Miyamoto Musashi i Sasaki Kojirō: Ganryūjima, szkoła Niten Ichi-ryū i Monohoshizao w źródłach historycznych

Otoczony ma inne imię na kamieniu

Z cieśniny Kanmon widać niewielką wyspę nazwaną na cześć człowieka, który przegrał jej najsłynniejszy pojedynek. Po stronie Kiusiu na pomniku zwycięzcy czeka jeszcze większa niespodzianka: inskrypcja nazywa przeciwnika Musashiego Ganryū. Pełne imię Sasaki Kojirō, znane pokoleniom czytelników i widzów, pojawia się w późniejszych opowieściach. Od tej różnicy warto zacząć poszukiwanie śladów mieczy z Ganryūjimy. Nawet ustalenie tożsamości obu mężczyzn wymaga porównania źródeł, które powstały w różnych czasach i w różnych celach.

Najbardziej dramatyczne rekwizyty w historii są często najmniej bezpiecznie udokumentowane. Jednym z nich jest wyjątkowo długi miecz znany jako Monohoshizao, suchy słup. Innym jest drewniany miecz, o którym wiele wersji mówi, że zaczął się jako wiosło. Są to niezapomniane obrazy, ponieważ czytelnik może je zobaczyć bez diagramu. Aby ustalić, ile historii niosą ze sobą obrazy, warto posadzić cztery osoby przy wyimaginowanym stole: autora piszącego o swoim życiu, syna czczącego swojego ojca, kronikarza zbierającego wspomnienia innego domu i biografa układającego historię dla późniejszych czytelników. Każdy wnosi inny wkład do stołu.

Co Musashi postanowił zapamiętać

Miyamoto Musashi napisał "Księgę Pięciu Pierścieni" pod koniec życia. Wstęp do tego dzieła przedstawia go w długiej serii spotkań i rozważa zrozumienie, jakie według niego zdobył przez lata. Czytelnicy, którzy otwierają tę książkę w poszukiwaniu pełnego opisu pojedynku z Sasakim Kojirō, będą musieli długo czekać. Przewodnik po badaniach w bazie danych kooperatywnej biblioteki Narodowej Biblioteki Diet w Japonii wskazuje, że ani pojedynek na wyspie Ganryūjima, ani imię tak znane dzisiaj, nie pojawiają się w tym opisie. Cisza jest bardziej uderzająca dla współczesnej publiczności, niż musiała być dla czytelników, do których autor kierował swoje dzieło.

Musashi miał inny cel niż dostarczenie pełnego zestawu epizodów w biografii celebryty. Przekształcał swoje doświadczenia w dzieło, które inni mogliby odziedziczyć. Pięć ksiąg, konwencjonalnie przedstawianych jako Ziemia, Woda, Ogień, Wiatr i Pustka, nadają jego pismom kształt, którego brakowałoby w chronologicznym wykazie wyczynów. Muzeum Sztuki Shimada w Kumamoto prezentuje materiały rękopiśmienne związane z tym dziełem, w tym księgę Wiatru. Istnienie fizycznego manuskryptu budzi pytania, które może ukryć współczesna książka w miękkiej oprawie. Która kopia przetrwała, jaką część zawiera i w jaki sposób słowa nauczyciela przechodziły z jednej ręki do drugiej?

Współczesny redaktor może umieścić "Księgę Pięciu Pierścieni" i późniejsze życiorysy Musashiego pod wspólną okładką. Czytelnik mógłby w naturalny sposób zakończyć lekturę z żywym wspomnieniem o wyspie, przypisując całe doświadczenie własnemu pióru Musashiego. Przewodnik po bibliotece identyfikuje wydania, w których właśnie tego rodzaju zestawienie sprawia, że materiały są łatwo dostępne. Sprawdzanie, gdzie kończy się główny tekst, a gdzie zaczyna dodatek, to skromna ostrożność z dużym zwrotem. Przywraca znaczącą różnicę między życiem, które Musashi postanowił opowiedzieć, a życiem, które kolejni czytelnicy chcieli poznać.

Syn na wzgórzu nad Kokurą

Miasto Kitakyushu identyfikuje pomnik pamiątkowy w Tamukeyama jako dzieło adoptowanego syna Musashiego, Iori, wzniesiony w roku 1654. Musashi zmarł w 1645 roku. Dziewięć lat to krótki okres dla pamięci ojca, a długi dla każdego, kto wyobraża sobie, że inskrypcja została umieszczona po południu zawodów. Pomnik jest wczesnym dowodem z znanym związkiem z człowiekiem, którego czci. Należy również do rozpoznawalnego gatunku. Inskrypcja chwaląca przodka wybiera osiągnięcia, które mogą stanowić świadectwo wybitnego życia.

Wyspa pojawia się w tym opisie jako Funashima. Przeciwnikiem jest Ganryū, a materiały przypisane do mężczyzn mają znaczenie dla autora: drewniany przedmiot po jednej stronie i wyraźnie długa stalowa klinga po drugiej. Kamień stanowi wczesną podstawę kontrastu, który tak wielu gawędziarzy uznało za nieodparty. Wiośnia wypożyczona z konkretnej łodzi, wypłynięcie o określonej godzinie lub szczegółowa wymiana przemówień wymaga oddzielnego źródła. Czytelnik może zachować niezapomniany kontrast i nadal pytać, kiedy każdy z bardziej malowniczych szczegółów wszedł do opisu.

Wzgórze oferuje drugą historię pamięci. Kitakyūshū odnotowuje pomnik ku czci przeciwnika, który został odbudowany w XX wieku. Związek między dwoma pomnikami stanowi punkt dotyczący lokalnej historii, którego starsza inskrypcja nie mogła przewidzieć. Miasto upamiętniające spotkanie ma powody, by pamiętać obu uczestników. Syn chwalący ojca miał inne powody, by wybrać, co zachować. Umieść pomniki na wspólnej mapie, ale nadaj im oddzielne daty, a krajobraz staje się zapisem zmieniających się sympatii, a nie pojedynczym historycznym tableau zamrożonym w czasie pojedynku.

Spór w innym domu

Rekord rodziny Numata wprowadza postacie, które w większości nie pojawiają się w znanym obrazie dwóch samotnych postaci na plaży. Badacze biblioteczni identyfikują go z rodziną starszego wasala związanego z Moji i lokalizują go w zbiorach Eisei Bunko. W tradycji, którą zachowuje, spór między zwolennikami o pozycję ich odpowiednich nauczycieli pomógł doprowadzić do spotkania. Ten szczegół zmienia rozmiar świata społecznego wokół wydarzenia. To, co z daleka wygląda na prywatne wyzwanie, może być również zrozumiane jako spór o grupy, reputacje i lojalności.

Przeobraża to również geografię pamięci. Gospodarstwo domowe w regionie może pamiętać, kto potrzebował ochrony, kto wziął na siebie odpowiedzialność lub czyj opis wydarzeń wpłynął na lokalne relacje. Późniejsza publiczność kupująca biografię może bardziej dbać o to, jak dwóch mężczyzn wydawało się sobie nawzajem podczas ich pierwszego spotkania. Oba zainteresowania mogą generować szczegółowe narracje. Szczegół sam w sobie mówi nam niewiele o dystansie między autorem a zdarzeniem. Archiwum gospodarstwa domowego może zachować cenną wiedzę lokalną, zachowując jednocześnie priorytety tego gospodarstwa. Żywa biografia może być nieocenionym dowodem dla wyobraźni późniejszej publiczności.

Nitenki, związane z Toyodą Kagehide, zajmuje ważne miejsce w późniejszej historii. Jest to biografia z okresu Edo, napisana znacznie później niż pomnik. Dostarcza wiele ciągłości, której oczekuje współczesna publiczność: nazwane osoby, polityczne tło, motyw spotkania oraz sekwencję przybyć i odejść. Porównanie biblioteki pokazuje, dlaczego badacz powinien nazwać dzieło, korzystając z jego opisu. Późniejsze powtórzenia mogą przewyższać wcześniejszy tekst w stosunku setek do jednego, nadal jednak zależą od niego. Liczenie powtórzeń jako niezależnych świadków dałoby najnowszej historii więcej głosów za każdym razem, gdy była adaptowana.

Imię i nazwisko

Monohoshizao to cudownie domowy pseudonim. Drążek do suszenia prania należy do wspólnego świata domowego doświadczenia. Narrator może go użyć, aby wywołać wielkie rozciągnięcie bez zatrzymania historii, aby zdefiniować techniczną klasę miecza. Opis miecza o długości trzech shaku w inskrypcji Kokura to inny rodzaj wyrażenia. Z powszechnym współczesnym przelicznikiem sugeruje długość rzędu dziewięćdziesięciu centymetrów. To konwersja figury w tekście. Nie dostarcza współczesnego pomiaru istniejącej miecza lub jego mocowania i nie ustanawia podpisu wytwórcy.

Wiele pytań kryje się za prostym angielskim żądaniem podania wymiarów miecza Kojirō. Czy czytelnik pyta o to, co mówi konkretna kronika, co wyobrażali sobie późniejsi ilustratorzy, czy co można zmierzyć dzisiaj? Muzeum badające konkretny miecz zazwyczaj rozróżnia długość ostrza od całkowitych wymiarów zamontowanego obiektu. Pisarz wspomnień nie ma obowiązku dostarczyć ani diagramu, ani definicji punktów końcowych. Nawet idealnie dokładne przeliczenie na współczesne jednostki nie może naprawić niepewności co do tego, co zostało opisane, lub dlaczego wybrano tę liczbę.

Kusząca jest próba rozstrzygnięcia tej kwestii poprzez wskazanie typu, takiego jak ōdachi lub nagamaki. Pierwszy może przywoływać na myśl wyraźnie dużą broń, podczas gdy drugi wprowadza pytanie o relację między ostrzem a jego osłoną. Sam przydomek nie opisuje ani istniejącej rękojeści, ani jej proporcji. Analizowane tutaj źródła nie dostarczają autentycznego, zachowanego egzemplarza Monohoshizao z numerem katalogowym i wymiarami. To pozostawia wiele do zbadania. Można porównać przedstawienia długiego miecza w różnych wydaniach i zauważyć, jak dokładnie artysta rozwiązał problem, który tekst pozostawił otwarty.

Szkoła i strój

Niten Ichi-ryū należy do historii nauczania Musashiego. Daishō należy również do znacznie szerszej historii pary długich i krótkich mieczy, w tym par noszonych jako część stroju formalnego. Pomylenie tych terminów może zmienić obserwację dotyczącą portretu w twierdzenie o wykształceniu modela. Wiele osób mogłoby rozpoznać wizualny język skoordynowanej pary, nawet nie mając żadnego związku z Musashim. Odwrotnie, dokumentalne powiązanie z nauczycielem może przetrwać w formie pisanej, nawet gdy konkretne przedmioty, które niegdyś nosił uczeń, nie mogą już zostać zidentyfikowane.

木賊兎図大小揃物 Okucia pary mieczy (Daishō Soroi-Mono), 48.63.5a–l, Metropolitan Museum of Art, ujęcie 5
木賊兎図大小揃物 Okucia pary mieczy (Daishō Soroi-Mono), 48.63.5a–l, Metropolitan Museum of Art, ujęcie 5. Metropolitan Museum of Art, otwarty dostęp.

Skoordynowane elementy w ilustracji Metropolitan Museum są szczególnie pomocne, ponieważ relacja między elementami jest widoczna bez konieczności oglądania ostrzy. Motywy powtarzają się w różnych kształtach i skalach. Tytuł identyfikuje zespół, a rekord muzeum daje podstawę materialną do badania, w jaki sposób jedność została osiągnięta w całym zespole. Historyczne pytanie dotyczy tutaj projektu osobistego stroju. Jakie dowody zamieniłyby taki zestaw w posiadłość Musashiego? Potrzebna byłaby osobna historia własności. Atrakcyjny równoległy temat lub okres nigdy nie mógłby wykonać tej pracy samodzielnie.

Z perspektywy domowej, dopasowany wygląd może również ukrywać różnice w dacie. Ostrza mogą przetrwać dłużej niż ich oprawy, a rodzina może łączyć przedmioty w różnym wieku pod jedną, zunifikowaną formą. To samo wyrażenie może opisywać, jak przedmioty były ubierane i widziane w jednym momencie, a niewiele mówi o tym, kiedy ich składowe części zostały wykonane. Dlatego portrety są szczególnie subtelnymi źródłami. Mogą zachować wygląd ubrań i dodatków w scenie, pozostawiając jednak bez odpowiedzi pytania o twórcę, właściciela lub instytucjonalną linię przedmiotów przedstawionych.

Sroka i pusta gałąź

Dzierzba na uschniętej gałęzi, obraz tuszem autorstwa Miyamoto Musashiego
Dzierzba na uschniętej gałęzi, obraz tuszem autorstwa Miyamoto Musashiego. Dziedzictwo kulturowe online, Agencja Spraw Kulturalnych, Japonia.

Człowiek, którego życie stało się nierozerwalnie związane z pojedynkiem, namalował również ptaka. Obraz znany jako "Sroka na uschniętym pniu" został zarejestrowany w Japan’s Cultural Heritage Online i należy do korpusu omawianego w związku z Musashim przez Muzeum Shimady. Smukły pień, ciężar małego ptaka i otwarta przestrzeń wokół nich proszą widza, by spędził czas z niezwykle małą ilością na arkuszu. Ptak jest jednocześnie najłatwiejszą cechą do zidentyfikowania i tylko jednym elementem w równowadze obrazu. Zakryj otaczającą przestrzeń dłonią, a duża część kompozycji zniknie.

Obserwator może być skłonny do wyjaśniania każdego śladu pędzla, odnosząc się do bardziej znanej profesji artysty. Obraz nagradza patrzeniem, zanim analogia przejmie kontrolę. Ślad tuszu może się zmienić z mokrego na suchego w ciągu jednego przejścia. Gałąź zmienia ciężar wizualny, gdy się zwęża. Mała ciemna forma ptaka przyciąga uwagę na odcinku nieomalowanego gruntu. Te obserwacje należą do obrazu przed nami. Domniemanie o nastroju, w jakim Musashi wspominał konkretne spotkanie, ma o wiele mniej pewną podstawę, jakkolwiek przekonująco by to nie brzmiało obok reprodukcji.

Kwiaty i drzewa czterech pór roku (prawa szyba), Muzeum Sztuki w Cleveland
Kwiaty i drzewa czterech pór roku (prawa szyba), Muzeum Sztuki w Cleveland. Cleveland Museum of Art.

Porównaj obraz wykonany tuszem z przedstawieniem kwiatów i drzew w różnych porach roku na ekranie z Cleveland. Edycja jest odrębnym dziełem z własnym rekordem katalogowym. Jego szersze pole zachęca oko do podróży przez roślinność, zatrzymując się na zmianach w ulistnieniu, skali i gęstości. Obraz z kanią nie pozwala na taką swobodną kumulację wydarzeń. Porównanie to sposób, aby poważnie potraktować Musashiego jako artystę. Dokonywał wyborów dotyczących przestrzeni malarskiej, które można omawiać wraz z innymi dziełami malarstwa japońskiego, niezależnie od tego, czy widz kiedykolwiek słyszał nazwę wyspy.

Dwie otwory w żelaznej osłonie

Muzeum Shimady wymienia również znaną osłonę, znaną z par otworów w kształcie ogórka morskiego. Znajoma nazwa jest zaproszeniem do zobaczenia zwierzęcia w wycinku. Identyfikacja zaczyna się w wyobraźni widza, który rozpoznaje zarys i może przekazać go komuś innemu. Jest to również dobry przykład tego, jak opisowa nazwa projektu może przetrwać niezależnie od konkretnego twórcy. Jeśli kilka osłon ma wzór związany z Musashim, fakt podobieństwa musi być odróżniony od twierdzenia, że on je wykonał lub nosił każdą z nich.

Zabezpieczenie na rękojeść miecza, Muzeum Sztuki w Cleveland
Zabezpieczenie na rękojeść miecza, Muzeum Sztuki w Cleveland. Cleveland Museum of Art.

Oto przedstawiona osłona z Cleveland, która stanowi drugi, wyraźnie odrębny obiekt muzealny, pozwalający zastanowić się nad przestrzenią negatywną. Można opisać otwór, podążając za jego obrzeżem, lub zauważając, jak dużą część otaczającego żelaza projektant postanowił pozostawić. Fotografia na jasnym tle może sprawić, że otwór będzie wyglądał jak jasna inkrustacja. Widok z boku lub opis instytucjonalny może skorygować to pierwsze wrażenie. Praktyczna praca katalogowania osłony zaczyna się od tak skromnych obserwacji. Można głęboko docenić projekt, zanim zdecyduje się, czy znana osobistość ma z nim jakikolwiek historyczny związek.

Istnieje interesujące pokrewieństwo między przezwiskiem miecza Kojirō a nazwą otworu w gardzie. Jeden porównuje przedmiot do codziennego kija, drugi do zwierzęcia znanego z morza. Żadne z tych porównań nie dostarcza miary, podpisu ani daty. To, co one dają, to sposób, w jaki wizualna idea może podróżować przez mowę. Rzeczywiście, częściowo dlatego, że te porównania działają tak dobrze, że ich angielskie odpowiedniki mogą wydawać się opisami dokumentalnymi. Pamiętając o ich wyobraźniowej naturze, stają się bogatsze, a nie mniej użyteczne.

Co wyspa zachowała

Tradycyjnie pojedynek datuje się na 1612 rok. Data wpisana pod tym rokiem na osi czasu, bezpośrednio poprzedzona akapitem zrekonstruowanym z Nitenki, może sprawić, że cały akapit będzie wyglądał równie pewnie. Bardziej odkrywająca wystawa umieściłaby wczesny opis Iori obok późniejszego tekstu i dała obu własne momenty na osi czasu. Data związana ze spotkaniem, data upamiętnienia i data, kiedy literacka wersja została skomponowana, zachowałyby swoje szczególne znaczenie. Nadal byłaby wciągająca historia do przeczytania.

Wystawa mogłaby również pomieścić lata Musashiego w Kumamoto pod patronatem Hosokawy. Jego pisma, obrazy i wyposażenie związane z jego imieniem są szczególnie ważne, ponieważ pozwalają na badanie jego życia poza narracją jednego dnia. Ludzie, którzy gromadzili, kopiowali i zachowywali te dzieła, wykonywali inną usługę niż ludzie, którzy opowiadali historię wyspy. Pozostali czytelnikom możliwość zbadania problemu artystycznego, porównania dwóch wersji rękopisu lub zobaczenia, jak projekt zmienia się z żelaza na atrament.

W końcu odwiedzający może wrócić do przeciwnika, którego imię nosi wyspa. Ganryū, Sasaki Kojirō i człowiek z wyschniętą tyczką spotykają się w nowoczesnej wyobraźni, ale docierają do niej różnymi kanałami. Memoriał, biografia i tradycja wizualna przyjmują nieco inną postać. Musashi sam pozostawił ptaka siedzącego na gałęzi i książkę, której strony przeżyły jej autora o stulecia. Są to wyjątkowo wymowne towarzysze kamienia na wzgórzu. Każda prosi nas, byśmy zauważyli, co jest rzeczywiście obecne, zanim wypełnimy ciszę historią, którą już znamy.

The distinction between biography and later tradition also shapes accounts of the duel on Ganryūjima. Przekład: Miecze i ich oprawy Miyamoto Musashiego.

Często zadawane pytania

Kim był Miyamoto Musashi?

Miyamoto Musashi był nauczycielem, pisarzem i kaligrafem z okresu wczesnego Edo. W Kumamoto jego prace artystyczne i pisma przetrwały w zbiorach związanych z jego późniejszymi latami.

Kim był Sasaki Kojirō?

Sasaki Kojirō to przeciwnik wymieniany w późniejszych relacjach z Ganryūjimy. Pomnik w Kokurze nazywa przeciwnika Ganryū i zawiera mniej informacji biograficznych niż późniejsze narracje.

Księgi Pięciu Pierścieni napisał Miyamoto Musashi.

Miyamoto Musashi napisał dzieło pod koniec swojego życia. Przetrwało ono w formie rękopisów, ale nie zawiera szczegółowego opisu spotkania na wyspie.

Niten Ichi-Ryu to szkoła szermierki założona przez Miyamoto Musashiego, znaną z techniki walki dwoma mieczami jednocześnie.

Niten Ichi-ryū to szkoła związana z Musashim. Jest to szczególna linia nauczania, odrębna od szerszej historii społecznej dwuręcznego miecza w stroju samurajskim.

Tsuba to element dekoracyjny japońskiej szabel, który pełni funkcję ochronną, zabezpieczając dłoń przed ześlizgnięciem się na ostrze.

Tsuba to element ochronny miecza. Wzór z morskimi ogórkami w materiale dotyczącym Musashiego w Muzeum Shimady jest przykładem tego, jak element ochronny może być dziełem sztuki.

Czym jest daishō?

Daishō oznacza parę składającą się z dużego i małego elementu, zazwyczaj długiego i krótkiego miecza lub ich skoordynowanych opraw. Określa relację między obiektami w stroju.

Filmy i wykłady

Przewodnik po wyspie Ganryujima (pref. Yamaguchi, Japonia) — Opowieść o Miyamoto Musashim i Sasakim Kojiro

Sakura Zensekai — Legendarny Miyamoto Musashi (宮本 武蔵) i Sasaki Kojiro (佐々木 小次郎) na wyspie Ganryujima (巌流島) w Japonii, JP

Karty obiektów i dalsza lektura

Powiązane artykuły