Herby rodów samurajskich na oprawach mieczy: liście aoi Tokugawów, cesarska paulownia i ranga w epoce Edo

Trzy liście na kawałku jedwabiu.

Wąski, tkany fragment w zbiorach Tokijskiego Muzeum Narodowego stawia zaskakująco istotne pytanie. Skatalogowany jako sznurek tachi z herbami Tokugawa, prezentuje on symbol związany z panującą dynastią w okresie Edo. Sznurowy fragment posiada własny numer katalogowy: I-1406. Można go badać niezależnie od miecza, pochwy i odzieży, które kiedyś go otaczały. Pozostałości pozwalają zidentyfikować dany symbol. Czy tego wystarczy, aby zidentyfikować osobę, która go nosiła? Odpowiedź na to pytanie wymaga wyjścia poza katalog japońskich herbów i rekonstrukcji okoliczności, w których dany herb stawał się widoczny.

Kamon to znak graficzny związany z domem lub rodziną. "Aoi" w tym kontekście odnosi się do wzoru roślinnego, a "kiri" do drzewa paulowni. Żadne z tych japońskich słów, rozpatrywane pojedynczo, nie wskazuje, czy artysta miał na myśli rozpoznawalny herb rodowy, naturalistyczną kompozycję roślinną, czy wzór o wielu znaczeniach. W przypadku zdobień mieczy, takie rozróżnienie ma znaczenie. Inwentarz mógłby zidentyfikować całą całość ze względu na jej zdobienia, podczas gdy nowoczesne muzeum mogłoby skatalogować pojedynczy jedwabny sznurek oddzielnie, a oba te opisy mogłyby być poprawne. Zadaniem historyka sztuki jest łączenie tych różnych skal opisu, tak aby rozpoznawalny motyw liścia nie został zredukowany do nieudokumentowanego roszczenia o własność.

Sznur Tachi z herbami Tokugawa, Tokyo National Museum, inwentarz nr I-1406.
Sznur Tachi z herbami Tokugawa, Tokyo National Museum, inwentarz nr I-1406.. Muzeum Narodowe w Tokio, ColBase (za pośrednictwem Wikimedia Commons). Licencja.

Co tak naprawdę przedstawiają motywy Tokugawów.

Nazwa „hollyhock” w języku angielskim może wprowadzić czytelnika w błąd. W ogrodzie przywodzi na myśl wysoki pęd ozdobiony dużymi kwiatami. Projekt Tokugawa wykorzystuje zaokrąglone liście rośliny futaba-aoi, zidentyfikowanej w wystawie „Japan Search” w Narodowej Bibliotece Dietu jako Asarum caulescens. Przyjrzyjmy się kompozycji jako małe koło. Trzy listki wypełniają powierzchnię emblematu, a ich łodygi zginają się w kierunku środka. Standardowe, okrągłe ułożenie sprawia, że wzór jest czytelny nawet na bardzo małej powierzchni. Elementy, które odbiorca musi rozpoznać, to liście oraz ich wzajemne położenie. Gromada kwiatów malwy opowiedziałaby zupełnie inną historię botaniczną.

Odczytywanie oznaczeń na poszczególnych przedmiotach.
Motyw lub przedmiot.Widoczne detale.Limit dokumentalny.
Tokugawa Aoi.Trzy liście ułożone wokół środka.Samo przynależność do wspólnoty mieszkaniowej nie determinuje tożsamości użytkownika.
Pięć-siedem paulownia.Kwitnące kwiaty ułożone w układzie pięć, siedem, pięć.Kilku osób używało różnych wariantów tego symbolu.
Tachi, kabel, model I-1406.Ornament na tkaninie.Numer w muzeum odnosi się do sznurka.
Przenośny kabinet do pisania z herbami rodu Tokugawa, chryzantemami i wicią roślinną, Metropolitan Museum of Art · 81.1.133a–h
Przenośny kabinet do pisania z herbami rodu Tokugawa, chryzantemami i wicią roślinną, Metropolitan Museum of Art · 81.1.133a–h · The Metropolitan Museum of Art · Public Domain / Open Access

Dlaczego czytelnik powinien interesować się tłumaczeniem botanicznym w kontekście dyskusji o historii politycznej? Ponieważ wyszukiwanie w bazie danych hasła "hollyhock" może odnaleźć obrazy kwiatów, wzory wykorzystujące pojedyncze liście oraz herby rodowe – wszystko to pod tą samą angielską nazwą. Potraktowanie tych wyników jako dowodu na rozkład posiadłości Tokugawów dałoby imponujący, ale całkowicie zawodny rezultat. Skuteczne wyszukiwanie łączy angielskie słowo z opisem układu oraz z japońskim odpowiednikiem. Dodatkowo, rejestruje, czy dana identyfikacja pochodzi od kuratora, czy od osoby dodającej opis do fotografii. Te różne rodzaje informacji często są prezentowane razem na ekranie.

Kształt ten posiadał zarówno znaczenie religijne, jak i polityczne. Encyklopedia Uniwersytetu Kokugakuin opisuje wykorzystanie symboli przez świątynie oraz przejmowanie herbu rodu Tokugawa przez świątynie związane z tą rodziną. Widoczne na elementach wyposażenia świątyń, liście mogą oznaczać patronat, oddanie lub trwałą więź instytucjonalną. Nie muszą one identyfikować przedmiotu, który wcześniej znajdował się w prywatnych apartamentach szoguna. To rozróżnienie pomaga również wyjaśnić, dlaczego obiekty wykonane po śmierci władcy, z którym odbiorca początkowo kojarzy dany symbol, mogą wciąż odzwierciedlać silne powiązania polityczne. Instytucja pamiątkowa również posiada własną historię.

Miecz w Edynburgu i granice pojedynczego terminu.

Krajowe Muzea Szkocji przechowują szablę o numerze A.1895.293. Jej pochwa zdobią złote motywy liści Tokugawa. Muzeum datuje ostrze na XVII wiek, przypisując je dziełu Fujiwary no Yukihiro, a zdobienia – na XIX wiek. Identyfikuje również ten przedmiot jako dar japońskiego rządu dla Johna Richarda Davidsona. To trzy odrębne informacje dotyczące pojedynczego eksponatu muzealnego. Gdyby daty zostały potajemnie skorygowane do wcześniejszego stulecia, ilustracja pochwy z XIX wieku zaczęłaby krążyć jako dowód gustu z XVII wieku. Gdyby jedynie herb dostarczał informację o właścicielu, zapis o dyplomatycznym darze zniknąłby z dokumentacji.

Przede wszystkim warto potraktować ten opis jako spotkanie różnych rodzajów rzemiosła. Insrypcja lub przypis może śledzić historię ostrza przez wiele różnych montaży. Lakierowana pochwa może dostarczyć wizualnej tożsamości, którą zapamiętuje obserwator. Małe, ciemne metalowe elementy stanowią dodatkowe źródło faktur. Rejestr daru może nam powiedzieć, w jaki sposób ten konkretny zestaw przedmiotów trafił do innego otoczenia, nawet jeśli rejestr niewiele mówi o osobach, które stworzyły jego poszczególne części. Każdy rodzaj dowodu odpowiada na inne pytanie, dotyczące innego momentu. Żaden z nich nie musi być odrzucany, aby pozostałe były zrozumiałe.

Rozważmy, jaki opis można umieścić obok zdjęcia tego przedmiotu z Edynburga. Podanie nazwy tokugawa i określenie daty powstania rękojeści na XIX wiek stanowi doskonały początek. Opis ostrza w kolejnym zdaniu pozwala zachować odrębność jego daty. Dodanie informacji o udokumentowanym podarunku pozwala czytelnikowi zidentyfikować osobę, która faktycznie została uwzględniona w dokumentach. Wystawa poświęcona dyplomacji mogłaby odwrócić kolejność i zacząć od odbiorcy. Wystawa poświęcona lakiernictwu mogłaby z kolei rozpocząć od pochwy. Obie opcje są równie uzasadnione, pod warunkiem, że data i identyfikacja przypisana jednemu elementowi nie zostaną nieświadomie przeniesione na inny.

Paulownia na złocistej łące.

Symbol paulownii charakteryzuje się odmiennym kształtem. Pionowe gałęzie kwiatowe wznoszą się nad szerokimi liśćmi. W tradycyjnym wyrażeniu "go-shichi no kiri", liczby odnoszą się do rozmieszczenia kwiatów, gdzie w centralnej gałęzi znajduje się siedem kwiatów, a w każdej z bocznych – pięć. Podobne ułożenie obejmuje pięć kwiatów w centrum oraz trzy po każdej stronie. Są to konwencje graficzne. Liczy się stylizowane formy w konkretnym przedstawieniu, a nie określa się, jak rośnie dany okaz botaniczny. W przypadku zdobień rękojeści, nawet pojedyncza uszkodzona wypustka, odbicie lub pasek tkaniny przecinający wzór mogą znacznie utrudnić określenie liczby elementów.

Montaż tachi z XV wieku, pokryty skórą, oznaczony numerem F-19991, znajdujący się w kolekcji Tokijskiego Muzeum Narodowego, jest przykładem, który w pełni uzasadnia taką szczegółową analizę. Dokumentacja precyzyjnie opisuje poszczególne elementy i identyfikuje motyw pięciu i trzech płożyn na zdobieniach rękojeści. Rozległa powierzchnia czarnej skóry oraz pasek fioletowej oprawy otaczają niewielkie fragmenty pozłoty. Wyobraźmy sobie, że przekształcamy fotografię tego zestawu w obraz monochromatyczny: wyraźny podział na jasne i ciemne obszary pozostałby widoczny, podczas gdy szczegóły, które odróżniają konkretną kompozycję kwiatową, mogłyby zniknąć. Tytuł katalogowy i powiększony widok pojedynczego elementu pełnią odmienne funkcje. Oba te aspekty są istotne dla pełnego opisu tego przedmiotu.

Data dostarcza przydatnego testu dla dobrze znanego skojarzenia. Toyotomi Hideyoshi jest blisko związany z drzewem pawlonia, jednak wzornictwo tego drzewa pojawia się już na przedmiotach datowanych na XV wiek, wcześniejszych od rozpoczęcia jego kariery. Nie można go datować okresem jego służby jedynie dlatego, że jego motyw wydaje się znajomy z późniejszych obiektów. Z drugiej strony, związek z Hideyoshim ma solidne podstawy w konkretnych kontekstach. Relacja Agencji Turystyki Japonii dotycząca szkatół lakierowanych związanych z Kodai-ji omawia zasadność dekoracji drzewem pawlonia w tym miejscu. To zbieżność materiału, otoczenia instytucjonalnego oraz pamięci o patronie sprawia, że takie interpretacje są przekonujące. Ten sam motyw na odrębnym przedmiocie wymagałby własnego badania.

Zestaw piknikowy z herbem rodu Tokugawa, Metropolitan Museum of Art.
Zestaw piknikowy z herbem rodu Tokugawa, Metropolitan Museum of Art.Autor nieznany (źródło: Wikimedia Commons). Licencja.

Od pochwy do zestawu piknikowego.

Jednym z najlepszych porównań do sznurka z Tokio jest przenośny zestaw piknikowy z Metropolitan Museum of Art. Opatentowany wzór obejmuje chryzantemy, dekoracyjny motyw roślinny oraz herb rodziny Tokugawa. Skala i sposób wykonania tego przedmiotu znacząco różnią się od tych, które można zaobserwować w przypadku sznurka do tachi. Oddzielne przegródki, podtrzymująca konstrukcja oraz szerokie, lakierowane powierzchnie dają projektantowi wiele możliwości umieszczenia wzoru. Pomimo zmian w kształcie, herb pozostaje rozpoznawalny. Symbol odpowiedni do oficjalnych uroczystości mógł być wykorzystywany w znacznie szerszym kontekście kultury materialnej, niż mogłoby to sugerować prezentacja portretów uzbrojonych sług.

Porównanie to również zmienia nasze postrzeganie ornamentu. Roślina umieszczona w motywie falistej wstęgi może się rozrastać, obejść narożnik i połączyć z inną rośliną. Z kolei, herb zazwyczaj musi zachować wystarczającą strukturę, aby być rozpoznawalnym, gdy pojawia się ponownie. Twórca może zestawić te dwie tendencje ze sobą. Jedna część tworzy tło pełne ciągłego ruchu, podczas gdy druga przyciąga wzrok dzięki zwartej, skomplikowanej formie. W czarno-białym rysunku te elementy mogą wydawać się należeć do różnych systemów projektowych. Jednak na gotowym dziele, blask metalicznego pyłu lub zmiana kąta padania światła mogą je połączyć.

Umiejscowienie emblematu jest integralną częścią jego znaczenia. Zwiedzający muzeum przechadza się wokół wystawy. Gość podczas audiencji historycznie obserwował przedmioty z pozycji zdeterminowanej przez układ pomieszczenia i przebieg wydarzenia. Sznurek, pochwa, podstawa i lakierowany etui prezentują różne powierzchnie dla różnych odbiorców. Fakt, że teraz możemy powiększyć nawet najmniejszy detal, aby wypełnił cały ekran, skłania nas do przypisywania mu wagi, jakiej być może nigdy nie miał podczas normalnego oglądania. Podczas procesji, wzór mógł być odbierany jako seria jasnych, powtarzających się kółek, zanim widz byłby w stanie rozpoznać trzy liście.

Ornament na podparciu.

Wystawa w Muzeum Edo-Tokio prezentuje półkę z poziomkami, osadzoną na złoconym lakierowanym tle. Stanowi to trzeczą możliwość, po motywie herbowym umieszczonym na tkaninie oraz motywie herbowym na cokole. Symbol może należeć do podstawy całego zestawu. Kiedy fotografia obcina fragment podnóżka, wzory na jego konstrukcji mogą wydawać się przedłużeniem wzorów na pochwie. Opis tekstowy powinien precyzyjnie wskazywać, który element faktycznie zdobi wzór. Rozróżnienie to staje się szczególnie istotne, gdy historyczny zestaw został zrekonstruowany na potrzeby wystawy z elementów pochodzących z różnych źródeł.

Półka ma również inną zaletę, która potwierdza historię sposobu eksponowania przedmiotów. Pozwala ona na pozostawienie przedmiotu w widocznym miejscu, nawet po tym, jak osoba go nosząca opuściła pomieszczenie. Relacja między mieczem a domem jest wówczas przekazywana poprzez element wyposażenia wnętrza, a nie poprzez strój. Rząd podobnych półek przedstawionych w ilustrowanym katalogu mógłby skłonić odbiorcę do przekonania, że w każdym domu obowiązywał jeden, standardowy sposób eksponowania. Zachowanie wyjątkowo pięknego egzemplarza, pokrytego lakierem, z większą pewnością wskazuje, że sama podstawa mogła być przedmiotem znacznej uwagi artystycznej. Dla konkretnego domu, plan piętra, inwentarz pomieszczeń lub sfotografowane wnętrze z datą mogłyby dodatkowo wzmocnić tę tezę.

Mała, lakierowana inro oferuje tutaj przydatną zmianę skali. Mały przedmiot, przedstawiony poniżej, należy do kategorii akcesoriów noszonych z odzieżą. Otwarcie tego etui odsłania kolejną stronę wzoru – doświadczenie zupełnie odmienne od mijania go wzdłuż ściany. Przedstawiono go jako przykład tego, jak zdobienia wypełniają powierzchnię, którą można nosić przy sobie. Identyfikacja osoby, która nosiła ten konkretny przedmiot, wymagałaby osobnego opracowania. Numer katalogowy podany w opisie pozwala czytelnikowi odnaleźć ten konkretny obiekt, nawet jeśli późniejsza wystawa w muzeum połączy go z zupełnie innym zestawem tkanin lub dodatków. To połączenie uważnego oglądania i trwałej dokumentacji jest szczególnie cenne w przypadku małych przedmiotów, które łatwo oderwać od szerszego kontekstu wizualnego, który nadawał im sens.

Lakierowany inro, Metropolitan Museum of Art, 29.100.758
Lakierowany inro, Metropolitan Museum of Art, 29.100.758Autor nieznany (źródło: Wikimedia Commons). Licencja.

Związki z imperium oraz obieg symbolu.

Paulownia ma powiązania z cesarskim dworem, ale była wykorzystywana również poza otoczeniem rodziny królewskiej. Ten sam tekst Kokugakuin, który omawia symbole świątynne z okresu Tokugawa, wspomina również o paulowni w kontekście Hideyoshiego oraz o dotacjach przekazywanych świątyniom. Przyznanie symbolu to relacja między ludźmi a instytucjami. Kopiowanie motywu, przedstawienie patrona na późniejszym obrazie oraz uzyskanie zgody na prezentację symbolu to zupełnie różne wydarzenia historyczne, choć projektowane wzory mogą być identyczne. Aby ustalić, które z tych wydarzeń ma znaczenie dla konkretnego dzieła, historycy poszukują towarzyszących mu dokumentów, zawierających imiona i daty.

Przydatne porównanie można znaleźć w różnicy między portretem a listem podpisanym. Portret może przedstawiać osobę noszącą odznakę. List może odnotować fakt przekazania darowizny. Żadne z tych źródeł samo w sobie nie musi nam powiedzieć, jak odznaka na jednym z zachowanych obiektów trafiła do muzeum dwieście lat później. Japońskie symbole przekazywane były między pokoleniami, instytucjami i mediami. Mogły odnosić się do przodka w jednym kontekście, a do obecnego fundatora w innym. Władza polityczna nadawała symbolom wyjątkowy zasięg. Właśnie ten zasięg sprawia, że identyfikacja wyłącznie na podstawie kształtu jest mniej wiarygodna, gdy chodzi o ustalenie biografii jednego właściciela.

Łatwo jest stworzyć tabelę, w której każda dekoracja (herb) ma naprzeciwko niej przypisaną jedną rodzinę, a każda rodzina posiada ustaloną pozycję. Tego typu tabele są przydatnym narzędziem do rozpoznawania powszechnie występujących nazwisk. Problem pojawia się, gdy tę wygodę przenosimy na interpretację strojów podczas konkretnych okazji. Okazja, obowiązki osoby noszącej, przywilej nadany przez przełożonego oraz relacja między prezentem a jego odbiorcą – wszystko to może wpływać na interpretację. Taka tabela z symbolami nie zawiera kolumny przeznaczonej na uwzględnienie tych czynników. Nawet samo angielskie słowo "rank" może odnosić się zarówno do formalnego tytułu szlacheckiego, jak i do pozycji w domu, czy też precedencji podczas wydarzenia.

Kolor i pokusa odczytywania ukrytych znaczeń.

Szkarłatne pochwy z pary eksponatów znajdującej się w Tokijskim Muzeum Narodowym stanowią cenne wizualne wytchnienie. Ich złote aplikacje i intensywny kolor tła są zrozumiałe bez konieczności identyfikacji konkretnej rośliny. W reprodukcji kontrast może dominować, zwłaszcza w zestawieniu ze zdjęciem ciemnej lakierowanej powierzchni, ozdobionej subtelnymi, stonowanymi motywami. Łatwo jest napisać opis, który przypisuje bardziej wyrazisty przedmiot osobie o wyższym statusie. Takie interpretacje wymagałyby jednak dokumentu, odnoszącego się do odpowiednich osób we właściwym czasie. Zdjęcie nie dostarcza takiego dokumentu.

Oprawy pary daishō ze złotymi pasami na cynobrowej lace, Muzeum Narodowe w Tokio, F-19872
Oprawy pary daishō ze złotymi pasami na cynobrowej lace, Muzeum Narodowe w Tokio, F-19872. Muzeum Narodowe w Tokio, ColBase (za pośrednictwem Wikimedia Commons). Licencja.

Podobna ostrożność dotyczy również materiałów. Złote zdobienia na ciemnej lakierowanej powierzchni, splot na sznurku oraz relief na niewielkim metalowym elemencie – wszystko to nadaje heraldycznemu motywowi inną, fizyczną formę. Nie można wywnioskować z wielkości powierzchni w kolorze złota na obrazie informacji o kosztach ani o prawach majątkowych. Szeroka, cienka aplikacja odbija światło inaczej niż malutki, misternie wykonany metalowy ornament. Opis materiałów w inwentarzu lub badanie przeprowadzone przez konserwatora mogą zmienić to, co oko początkowo odbiera jako czyste złoto. W przypadku historycznych rozważań dotyczących statusu, te kwestie należy rozpatrzyć, zanim podjąć się próby uszeregowania samych obiektów.

Oglądanie herbu na fotografii z muzeum.

Rozpocznij od ogólnego przeglądu i określ, jakie elementy faktycznie przedstawia fotografia. Następnie porównaj numer katalogowy z numerem widocznym na szczegółowym zdjęciu. W przypadku długo istniejących kolekcji, czasami wiele obiektów jest grupowanych pod jednym numerem, a poszczególne elementy oznaczane są dodatkowymi literami. Powiększenia umieszczone w innych miejscach mogą tracić te dodatkowe litery. Po zidentyfikowaniu konkretnego elementu, opisz motyw prostymi słowami, zanim przypiszesz mu konkretną kategorię. Obserwacja, że trzy liście są ułożone wokół środka, to stwierdzenie, które inny czytelnik może zweryfikować. Stwierdzenie, że dany shogun był właścicielem tego przedmiotu, wymaga innego rodzaju odniesienia. To proste rozdzielenie zadań zapobiega niezwykle częstemu rodzajowi błędów w opisach.

Następnie należy zwrócić uwagę na oznaczenia słów wyrażających niepewność. Określenia takie jak „związany z”, „przekazany przez”, „podarowany przez” i „wykonany dla” opisują różne związki między przedmiotem a osobą. Udokumentowany dar przekazuje informację o zdarzeniu, nawet jeśli wcześniejszy właściciel pozostaje nieznany. Tradycja rodzinna zachowuje świadectwo historyczne, nawet jeśli nie można zweryfikować jej chronologii. Podpisany metryczny opis może potwierdzić tożsamość jednego rzemieślnika, nie informując nas jednak, kto zlecił wykonanie całości. Zwracanie uwagi na takie różnice sprawia, że historia staje się bardziej interesująca. Pozostawia to możliwość przypisania roli osobom, które składały zamówienia, dokonywały napraw, przekazywały, konserwowały i ostatecznie katalogowały te przedmioty.

Wreszcie, wróćmy do tego sznurka. Można łatwo zrozumieć, dlaczego urządzenie zdolne do przetrwania na tak wąskiej powierzchni było tak skutecznym wyrazem tożsamości domowej. Umieszczone obok pochwy w Szkocji, zestaw piknikowy w Nowym Jorku i katalog wystawy dotyczący regału w Tokio, ten skromny pasek jedwabiu otwiera drogę do dyplomacji, wyposażenia wnętrz i historii muzealnej. Szczególną siłą kamona jest jego zdolność do zachowania czytelności pomimo wielu zmian skali i materiałów. Zadaniem historyka jest uzupełnienie tego, rozpoznając trwały symbol, a jednocześnie odtwarzając bardzo różne okoliczności, w których ludzie się z nim spotykali.

Pytania i odpowiedzi

Jaką roślinę przedstawia herb rodu Tokugawa?

Trzy liście reprezentują futaba-aoi, które identyfikuje się z rośliną Asarum caulescens. Zwykła angielska nazwa "hollyhock" może sugerować inną roślinę ogrodową.

Co oznacza wyrażenie "go-shichi no kiri"?

Odnosi się to do projektu z paulownią, który zawiera siedem stylizowanych kwiatów na centralnej gałęzi oraz pięć na każdej z bocznych. Istnieją również inne warianty kompozycji kwiatowych.

Czy każdy z emblematów paulowni należał do Hideyoshiego?

Paulownia była drzewem o znaczeniu cesarskim i innych konotacjach, a jej wizerunek pojawia się na dziełach, które powstały przed panowaniem Hideyoshiego. W przypadku roszczeń dotyczących własności, konieczne jest udowodnienie pochodzenia.

Jak to możliwe, żeby miecz i jego osadnia miały różne daty?

Wartościowy sztylet może zostać pokryty nową obudową. Muzea Narodowe Szkocji datują ostrze Yukihiro oraz zdobiony montaż z herbem Tokugawa (nr kat. A.1895.293) na różne wieki.

Gdzie jeszcze może pojawić się ornament, poza pochwą?

Do katalogu wpisano takie elementy, jak sznurek do miecza, zdobienia na rękojeści oraz podstawa do eksponowania mieczy. Ważne jest precyzyjne zidentyfikowanie konkretnego elementu.

Czy herb może określać rangę osoby, która go nosi?

Herb może wskazywać na przynależność do danego rodu. Określony stopień lub okoliczność wymagają dodatkowych dowodów, takich jak przepisy dotyczące ubioru, inwentarz lub udokumentowany podarunek.

Filmy i wykłady

CBCニュース【CBCテレビ公式】 — 豪華な蒔絵が魅了 徳川美術館で特別展「 大蒔絵展」 国宝・重文含む81点が勢揃い 5月28日まで

共同通信 KYODO NEWS — 秀吉ゆかりの「客殿」再建 高台寺 金箔で豪華絢爛に

Karty obiektów i dalsza lektura

Powiązane artykuły