcześniejszych badaczy zawodowych historii. To są różne rodzaje wiedzy.

Późny średniowieczny okres Muromachi i przejście w wczesne wieki stanowią tło dla dyskusji na temat wczesnych tarcz. Jednak etykieta okresu może być szersza niż pojedyncze życie człowieka, a dzieła wykonane w starszym stylu nadal przyciągały późniejszych mecenasów. Niedokładność powierzchni świadczy o tym, co można obserwować dzisiaj. Nie jest to znak daty. Również cienki obrzeżek nie dowodzi, że konkretny twórca hełmów przerwał swoim innymi zleceniami, aby wyprodukować ten przedmiot. Dokumentowana tarcza powiązana z konkretnym rzemieślnikiem dałaby silniejsze potwierdzenie niż przykład niepodpisany, który można przypisać jedynie ze względu na podobieństwo.

Stara dyskusja z Oxfordu zachowuje również opowieść o specjalistach tworzących ilustracje na dworze szoguna, którzy zostali tam specjalnie, jako przedstawiciele określonych autorności. Jest to cenna analiza historii wyroboru, ponieważ prezentacja pozwala na widoczne zachowanie pierwotnego charakteru tej historii. Często podsumowania pomijają tę subtelną kwalifikację i przekształcają zarejestrowane zdanie w pewną, pewną datę. Przyglądając się danej płycie obok fragmentu badań, należy zwrócić uwagę na szczegóły zarówno płyty, jak i tekstu. Na płycie może znajdować się ledwo widoczny obrys otwarcia, a na tekście kluczowe słowo, które kwalifikuje.

Owari i Akasaka w tym samym świetle.

Owari to stary, prowincjonalny nazewnik związany z obszarem wokół współczesnej Nagoya. Akasaka to nazwa miejsca w Edo, czyli współczesnym Tokio. Osoba odwiedzająca mogłaby uznać, że przedmioty przypisywane do tak różnych lokalizacji, łatwo da się podzielić na oddzielne grupy. Jednak w historii otwartej pracy, często zdarza się, że takie zestawienia są bardziej ujawniające. Można umieścić anonimowe metalowe przedmioty obok siebie i dostrzec wspólny interes w zachowaniu projektu w skali ręcznej. Lokalna tradycja oferowała unikalne rozwiązania w sztce, w której materiały, mecenas i gotowe dzieła mogły podróżować.

Spróbuj analizować przestrzeń bezpośrednio otaczającą motyw jako integralną część kompozycji. Gałązka w sylwetce może być ciemna, z metalu, podczas gdy otaczający metal jest pominięty. Liść może zamiast tego stać się otwartą przestrzenią, w której metal jest zachowany wokół niego. Oba te elementy mogą współistnieć w tej samej kompozycji. Powtórzenie trzech lub czterech elementów może wydawać się statyczne, aż artysta zmieni odstęp, a wzrok zaczyna poruszać się wokół krawędzi. W takim rodzaju projektu, niewielka przestrzeń, która wydaje się nieistotna w szkicowaniu, może zmienić to, czy widzimy kwiat, symbol, czy abstrakcyjny wzór.

Dyskusja w kolekcji Owari dotycząca wczesnych prac, obejmuje elementy, takie jak strażnicy o imieniu Yamakichibei, oraz przedmioty z nieregularnymi powierzchniami i stosunkowo dyskretnym przesiewaniem. Analizuje również archiwalne zapisy Akasaki, które ujawniają zarówno wczesne podobieństwa do twórczości Owari, jak i późniejsze projekty, w których rezerwowane żel tworzy bardziej wyraźny kontur. Są to obserwacje dotyczące całej kolekcji. Nie definiują dwóch testów, które każdy przedmiot musi spełnić. Późniejszy artysta może pracować z celowo archaicznym charakterem, a nietypowa zlecenie może nie pasować do żadnego z podziałów katalogowych.

Tarcza miecza (tsuba) z motywem płotu i kwiatów, Muzeum Sztuki w Cleveland.
Tarcza miecza (tsuba) z motywem płotu i kwiatów, Muzeum Sztuki w Cleveland.. Muzeum Sztuki w Cleveland.

Strażnik Muzeum w Cleveland, wraz z ogrodzeniem i zapasami kwiatów, stanowi użyte ćwiczenie wizualne, bez konieczności nakłaniania czytelnika do przypisania go do jakiejkolwiek kategorii. Ogrodzenie i kwiat tworzą parę bardzo różnych problemów rysunkowych. Ogrodzenie można zrozumieć dzięki powtarzalności jego elementów. Kwiat natomiast rozpoznaje się dzięki nieregularności organicznego kształtu. Oba należą do niewielkiego obszaru, oznaczonego centralnym otwartym miejscem. Tytuł muzeum daje widokowi punkt wyjścia do rozpoznawania rytmu i nieregularności, które mają trwać.

Higo było miejscem, w którym odbywały się liczne warsztaty.

Region Higo, położony wokół miasta Kumamoto, oferował znacząco różne metody pracy. W środowisku patronatu związanym z rodem Hosokawa, w literaturze pojawiają się takie imiona jak Hayashi, Hirata, Nishigaki i Shimizu. Zbiory Eisei Bunko dają tym relacjom konkretny wyraz. Ich lista eksponatów przypisuje niektóre dzieła konkretnym autorom, z uwzględnieniem, a inne poprzez zachowaną podpisywkę. Nagłówek, np. „metalowe wyroby Higo”, może zawierać ozdoby, kołnierze i inne dodatki. To indywidualne wpisy, a nie ogólne nagłówki umieszczone nad stojakiem, które informują nas o konkretnym rodzaju prezentowanego przedmiotu.

Rozważmy dwudziestą czwartą pozycję w katalogu wystawy Eisei Bunko. Straż z XVII wieku została przypisana do Hiraty Hikō. Jej obrys przypomina kwiat dzikownicy, a projekt zawiera emblem z dziewięciu planet, wykonany w technikie "wabi-chō", wraz z ozdobnym, wijącym się motywem. Przed pojawieniem się imienia twórcy, wzrok natychmiast zauważa kilka odrębnych elementów: całościowy obrys płyty, symbol umieszczony w środku, oraz dodatkowe ruchome elementy na jej powierzchni. Nawet jeśli ten guard nie wypełnia całej powierzchni, może być rozpoznawalny dla osoby zaznajomione z podobnymi motywami, które spotyka się na strojach.

Następna karta katalogowa jest pouczająca z innego względu. Opisuje pierścień rękojeści wiązany z Shimizu Jingō, ozdobiony sceną przedstawiającą ludzi ciągnących łódź. W wykazie artystów z Higo łatwo uznać obie pozycje za świadectwa kształtu tsub wykonywanych przez jednego mistrza. Tylko jeden z tych przedmiotów jest jednak jelcem. Drugi pozwala dostrzec różnorodność przedmiotów i tematów skupionych pod tym samym nagłówkiem regionalnym. Zestawienie pomaga zrozumieć gust zamawiającego. Gdyby jednak potraktować oba przedmioty tak samo przy obliczaniu liczby zachowanych jelców, wynik byłby błędny od samego początku.

Opisy obiektów Higo przedstawiają jaskrawe, miedziane ozdobniki na tle żelaza oraz bardziej subtelne fragmenty wykonane ze złota lub srebra. Koncepcja Nunome-zōgan odwołuje się do faktury, która nawiązuje do aplikacji kontrastujących metali. Szersze inkrustacje, ozdobne przewody oraz drobne, błyszczące fragmenty mogą wywoływać zupełnie różne efekty. Z daleka można dostrzec dużą, miedzianą sylwetkę. Detal wykonany w drobnym złocie ujawnia jedynie rytm jego linii, gdy osoba oglądająca przechodzi obok wystawy. Postrzeganie wszystkiego jako złote, prowadziłoby do uproszczenia, zanegowania techniki i efektu wizualnego, redukując je do jednej, nieprecyzyjnej obserwacji.

Tarcza miecza (tsuba) z motywem bębna na falach, Muzeum Sztuki w Cleveland.
Tarcza miecza (tsuba) z motywem bębna na falach, Muzeum Sztuki w Cleveland.. Muzeum Sztuki w Cleveland.

Strażnik w Cleveland, „Drum in Waves”, demonstruje, jak dobrze motyw może funkcjonować na wielu poziomach interpretacji. Instrument perkusyjny jest ograniczonym obiektem, a woda pojawia się jako ruch wokół niego. W jednym rozmiarze widza, rozpoznaje się temat na podstawie konturu. W drugim, charakter otaczających elementów staje się równie ważny, jak ten, który otaczają. Porównanie z Higo dotyczy sposobów tworzenia niewielkiego obszaru. Nie wymaga to stwierdzenia, że motyw tak mobilny, jak fale, był wyłączną własnością jakiejkolwiek szkoły.

Świerszcz w miedzianym, a drugi w złotym.

Mały strażnik w Nowym Jorku całkowicie zmienia odbiór tej historii. Na jego powierzchni znajdują się dwa ślady – jedno wykonane z miedzi, a drugie z złota. W pobliżu, skoczek łączy złoto z ciemnym metalem. Kwiat bluszczu dołącza do owadów, tworząc sezonowe powiązanie, które jest widoczne dla każdego, kto zna kwiaty jesieni. Widz może nazwać scenę, zanim zidentyfikuje jakiekolwiek materiały, ale ich identyfikacja zmienia jej charakter. Dwa ślady mają różne obecność w świetle. Ich kontrast zależy od tego, z czego są wykonane, a nie tylko od różnicy w kształcie.

Tarcza (Tsuba) z motywem owadów i jesiennej roślinności (秋草に虫図鐔), Metropolitan Museum of Art, 81.1.415
Tarcza (Tsuba) z motywem owadów i jesiennej roślinności (秋草に虫図鐔), Metropolitan Museum of Art, 81.1.415. Metropolitan Museum of Art, otwarty dostęp.

Muzeum datuje tę pracę na XVIII wiek. Jest to osłona dla tantō, która ma około pięć i pół centymetrów wysokości. Zrozumiana, powiększona fotografia pozwala dostrzec scenę, która przypomina znacznie większy, namalowany panel. Wyobraź sobie niezwykłą precyzję potrzebną do przedstawienia różnych nóg, ciał i roślin w tak niewielkiej skali. Następnie porównaj to z tył, gdzie dekoracja jest znacznie bardziej skąpa. Twórc nie wykorzystał obu stron jako identycznych powierzchni. Ekspozycja prezentująca jedynie bogatszą stronę mogłaby nieświadomie uświadomić odwiedzającym, że każda powierzchnia tej niewielkiej pracy jest wypełniona.

Machi-bori, czyli rzeźby lub wygrawerowane dekoracje dla miast, to termin, który pojawia się w dyskusjach dotyczących Edońskich kowarzy i ich klientów. Pomaga odróżnić sytuacje społeczne i warsztatowe, ale nie oznacza, że każda kolorowa ozdobna osłona jest wytworzona przez tę samą rodzinę. W technice reliefu, zwanej takabori, można uchwycić wąskie światło na stosunkowo płaskim tle. Shakudō charakteryzuje się charakterystycznie ciemną powierzchnią, a shibuichi należy do innej grupy stopów miedzi i srebra. W pojedynczym przedmiocie, wystarczająco małym, by zmieścić się na paznokciu, można dostrzec wiele różnych metali. Lista materiałów użytych w tym technice, przypomina bardziej paletę artysty, niż listę wymiennych dekoracji.

Nawet podpis na tym konkretnym garnizonie nie kończy historycznej analizy. Muzeum Metropolitanne wyjaśnia, że kilku artystów o imieniu Masanaga pracowało w Edo. Lokalizacja podana w znaku pomaga zawęzić zakres, jednak wiele artystów mogło używać tego imienia w tym miejscu. To stanowi interesującą ilustrację dla znaku z Akasaki. W Tokio, znak ten odnosi się do konkretnego dzielnicy. W Nowym Jorku, nazwa twórcy jest kompatybilna z wieloma osobami. Znacznik stanowi doskonałe dowody na informacje zawarte w przedmiocie. Identyfikacja ich historycznego autora stanowi dodatkowe zadanie, które opiera się na dalszych dowodach.

Istnieje dodatkowa różnica pomiędzy dwoma sposobami, w jakie czytelnik może zapisywać notatki. Jeden może wymienić miedź, złoto i shakudō obok prostych znaków reprezentujących owady. Drugi może śledzić ciągły wzrost roślin, od jej podstawy do końców. Pierwszy zapisuje wybór pomiędzy materiałami. Drugi rejestruje kierunek w przestrzeni. Edoński rzemieślnik, który wykonał widoczne mrówki lub świerszcze w określonym porze roku, musiał myśleć w obu tych sposobach jednocześnie. Historia oparta wyłącznie na nazwach metalowych stopów miałaby trudności z wyjaśnieniem, dlaczego ten owad jest tak widoczny wśród roślin.

Gdzie szkoły się spotykają.

Znany sposób prezentacji polega na ustawieniu w szeregu najpierw dość prostych jelców żelaznych, potem ażurowych, a na końcu bogato zdobionych reliefem. Taki układ dobrze sprawdza się na wystawie, bo przejścia są wyraźnie widoczne. Jako historia gustu pozostaje jednak niepełny. Zarówno żelazo, jak i kunsztownie opracowane barwne metale znajdowały odbiorców w tych samych czasach. Późniejszy zleceniodawca mógł świadomie wybrać płytę o archaicznym wyglądzie, a współczesny mu artysta miejski potrafił równie oszczędnie operować pustą przestrzenią jak jego poprzednicy. Miejsce powstania, związki z instytucjami, materiał i upodobania to odrębne kwestie, nawet gdy wizualne pokrewieństwo zachęca do wspólnej prezentacji przedmiotów.

Wyjątkowo pomocna tablica w muzeum pozwoliłaby zwiedzającym śledzić te elementy bez specjalistycznego przeszkolenia. Jedna fraza mogłaby wskazać, co jest widoczne, np. konia częściowo ukrytego w mgle. Kolejna mogłaby określić, z jakiego metalu korzysta muzeum oraz, które obszary są dostępne. Kolejna mogłaby transkrybować inskrypcję. Ostatnia fraza mogłaby wyjaśnić, czy autor dzieła jest znany, czy można go wywnioskować, czy też jest nieznany. Te krótkie informacje prowadzą do różnych sposobów obserwacji. Osoba zupełnie nowa w zakresie japońskiej metaloplastiki może już porównać opis konia z widocznym obiektem. Doświadczony badacz może zacząć od inskrypcji i kontynuować analizę, porównując ją z innymi eksponatami.

Obserwując je razem, strażnicy oferują ostatni sposób na spojrzenie. Wyobraź sobie, że umieszczasz stary, przebijany talerz na ciemnym tle, a małego, strzegącego owada pod rozproszonym światłem. Niektóre elementy, które pierwotnie czyniły każdy z nich wyjątkowym, tymczasowo znikają. Podnieś żelazny talerz w kierunku jasnego tła, a wzory w jego pustych miejscach ożywają. Zmiana kierunku światła na strzegącego owada i jego drobne ciało odzyskują swój kształt. Te różnice pomagają wyjaśnić, dlaczego kolekcjonerzy wymyślili tak wiele nazw dla stosunkowo niewielkich przedmiotów. Te słowa pozwalają na zachowanie specyficznych sposobów obserwacji, a przedmioty nadal umożliwiają testowanie tych słów.

Często zadawane pytania

Czym jest tsuba?

Tsuba to jelec japońskiego miecza. Muzea przechowują również osobne jelce jako dzieła sztuki metaloplastycznej, dokumentując ich przypisywane autorstwo, materiały i historię.

Czym oznacza słowo "sukashi" na etykiecie rękojeści?

Sukashi to technika otwornicowa. Zarówno otwory, jak i metal pozostawiony wokół nich, mogą tworzyć rozpoznawalny wzór.

Czy na podstawie samego kształtu można przypisać tsuba (osłony miecza) do Akasaka?

Kontur może sugerować porównania. Oxford zauważa znaczną zgodność z pracami wczesnych Owari i Kyoto. Inskrypcja lub udokumentowane porównanie może wzmocnić przypisanie.

Jakie wzory zdobią tarcze ochronne w stylu Higo?

Inlay wprowadza dodatkowy materiał do projektu. Kolekcje Higo charakteryzują się różnymi podejściami, w tym kontrastem miedzianych elementów z delikatną ozdobą złotą lub srebrną na metalu.

Co to jest shakudō w tarczy okresu Edo?

Shakudō to stop metalowy, składający się z miedzi, zawierający złoto, które historycznie było cenione ze względu na swój ciemny, wybarwiony wygląd. Muzeum może identyfikować go oddzielnie od złotych elementów znajdujących się w tym samym wzorze.

Czym jest przestrzeń negatywna w sztuce tsuba?

To jest kształt, który powstaje dzięki otworom lub przestrzeni otaczającej stały motyw. W ozdobnej bramie może być równie ważny dla projektu, jak sam metal.

Filmy i wykłady

JASA: Towarzystwo Sztuki Japońskiej w Ameryce — Samurajski Blask: Przybory Mieczowe z Edo-Japonii (wykład Markusa Sesko)

The Met — Sztuka samurajów – wprowadzenie

Karty obiektów i dalsza lektura

Powiązane artykuły