Sznury sageo i plecionki kumihimo: jedwabne sploty, przelotki kurikata i węzły do przechowywania pochew w okresie Edo

O przewod, który posiada własny numer identyfikacyjny.

Tokyońskie Muzeum Narodowe posiada długi, bogato zdobiony tekst, z godem rodu Tokugawa. Posiada unikalny numer katalogowy – I-1406. Na zdjęciu z kolekcji, można śledzić tekst, bez konieczności odróżniania go od lakieru, metalowych okuć i tła przedstawiającego zdobiony miecz. Japońska nazwa „tsuzuki-hirao” łączy ten fragment z strojem zdobionego miecza. Popularne angielskie zdjęcie opisuje go jako „tachi cord” wykonane z techniki kumihimo. Nawet przed omówieniem kolorów, te dwie nazwy oferują mały przykład precyzji w używaniu terminów.

Tachi z godem Tokugawa, Narodowe Muzeum w Tokio – I-1406
Tachi z godem Tokugawa, Narodowe Muzeum w Tokio – I-1406. Muzeum Narodowe w Tokio, ColBase, za pośrednictwem Wikimedia Commons. Licencja.

W języku angielskim, poszukiwanie odpowiedniego sznurka do katany zwykle prowadzi do „sageo”. Jest to sznurek związany ze scobardem, czyli „saya”. „Kumihimo” to technika wiązania, sposób tworzenia tkaniny. „Kurikata” to element mocowania scobardu; „musubi” odnosi się do wiązania lub węzła. Każdy z tych terminów dotyczy innego aspektu. Jeden informuje nas o roli, jaką sznurek odgrywa w konstrukcji, inny – o samej tkaninie, trzeci – o twardym mocowaniu obok, a czwarty – o ułożeniu gotowej długości. Pojedyncza etykieta w muzeum może wymagać informacji z wszystkich tych kategorii.

Tekst z Tokio ostrzega przed traktowaniem każdego elementu wiązania powiązanego z mieczem jako wyłącznie części katany. Liny używane w tachi zawieszonego na pasie należą do innej tradycji wyposażenia niż liny używane w uchigatanie. Japoński Muzeum Miecza traktuje nazwy części w tych zestawach jako kwestie okresu i rodzaju. Opisywanie tego elementu z Tokio w jego własnym kontekście sprawia, że jest on bardziej wartościowy jako punkt porównawczy. Możemy zobaczyć, jak wiązanie nosiło rodzinny symbol i pełniło rolę w stroju, bez założenia, że każde przedstawione wiązanie zawsze towarzyszyło tej samej typowej pochwy.

Element mocujący, który pozostaje po pracy z tkaninami.

Kurikata, termin związany z kształtem orzecha, określa element mocowania na zewnątrz scyzory, który jest integralną i trwała częścią. Może przetrwać wiele generacji sznurów. Zapis w muzeum, który identyfikuje kurikatę, a nie wspomina o tkaninie, może być zaskakująco kompletny, jeśli chodzi o to, co przetrwało. Zapis ten odnosi się do zabezpieczenia dla sznura, a nie do rzeczywistego fragmentu. Zdjęcie z wieku wstecz, spis wyposażenia, który wspomina o kolorze lub oddzielnej tkaninie w oznakowanej skrzyni, mogą zmienić to, co kurator może powiedzieć o całym zestawie.

Ulotka z wystawy z Muzeum w Yatsushiro (Kumamoto) sugeruje, że warto korzystać z lokalnych katalogów. Jedna z opisów wskazuje na biały i zielonkawy prosty sznurek z wzorem przypominającym skorupę żółwia. Innym miejscem jest niebieski sznurek, umieszczony na ciemnym uchwycie. Ulotka omawia różne elementy ozdobne oddzielnie. Wydaje się, że proste nagłówek katalogu prowadzi do sekwencji decyzji dotyczących materiału, koloru i wzoru. Niebieski jest kolorem. Prosty jest formą. W tym opisie, wzór "skorupa żółwia" jest geometrycznym motywem, znanym z powtarzających się komórek skorupy żółwia.

Ostatnia różnica jest łatwo pominięta. Tłumaczenie, które po prostu wskazywałoby na „skórzę z żółwia”, mogłoby sugerować, że mamy do czynienia z przedmiotem wykonanym ze skorupy zwierzęcej. W opisie tkaniny, słowo to może oznaczać rodzinę powiązanych, szesnastokątnych kształtów. Podobnie, „kastanja” w nazwie kurikaty nie jest botaniczną identyfikacją drewna szpady. Japoński język rzemieślniczy stale przechodzi pomiędzy żywymi organizmami a wzorami. Wątliwy czytelnik musi zdecydować, czy w zdaniu występuje zwierzę, roślina, czy też kształt, który jest metaforą.

Zachowany sznurek obok miejsca jego mocowania dostarcza informacji na temat długości, koloru i sposobu, w jaki został nabyty lub sfotografowany. Ten sam obraz rzadko wskazuje, kto ostatnio go ułożył. Technik muzeum, wcześniejszy opiekun rodziny, lub poprzedni kolekcjoner mogli wszyscy przyczynić się do jego wyglądu. Oznaczanie mocowania jako pochodzące z okresu Edo nie musi oznaczać, że tkanina od tamtej pory zachowała dokładnie ten układ. Identyfikacja węzła to zadanie odrębne od datowania metalowego elementu. Te dwie daty mogą występować na jednym biletku muzealnym.

Splatające, tkane i związane to różne obserwacje.

Z niewielkiej odległości, grupa jedwabiu może wydawać się utkana, ponieważ posiada powtarzający się wzór. W tkactwie, nity i wełna są zwykle rozróżniane jako dwa różne systemy nici. W węzłach, pojedyncze nici tworzą skomplikowane wzory, prowadząc wzdłuż rosnącej długości. To rozróżnienie nadaje badaniom kumihimo własny słownictwo. Można rozpoznać płaski pasek, nawet nie wiedząc, jak dokładnie nici się przecinają. Z drugiej strony, zapis twórcy może nazwać konkretną węze, nawet jeśli istniejące zdjęcie całego przedmiotu jest zbyt małe, by pokazać, jak dokładnie nici się przecinają.

Różnica staje się bardziej widoczna na krawędzi płaskiego pasa. Wzór, który dociera do krawędzi i wraca w stronę środka, może pokazywać, jak różne kolory przenikają przez tkaninę. Motyw na powierzchni mógł zostać wprowadzony innym procesem. Wzór Tokugawa jest dowodem na istnienie wzoru. Jednak, na podstawie samej fotografii, nie można ustalić, w jaki sposób wszystkie elementy kolorystyczne zostały wprowadzone, w jakiej warsztacie wykonano pracę, ani, którego konkretnego członka rodziny używał danego wzoru. Aby kolor mógł stać się dowodem strukturalnym, mogą być potrzebne powiększone detale oraz szczegółowa analiza ze strony specjalisty.

Gęstość wydaje się prostym pojęciem, aż do momentu, gdy próbuje się ją obliczyć. Urządzenie może liczyć powtarzające się jednostki wzoru na zmierzonej długości, widoczne przecięcia nici na tej samej odległości, lub liczbę drobnych nici zgromadzonych w większym elemencie. Te trzy wyniki opisują różne aspekty tego samego materiału. Nawet zmierzona długość zależy od stanu materiału i skali zdjęcia. Atrakcyjne zdjęcie online nie dostarcza uniwersalnej gęstości dla wszystkich przykładów wzorowania. Przydatne pomiary w muzeum określają swoją jednostkę, wskazują obserwowaną część i odnoszą się do konkretnie zidentyfikowanego obiektu.

Shigeuchi, kaku-asa i kōrai-uchi to są nazwy, które można spotkać w opisach japońskich sznurów. Ich pisownia oraz skład słów różnią się w angielskiej transkrypcji. Niektóre z tych terminów są używane w słownictwie warsztatu lub dostawcy, podczas gdy inne identyfikują rodzinę konstrukcji, o których mówią specjaliści od tekstyli. Raport Tokyo Metropolitan Government dotyczący japońskiego splatania, zachowuje nazwy, które łączą się z historycznymi powiązaniami sięgającymi do półwyspu koreańskiego i azji kontynentalnej. Takie słownictwo może pomagać w zachowaniu kulturowej pamięci. Samo pojawienie się słowa w nowoczesnym katalogu nie wystarczy, by ustalić, gdzie powstały japoński sznurek z okresu Edo.

Dokładna analiza porównawcza ilustruje korzyści płynące z zachowywania specyficznej terminologii. Na platformie sztuki Japan, w Muzeum Narodowym Rzemiosła, znajduje się opis sznurka Kawashima Nobufusa. Jego japoński tytuł to „kaku-genji-gumi”, a zapis wskazuje na jedwab i plecione techniki. „Kaku” występuje również w innych nazwach plecionek, jednak ten wspólny element nie uzasadnia cichej zmiany nazwy dzieła muzeum na „kaku-asa”. Co ważniejsze, katalog identyfikuje ten przedmiot jako „obijime”, powiązane ze sznurkiem. Szczegółowe opisanie interweavingu w dodatku może pomóc w zrozumieniu słownictwa tkanin, bez niepotrzebnej analogii do sznurka.

Kiotō, Iga i Edo – w trzech zbiorach dowodów

W Kioto, galeria Adachi Kumihimo prezentuje sprzęt do plecenia, dokumentację oraz gotowe sznurki. Stowarzyszenie Muzeów Kioto opisuje reprodukcje związane z wczesnymi tekstami buddyjskimi, obok również nowszych sznurków używanych do pasów kimono. Reprodukcja w takim miejscu stanowi wyjątkowo pouczający rodzaj wystawy. Specjalista musiał zdecydować, które elementy wczesnego przykładu były wystarczająco zrozumiałe, aby je ponownie odtworzyć. Nowe prace mogą ułatwić widoczność interweavingu. Mają własną datę, twórcę i przeznaczenie, nawet jeśli ich wygląd bardzo blisko przypomina wczesny wzór.

Rozróżnienie ma znaczenie dla historii tekstyliów buddyjskich i dworskich. Przetrwanie w kolekcji lub archiwum klasztowym może zachować rodzaje wczesnej jedwabnej tkaniny, które są rzadkie poza tym. Współczesny badacz może porównać ich splątane wstążki z późniejszymi elementami stroju. Kilka wieków i znaczące zmiany w użytkowaniu mogą oddzielić te przedmioty. Obecność starożytnej wstążki wskazuje na początki plecionia, a nie równo starożytną datę dla każdego późniejszego nazwy, węzła lub rodzaju wykończenia szpady. Ekspozycja może połączyć te zmiany, jednocześnie pozostawiając odstępy między nimi widoczne.

Iga, położona w prefekturze Mie, oferuje inny punkt wyjścia. Jej nowoczesny ośrodek rzemieślniczy oraz uznanie Igi kumihimo za tradycyjne rzemioło, dokumentują przekazywanie regionalnej branży. Oprócz gotowych przykładów i sprzętu używanego do ich tworzenia, można je wykorzystać jako dowód lokalnej wiedzy. Geografia ma znaczenie – Iga nie jest dzielnicą Kioto, ani też dzielnicą Ueno w Tokio, gdzie znajduje się warsztat Dōmyō z własną historią. Podobieństwa w nazwach miejsc oraz fakt, że gotowe sznurki są transportowane, sprawiają, że angielskie opisy łatwo mogą przypisać odpowiednie rzemioło do niewłaściwego miasta.

Dōmyō, założona w XVII wieku, współpracowała z Japan House przy wystawie podróżnej poświęconej japońskiej plecionki z jedwabiu. Kiichirō Dōmyō mówi o badaniach warsztatu na starszych tekstyliach, które są częścią jego współczesnej pracy. W tym przypadku istnieje kilka istotnych różnic. Firma może przekazywać doświadczenie z pokolenia na pokolenie. Jej członkowie mogą również wracać do starych przedmiotów, aby badać praktyki, które już nie rozumieją, dzięki pamięci warsztatu. Rekonstrukcja uwzględnia luki w wiedzy i ma na celu ich wypełnienie – jest to zarówno osiągnięcie intelektualne, jak i znakujący się precyzją akt manualny.

Oprawa miecza noszonego na rapciach (itomaki-tachi koshirae) ze skrzynką. Metropolitan Museum of Art, 2023.735.6a–e (widok 1).
Oprawa miecza noszonego na rapciach (itomaki-tachi koshirae) ze skrzynką. Metropolitan Museum of Art, 2023.735.6a–e (widok 1).. Metropolitan Museum of Art.

Montaż miejski z bronią zawieszoną, wraz z pojemnikiem, umieszcza te historie tkanin obok zbioru przedmiotów, które mają inny punkt skupienia. Długi zestaw można ułożyć w imponującą, pionową lub poziomową prezentację. Historyk tkanin może zamiast tego potrzebować zobaczyć niewielką część w znacznie powiększonym rozmiarze. Zdjęcie całego przedmiotu i szczegółowy plan stanowią uzupełniające zapisy. Pierwsze zachowuje relacje między elementami, a drugie może odróżnić zwój jedwabiu od cienia. W sekcji poświęconej odzieży, można uzasadniony sposób przedstawić zarówno całość, jak i informacje zawarte w kilku milimetrach.

Czytanie książki Edo o zawijaniu i wiązaniu

Biblioteka Uniwersytetu Waseda posiada wydaną pracę, związaną ze szlachetnym Ise Sadatake, poświęconą sztuce zawijania i wiązania. Jej katalog bibliograficzny zachowuje zarówno nazwy używane do podziałów, jak i alternatywną nazwę ilustrowanej publikacji. Oddzielne zapytanie w Narodowej Bibliotece Diet, wskazuje na fragment z roku 1764, powiązany z dodatkowym tekstem. Data zapisu w książce oraz data istniejącej wydrukowanej kopii stanowią różne elementy dowodów. Dzięki temu czytelnik może napotkać autora z XVIII wieku poprzez XIX-wieczną edycję, bez wykrycia sprzeczności.

Układ omawianych tematów w tej tradycji jest równie odkrywczy, jak pojedynczy rysunek. Łączenie pudeł, toreb i ubrań jest traktowane w tej samej szerokiej domenie wiedzy, jak łączenie z pochwiami. Oddzielne omówienie „sageo” miecza, od krótszych broni, oraz okuć dla „tachi” pozwala na szczegółowe przedstawienie. Ten system nazewnic, oparty na takim ułożeniu, umieszcza aspekt postępowania, prezentacji i tożsamości przedmiotu w centrum uwagi. Książka zakłada, że istnieje już wykonane łączenie.

Dodatek opisywany w rejestrze Biblioteki Narodowej zawiera szczególnie cenną informację. Jego autor odróżnia powszechnie używane formy od stwierdzenia, że wszystkie należą wyłącznie do tradycji jego rodziny. Użycie słowa „szkoła” w tłumaczeniu może sprawić, że historyczne zwyczaje brzmią bardziej spójnie i jakby były mocno ugruntowane, niż to, w jaki sposób je rejestrowali. Gotowość autora z okresu Edo do identyfikowania powszechnie stosowanych praktyk, jest powodem, by unikać narzucania sztywnych, współczesnych kategorii wstecz. Podobne formy wizualne mogą mieć różne lokalne nazwy, a podobne nazwy mogą przenosić się między różnymi kontekstami społecznymi.

Rōnin-musubi, daimyō-musubi i myōga-musubi szczególnie wymagają precyzyjnego tłumaczenia. „Rōnin” odnosi się do bezpanującego wojownika, „daimyō” do lokalnego władcy, a „myōga” do japońskiej imbi, z złożonym kwiatkiem, który stanowi motyw. Samo zapamiętanie nazwy nie dowodzi wyłącznej reguły związanej z rangą. Podobnie, nazwy władcy i nazwa imbi nie powinny być traktowane jako uniwersalnie zamiennie używane, ponieważ dwie współczesne opisy używają ich w odniesieniu do podobnego wzoru. Historyczna identyfikacja byłaby znacznie silniejsza, jeśli można by powiązać nazwany węzeł, przedstawiony obiekt i datowany opis jego użycia w jednym źródle.

Wyprawa panny młodej ze zbioru Wiosenny deszcz (Harusame shū), t. 1. Metropolitan Museum of Art.
Wyprawa panny młodej ze zbioru Wiosenny deszcz (Harusame shū), t. 1. Metropolitan Museum of Art.. Metropolitan Museum of Art.

Obraz w Metropolitan Museum, zatytułowany „Akcesoria dla Panny Młodej”, stanowi fascynującą odskocznę. Przedmiot przedstawia zestaw rzeczy, rozumianych w kontekście konkretnej uroczystości. Obraz zachęca widza do refleksji nad przygotowaniem, prezentacją oraz powiązaniami między przedmiotami. Stara księga, która przedstawia aranżacje pudeł obok tych przeznaczonych na stroje, świadczy o szerokim zrozumieniu estetyki. Obraz jest dowodem na to, jak grupa przedmiotów może być przedstawiona razem, i nie może służyć jako dokumentalna identyfikacja konkretnego elementu, np. węzła na nieznanym szkarabii w innym muzeum.

W węzłach na fotografii kryje się własna data.

Nawet bardzo wyraźne zdjęcie może wprowadzić widza w błąd co do wieku prezentowanego przedmiotu. Tekstylia mogą być zabezpieczone i ponownie wystawione w taki sposób, aby delikatne obszary mogły odpocząć. Nowy sznurek mógł towarzyszyć starymu skórzanemu uchwycowi, gdy trafił do kolekcji. Portret rodzinny może przedstawiać ubrania idealizowane dla uroczystości, a nie zwykły wygląd właściciela. To różne możliwości, a nie wnioski dotyczące konkretnej praktyki muzeum. Data na fotografii prezentującej aranżację lub wczesne zdjęcie z uzupełnienia mogą czasem dokładnie wskazać, kiedy dana aranżacja już powstała.

Głownia i oprawa krótkiego miecza (wakizashi). Metropolitan Museum of Art, 91.2.52 (widok 1).
Głownia i oprawa krótkiego miecza (wakizashi). Metropolitan Museum of Art, 91.2.52 (widok 1).. Metropolitan Museum of Art, otwarty dostęp.

Spójrz na zawieszony wakizashi i zapytaj, co fotografia ma rzeczywiście udokumentować. Muzeum może pokazać ogólną relację między zewnętrznym strojem a jego ostrzem, zmieniający się kształt scymbarda lub jakość metalowych okuć. Zdjęcie wykonane z jednego z tych celów może pozostawić pod spodem sznurek w cieniu. Zatem brak wyraźnego widoku węzła stanowi ograniczenie tej fotografii. Nie dowodzi, że całość nie posiadała sznura, ani że jakiekolwiek obecne tkaniny odpowiadają dokładnie temu ułożeniu widocznemu w innej kolekcji.

Oddzielny element w Muzeum Sztuki Uniwersytetu Michigan prezentuje analizę ponownie skierowaną na tkaninę. Jego obijime jest opisane jako splątana brokatowa jedwab z srebrnymi nitami i frędzlami. Różne, odbijające światło materiały stanowią niewielki problem dla fotografii. Element, który wydaje się biały, może pochodzić z jasnego fragmentu jedwabiu, metalicznego elementu lub ustawienia ekspozycji wybranej przez fotografa. Dlatego też, system identyfikacji materiałów muzeum dostarcza informacji, których obraz nie jest w stanie samodzielnie wygenerować. Termin „sash band” (pasek do szlafu) wskazuje na funkcję, bez założenia, że jest powiązany z strojem wojownika.

Istnieje szczególnie pomocny sposób myślenia o dawnych różnic między produkcją, własnością i organizacją. Wyobraź sobie rejestr tkanin, który pomieści cztery różne imiona na jednej linii. Jedna osoba mogła należeć do krawieckiego, inna do osoby zajmującej się barwieniem, trzecia do dawnego właściciela, a czwarta do osoby, która ułożyła przedmiot do przetrwałej fotografii. Często wiemy o przynajmniej jednym z tych czterech. Czasami znamy jedną bardzo dobrze. Przypisanie każdemu potencjalnemu imieniu oddzielnego miejsca zapobiega temu, by znana herb rodowy zastępowała podpis nieznanego rzemieślnika.

O przewod, zatem, oferuje historię japońskiej kultury materialnej, która odbiega od tej przedstawionej przez nóż lub lakier. Posiada ciągłą strukturę, składającą się z wielu nici, oraz tymczasowy kształt, który może się zmieniać bez niszczenia tej struktury. Może przetrwać oddzielenie od zestawu i nabyć własny numer katalogowy. Może nosić rodzinny herb, podczas gdy osoba, która pierwotnie go posiadała, pozostaje nieznana. W Tokio, Kioto, Iga oraz w kolekcjach za granicą, najbardziej interesujące przykłady pozwalają widzowi śledzić różne aspekty tej historii z różnym stopniem pewności. Początkowo może przykuć uwagę uporządkowany węzeł. Małe tkaniny, które umożliwiły stworzenie aranżacji, posiadają dłuższą historię.

Często zadawane pytania

Czym jest sznur sageo?

Sageo to sznur związany z pochwą japońskiego miecza. Nazwa określa jego funkcję. Ustalenie splotu, barwnika lub rodzaju węzła wymaga osobnych dowodów.

Co to jest kumihimo?

Kumihimo to japońskie splatania. Jego produkty obejmują sznurki do ubrań, ceremonialne tkaniny, scabbardy oraz inne przedmioty. Przetrwałe splatania nie muszą być sznurami do mieczy.

Co to jest wark, i jak się różni od węzła?

Warkocz to konstrukcja utworzona z splątanych nici. Użycie węzła tworzy strukturę już istniejącej liny. Dwie cechy przedmiotu z muzeum mogą mieć różne daty.

Gdzie jest Iga w Japonii, i dlaczego jest powiązana z przewodami?

Iga znajduje się w prefekturze Mie. Jej tradycja plecionia, znana jako Iga kumihimo, jest uznana, a miasto prowadzi centrum, w którym odwiedzający mogą uczyć się tej sztuki.

Co to jest „saya”, i gdzie występuje „kurikata”?

Saya to jest pochwa. Kurikata to element mocowania na zewnątrz, związany z sznurkiem, a muzeum może to opisać, nawet jeśli tkanina jest uszkodzona.

Co to jest "bobbin" w wystawie kumihimo?

Bobina przenosi grupę nici podczas plecenia. Bobiny i stojaki stanowią część wyposażenia twórcy, podczas gdy gotowy sznurek reprezentuje końcowy produkt.

Filmy i wykłady

Japan House London — KUMIHIMO: Kiichirō Dōmyō o historii i pięknie kumihimo | Japan House London

Japan House London — Wystawa Kumihimo – Krótki film promocyjny – Japan House London

Karty obiektów i dalsza lektura

Powiązane artykuły